Якутские буквы:

Якутский → Русский

дьадаҥытык

нареч. бедно, скудно; дьадаҥытык олорбуттара они жили бедно; дьадаҥытык таҥнар он одевается бедно.

дьадаҥы

1) бедный, скудный; кииһинэн дьадаҥы тыа тайга, бедная соболем; 2) бедный || бедняк; дьадаҥы бааһынайдар бедные крестьяне.

Якутский → Якутский

дьадаҥытык

сыһ.
1. Тиийбэттик-түгэммэттик, кыһалҕалаахтык. Бедно, скудно, нищенски
[Ыстапаан] биир кытта төрүөбүт кыдьыктаах [хаартыһыт] буолан, бу курдук кылгас соннонон, сааһын тухары дьадаҥытык, кыһалҕалаахтык олорбут эрэйдээх. А. Софронов
Сүөдэр Хомуоһап тапталлааҕын кытта хас да сыл дьадаҥытык да буоллар, дьоллоохтук ыал буолан олорор. Амма Аччыгыйа
2. көсп. Мөлтөхтүк, куһаҕаннык. Слабо, плохо
Кини оҕолортон барытыттан дьадаҥытык таҥнара. Биһиги сорох эдэр суруйааччыларбыт тылы эрэ дьүөрэлээн, «тырылатан-тарылатан» бараннар, ис хоһоонун кыайан биэрбэттэр, уус-уран өттүнэн бэрт дьадаҥытык суруйаллар. П. Ойуунускай

баай-дьадаҥы

аат., хом. суолт. Үптээх-маллаах уонна кыаммат дьон. Имущие и неимущие
[Бүөтүр:] Иккиһин этэбин, таптал баай-дьадаҥы диэн араарбат, баайы-дьадаҥыны киһи бэйэтэ булар. А. Софронов. [Кыһыл Ойуун:] Андаҕайабын айыы аймаҕын ааспат-арахпат айыытынан, Батталлаах олох уларыйыаҕа, баайа-дьадаҥыта бараныаҕа. П. Ойуунускай
Кини [Күн Дьирибинэ] кыра сааһыттан баай-дьадаҥы атааннаһыытын, эрэйи-муҥу, олох кыһалҕатын билэн улааппыта. «Кыым»

дьадаҥы

  1. даҕ.
  2. Баайа суох, тиийиммэт-түгэммэт олохтоох. Не имеющий средств к существованию, бедный, неимущий
    [Дьаакып:] Аныгы үйэҕэ дьадаҥы киһи оҕото байыан кэриэтэ баайдарга баһыгар дылы иэскэ барар буолбат дуо. А. Софронов
    Онуоха тойон ыаллыы олорор дьадаҥы киһини ыҥыртаран ылар. Суорун Омоллоон
    Борокуоппай Хобороос диэн икки ынахтаах дьадаҥы ыал кыыһын кэргэн ылбыта. А. Бэрияк
  3. Тугунан эмэ итэҕэс, аҕыйах, татым. Имеющий недостаток в чем-л., скудный
    Ледниктэн соҕуруу диэки дьадаҥы үүнээйилээх туундаралар нэлэһийэн сыталлара. КФП БАаДИ
    Персонажтар тыллара сымсахтар, дьадаҥылар. «ХС»
  4. аат суолт. Баайа суох, мөлтөх хаһаайыстыбалаах, тиийиммэт-түгэммэт олохтоох киһи. Неимущий, бедняк
    Баай дьадаҥыны аһыммат, дьадаҥы баайы аһыммат (өс хоһ.). Биһиги, дьадаҥылар, тулаайахтар, эмиэ дьоммут! Амма Аччыгыйа
    Ол эн сүөһү курдук үүрүллэ сылдьар дьадаҥыларыҥ тугу кыайан оҥоруох дьонноруй? С. Ефремов
    Буор дьадаҥы көр буор
    Уйбаан аҕата, буор дьадаҥы киһи, эдэр сааһыгар дьаҥҥа өлбүтүн кэннэ ийэтэ уонуттан тахсыбыт уолу аҕатын аймахтарыгар биир ынахтаан быраҕан баран, атын нэһилиэккэ эргэ баран хаалта. А. Софронов
    Сааһым тухары буор дьадаҥы мин баарбын. Эрилик Эристиин
    Уодьаан диэн буор дьадаҥы киһи олорор балаҕаныгар көтөн түһэллэр. «ХС». Быстар дьадаҥы - олус дьадаҥы, көммөт дьадаҥы олохтоох. Крайне бедный, нищий
    Бу дойдуга бэл быстар дьадаҥылар, хамначчыттар күүстээх санаалаахтар, хайа да баайтан куттамматтар. П. Ойуунускай
    Ити мааҕын эн Борокуоппайга «куһаҕыын баҕайы» диэбит өтөххөр быстар дьадаҥы уоллаах кыыс холбоһоммут, түөрт уон икки сыл син буруо таһааран буккуруһан бараммыт арахсыбыппыт. Амма Аччыгыйа
    Бэл урукку батталлаах-үктэллээх үйэлэргэ быстар дьадаҥы саха киһитэ муҥнаах «үчүгэйтэн» атыны билбэт буолара. И. Аргунов

дьадаҥы-хамначчыт

аат., хом. суолт. Тиийиммэт-түгэммэт, көлөһүннэтэр дьон, кылаас. Неимущие, эксплуатируемый класс
Онно ячейка, хомсомуол, хамначчыт суута баара буоллар, дьадаҥыны-хамначчыты ити курдук атаҕастыа суох этилэр. П. Ойуунускай
Кулаактар тутан олорбут сирдэрин дьадаҥы-хамначчыт дьоҥҥо ылан биэрбит мин баарбын. Күндэ

кыра-дьадаҥы

даҕ. Атаҕастанар-баттанар, туох да көҥүлэ, куолаһа суох (дьон). Угнетенный, бедный, бесправный (люд)
Үс сүүс сылы мэлдьи олохсуйбут кылааһынай систиэмэни алдьатарга кыра-дьадаҥы дьон интэриэһэ бэркэ наадыйар этэ. П. Ойуунускай
Эһиги, баай аймах, бары аһынар сүрэххит суох. Бар дьоҥҥутун, кыраҕытындьадаҥыгытын кыратык да аһынар диэни билбэккит! Эрилик Эристиин
Хас кыһын, саас аайы кыра-дьадаҥы дьоннорго улахан аас-туор, быстарыы буолара. МНН

суох-дьадаҥы

хом. суолт. аат. Дьадаҥы, кыаммат дьон барылара. Неимущие люди, беднота
Мин суохдьадаҥы туһугар охсуһарбын син биир тохтотуом суоҕа. Амма Аччыгыйа
Суох-дьадаҥы туһугар Сорунан туран охсуспут Судаарыскайдар диэн дьон Сурахтарын истэриҥ буолуо. Болот Боотур
Суох-дьадаҥы субаларын Сулуйан, сонообут суордары, Батталлардаах баайдары Баска биэриий, бааһынай. Эллэй


Еще переводы:

кырыымчыктык

кырыымчыктык (Якутский → Якутский)

сыһ. Дьадаҥытык, тиийимэттик-түгэммэттик. Бедно, стесненно, в крайней нужде
Төһө да дьадаҥытык, кырыымчыктык олордоллор, кинилэр бэрт эйэлээхтик олорон арахсыбыттара. Н. Якутскай
[Алардыыраптар] олус кырыымчыктык, инчэҕэй тирбэҕэ быстыбатынан эриһэн олороллор. Эрчимэн
Бородуукта хаартысканан бэриллэр кэмэ буолан кырыымчыктык олорбуппут. «ХС»

дьадахтык

дьадахтык (Якутский → Якутский)

сыһ. Тиийиммэт-түгэммэт курдук, дьадаҥытык. Бедно, скудно
Кинилэр бэрт дьадахтык олорбуттара. [Дьахтар] бэйэтэ дьадахтык олорор. И. Тургенев (тылб.)

кукуруй

кукуруй (Якутский → Якутский)

туохт. Бэрт сэмэйдик, бэл дьадаҥытык таҥнан, туттан сырыт, олор. Жить, одеваться очень скромно, даже бедно.
ср. монг. хоки ‘бедный, нищий’, хокира ‘понести урон’

тиийиммэттик

тиийиммэттик (Якутский → Якутский)

сыһ. Үбүнэнаһынан бэйэни хааччынар кыаҕа суохтук, дьадаҥытык. Бедно, в нужде, без достатка
Кыра Хабырыыс бэркэ тиийиммэттик олорор ыал буолар. Н. Тобуруокап
Дойду өссө тиийиммэттик олороро. «ХС»

кыһалҕалаахтык

кыһалҕалаахтык (Якутский → Якутский)

сыһ. Эрэйдээхтик, дьадаҥытык. В нужде, в лишениях, бедно (жить)
[Ыстапаан] сааһын тухары дьадаҥытык, кыһалҕалаахтык олорбут эрэйдээх. А. Софронов
Тойон, баай уонна ыраахтааҕы баарын саҕана дьадаҥы киһи кыһалҕалаахтык олорбута, тукаам. Н. Заболоцкай
Чысхаан үпкэ-аска наадыйан, кыһалҕалаахтык сылдьар курдук туттар этэ. В. Чиряев

манаах

манаах (Якутский → Якутский)

аат. Таҥара итэҕэлин сиэринэн олох көрүттэн аккаастанарга андаҕар биэрбит итэҕэл общинатын чилиэнэ. Монах
Манаахтар — олохторун итэ ҕэлгэ анаабыт дьон. «ХС»
Ма настыырга киирэллэригэр манаахтар кэргэннэниэхпит суоҕа, дьадаҥытык олоруохпут уонна бэйэбит начаалынньыкпытыгар — аббакка биир тыла суох бас бэриниэхпит диэн эрэннэрэллэр. АЕВ ОҮИ
Олоҕу, дьону билбэккэ Кыра саастаах эрдэҕинэ Манаах буола р андаҕары Уол биэрэргэ баҕарбыта. М. Лермонтов (тылб.)

хараҥатык

хараҥатык (Якутский → Якутский)

  1. даҕ. Хараҥа соҕус өҥнөөх, хараҥатыҥы. Темноватый (о цвете)
    Хараҥатык өҥнөөх ыарахан немецкэй гарнитур куруутун ыраас, чөм курдук хосторго киһи кута-сүрэ тэһийиэх көрүҥүн үөскэтэрэ. Далан
    Сөҕүмэр улахан пуорт. Киниэхэ хараҥатык дьэбин өҥнөөх аарыма броненосецтар тохтууллара. А. Куприн (тылб.)
  2. сыһ. суолт.
  3. Билиитэ-көрүүтэ, сайдыыта суохтук, хаалынньаҥнык. Отстало, некультурно, убого (жить)
    Кырдьаҕаас, эн бу кирдээхтик, хараҥатык олороруҥ иһин мин ыстарааптатарбар тиийэбин. Суорун Омоллоон
    Бессарабия олохтоохторо, румыннар күүстэринэн баһылыахтарыттан ыла, олус да дьадаҥытык, хараҥатык олороллор. Н. Якутскай
    Маарыйа, төрүт хараҥатык үөскээбит эрэйдээх, туох үөрэммитэ-сайдыбыта кэлиэй. Бэс Дьарааһын
  4. Олус күүскэ (хол., ымсыыр, ордугурҕаа). Чересчур (напр., жадничать, завидовать)
    Эн биһикки, доҕоччуок, Кимиэхэ да хараҥатык Ордугурҕаабыт аньыыбыт суох, Дьэбин сиэбэт дууһабытын. И. Гоголев
    Киһини туох намтатарый? Кылгас сото буолбатах, Кылгас соно буолбатах, Хантаҥнааһын, ньылаҥнааһын, Хараҥатык ымсыырааһын. И. Гоголев
бедняк

бедняк (Русский → Якутский)

сущ
дьадаҥы

баһылаа

баһылаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Кими, тугу эмэ салай, дьаһай. Направлять кого-л., руководить кем-л.
Семен Илларионов улуус баһылыга буолбута. Нэһилиэктэри эмиэ кини бэйэтин ханыылара баһылыыллара. М. Доҕордуурап
Бу дьон улууска өрөбөлүүссүйэ хамсааһынын баһылаан ыытар соругу бэйэлэригэр ылыммакка олорон хаалбыттара. Эрилик Эристиин
Сопхуоһу дириэктэр баһылыыр, кини үрдүкү уорганынан ананар уонна босхолонор. ЭБТ
2. Тугу эмэ бас бил, хаһаайын буол. Владеть чем-л., быть хозяином чего-л.
Бессарабия олохтоохторо, румыннар күүстэринэн баһылыахтарыттан ыла, олус да дьадаҥытык, хараҥатык олороллоро. Н. Якутскай
Байбал кинээс баһылаабыт «Баҕарах төрдө» алааһын Ыкынаан оҕонньорго биэрэргэ Ытыс тыаһа ньиргийдэ. С. Васильев
3. Тугу эмэ сатаа, үөрэтэн бил, сатаан туттар буол. Научиться делать что-л., овладевать, пользоваться чем-л.
Норуот кэрэ тылын баһылаабакка эрэ поэт буолуохха сатаммат. Софр. Данилов
Дириэктэрдээх завуч утуу-субуу бэрт өр араатардаатылар. Иккиэн даҕаны тыл этиини бэркэ баһылаабыт дьон. Н. Лугинов
[Монголияҕа] бэҕэһээҥҥи көс олохтоох сүөһү иитээччилэр аныгы массыынанан үлэлээһини баһылаан барбыттар. И. Федосеев
4. Атыттардааҕар ордук киэҥник туттулун, ордук суолталан. Иметь ведущее положение, превзойти, превосходить в чем-л. других
Лирика улам күүһүрэн, билигин баһылыыр жанр быһыытынан сайдан кэллэ диэххэ сөп. Эрчимэн
Үөрэтии күн бүгүнүгэр диэри баһылаан турар эргэ систиэмэтэ …… уларыйбата диэххэ сөп. Н. Лугинов
5. Тугу эмэ туһаҕа таһаар. Осваивать что-л. Киһи космос куйаарын баһылыыр сырдык үйэтэ арылынна. А. Бэрияк

кыараҕастык

кыараҕастык (Якутский → Якутский)

сыһ.
1. Киэҥник буолбакка, кыратык. Нешироко, узко
Кыыс уоһун харыстаабыт курдук кыараҕастык аһан, үп-үрүҥ тиистэрин бытыгыратан көрдөрө-көрдөрө тугу эрэ сүһүөҕэ суоҕунан саҥаран сылыбыратта. А. Софронов
Бөрөм айаҕын бэрт кыараҕастык атан ырдьаҥныыр эрэ буолла. Т. Сметанин
Кыбытыы курдугунан кыараҕастык симириктии көрбүт мөлтөх харахтаах, малайбыт кэтит сирэйдээх оҕонньор. П. Ядрихинскай
2. Дэлэйдик, киэҥник буолбакка, симсэн. Тесно, скученно
Дьобуруопаҕа омук-омук Одурууннаах дьорҕоотторо, Ордук үөрэхтээхтэрэ Олус үөскээн хаалан Олуона кыараҕастык Олороллор эбит. Өксөкүлээх Өлөксөй
Куорат кытыытыгар бэрт элбэх киһи олус кыараҕастык олорор самналлыбыт эргэ дьиэтин киэһэтигэр биһиги арыычча буллубут. Амма Аччыгыйа
3. көсп. Тиийиммэттик, дьадаҥытык, эрэйдээхтик. Бедно, убого, в нужде
Хата ийэҕин баран аҕал. Кырыымчыктык, кыараҕастык Олороро буолуо, баҕар. И. Чаҕылҕан
4. көсп. Киэҥник буолбакка, бэтэрээнэн, тутахтык (өйдөө). Недальновидно (мыслить), узко (понимать что-л.)
Оччотооҕу историческай усулуобуйаҕа …… дьол уонна үтүө олох туһунан кыараҕастык былыргылыы өйдүүллэрэ. ССЛИО
Кыараҕастык өйдүүр дьоннор биһиги кэммит туспаларын булан, таба сыаналаабыт курдук саныыллар уонна киһи майгыта-сигилитэ кэмтэн тутаахтаах дии саныыллар. Л. Толстой (тылб.)
5. Биирдэ эмэтэ, аҕыйахтык, дэҥҥэ. Редко, ограниченно (использовать что-л.)
Долган, Дьэһиэй сахаларын тылларыгар холбуу түһүк өссө кыараҕастык туттуллар. ВИП СТПС
Киэҥэ суохтук, чопчу. Узко (определять что-л.)
Төрөөбүт, кытарах ынахтары араартаан ыаһын (раздой) сыахтарын тэрийэн пиэрмэлэри кыараҕастык идэтитиэххэ наада. Далан
Натурализм, кыараҕастык ыллахха ХIХ үйэ иккис аҥаарыгар Францияҕа баар буола сылдьыбыт литературнай сүүрээн. ВГМ НСПТ
Кыараҕастык идэтийии биир форматынан биир бородууктаны оҥорон таһаарыы тус-туспа сүһүөхтэрин хабар салаа иһинээҕи идэтитии буолар. ЭБТ