сурас диэнтэн атын
туһ. Киирээппин кытта, иһирдьэ аһарар бокуойа суох, ким-хайа ааттаах, туох-ханнык дьарыктаах киһи буоларым сураһылла охсор. «ЭК»

харсыһыннар диэнтэн төхт
көрүҥ. Маппыр биир таптыыр дьарыктааҕа: атыыр оҕустары харсыһыннартыыр. Л. Попов
Өрт уотун күөйэ, маһы утары охтордулар итиэннэ уокка уоту харсыһыннара уот ыыттылар. В. Протодьяконов

аат. Ойуулуур дьарыктаах киһи; уруһуйдьут. ☉ Мастер декоративно-прикладного искусства; художник-оформитель
Ойууһут [Кэтириис] тикпит саҕынньаҕа, сукуйа, этэрбэһэ ыраахха диэри сураҕырбыттар. Н. Босиков
Мин хаһыакка ойууһуппун. Н. Габышев
Арай эн үөрэппитиҥ Мындыр ойууһут буоларга, Нарын оһуордары буларга. П. Тобуруокап

аат. Хоруу устун уу кутулларын, сүүрэрин көрөристэр дьарыктаах, идэлээх киһи. ☉ Специалист по орошению
Ууну халыттарааччы куруутун кэриэтэ балаһаҕа уу сүүрүгүрүүтүн батыһа сылдьыахтаах. ХКА
Хоруу устун уу сүүрүүтэ бытаардаҕына, халыттарааччы ордук элбэх хорууну көрөр буолар. БАА ОКН

1. послелог, упр. осн. п. помимо, кроме; үлэ кэннэ атын да дьарыктаах кроме работы у него есть и другие интересы; ити кэннэ кроме этого; кини кэннэ кроме него; 2. в роли временного союза когда; после того, как; тогда, когда; утуйбутум кэннэ барбыт он ушёл, когда я уснул; күн тахсыбытын кэннэ айаҥҥа турбуттара они тронулись в путь, когда взошло солнце.

аат. Халыырталыыр, былдьаан ылар дьарыктаах киһи, түөкүн, халаанньыт. ☉ Разбойник
Бурдуктарын буоллаҕына ороспуонньукка талаппыттар үһү. Н. Заболоцкай
Онуманы өйдүүр буолуохпуттан ыла ойууннар, абааһылар, ороспуонньуктар тустарынан араас ынырык сэһэннэри истэн үөскээбитим. Р. Кулаковскай
Пираттар — муора ороспуонньуктара — бэйэлэрин сыыдам сырыылаах харааптарынан эргиэн судноларын ситэн ылан былдьаталыыллара, муора кытылынааҕы сэлиэнньэлэргэ сабыта түһүтэлииллэрэ. КФП БАаДИ

тиксиһиннэр диэнтэн тиэт
көрүҥ. Маппыр биир таптыыр дьарыктааҕа: …… бөтүүгү бөтүүк үрдүгэр быраҕан, тиксиһиннэртиир. Л. Попов
Холкуос бэрэссэдээтэлэ Оллооноп, «Эһигини тиксиһиннэртээтим, онон мин соругум бүттэ», — диэтэ. «ХС»
Граф саамай таптыыр суола икки кэпсэтинньэҥ дьону тиксиһиннэртээн кэбиһэн баран, иһиллии олороро буолар. Л. Толстой (тылб.)

аат.
1. Халыыр, талыыр дьарыктаах киһи. ☉ Грабитель
Түһээтэҕинэ сороҕор халабырдьыттар көмүһүн былдьаары эккирэтэллэр. «ХС»
Милииссийэ үлэһиттэрэ тутатына дьаһал ылбыттарын түмүгэр халабырдьыт тутутулунна. «Сахаада»
«Чэ оччоҕо, баҕардар, Аллараа Халыма халабырдьыта талбытынан дьаһайан олордун!» — Ньыньыыхай иэдэс биэрдэ. С. Курилов (тылб.)
2. Күүс өттүнэн сэриинэн саба түһээччи, тугу эмэ бас билэргэ дьулуһар киһи. ☉ Агрессор, захватчик
Аҕа дойдуну фашистскай халабырдьыттартан көмүскүүр ытык сэрии уота күүдэпчилэнэрэ. А. Бродников

туохт.
1. Идэни баһылаа. ☉ Иметь, приобретать профессию
Хас да идэлэн. Саха сирин киэҥ муннуктарынан дэгидийэн сылдьан, бар дьону кытта кэпсэтэн, тылларын билэн, олох быһыытын чинчийэн баран, дьэ идэлэммитэ. Эрилик Эристиин
2. Үөрүйэхтэн, үгэстэн; туох эмэ дьарыктаах буол. ☉ Иметь какую-л. привычку; превратить что-л. в постоянное занятие
Хас уруок аайы мөккүһэр идэлэммиттэр. Амма Аччыгыйа
Аул ыалын кэрийэ сылдьан хобулаан дьону бэркэ сыстарар, мөхтөрөр идэлэммитэ. Эрилик Эристиин
Кэллэ-кэлээт киһибит ахсаан таһаарар идэлэммитэ. Н. Заболоцкай. Тэҥн. идэтий

аат.
1. Араас култуурунайсырдатар эҥин үлэлэри ыытар тэрилтэ; оннук тэрилтэ дьиэтэ. ☉ Клуб — культурно-просветительское учреждение; здание, помещение такого учреждения
Кулуупка сахалыы испэктээк буолла. Амма Аччыгыйа
Куорат олохтоохторун уопсай туһаналларыгар хас да кулууптар, киинэтыйаатырдар үлэлииллэрэ. В. Яковлев. Биирдэ Бэс Дьарааһын биһикки кулуупка суруйааччылар бэйэлэрин айымньыларын ааҕар биэчэрдэрин тэрийбиппит. Н. Заболоцкай
2. Биир интэриэстээх, дьарыктаах дьон түмсэр тэрилтэлэрэ. ☉ Общественная организация, объединяющая людей на основе общности, близости интересов, сходства занятий, клуб
Саахыматы таптааччылар кулууптара. Сүүрүүнү таптааччылар кулууптара. — Биһиги айылҕаны таптааччылар кулууптарын тэриммиппит. Н. Босиков
Эдэр ыалларга анаан арааһынай кулууптары тэрийэбит. ФВН ТС