ж. дьаһаллаах буолуу.

прил. дьаһаллаах, дьа-һалталаах; быть распорядительным дьаһаллаах буол.

даҕ.
1. Харалталаах, харайыылаах; (үчүгэй) дьаһаллаах, дьаһалталаах. ☉ Домовитый, хороший (хозяин), хозяйственный
Дьаһаллаах талыыта. Көрүүлээх үтүөтэ, Истиилээх бэрдэ, Былыргылыы быһыылаах, Уруккулуу туттунуулаах, Эргэтээҥилии идэлээх. Өксөкүлээх Өлөксөй
2. Олох, уопсастыба сайдыытын туһунан (ханнык эрэ) өйдөбүллээх. ☉ Имеющий определенное представление, собственное мнение о чем-л.
А. Кулаковскайдааҕар буолуох уустук дьылҕалаах, көрүүлээх уонна оннук айымньылардаах …… суруйааччылар нэһилиэстибэлэрэ букатын атыннык, ордук объективнайдык сыаналанар, ааҕыллар, өйдөнүллэр буоллулар. Эрчимэн

прил. 1. (имеющий власть повелевать) бырааптаах, кыахтаах; я не властен это сделать мин итини оҥорор быраабым суох; 2. (склонный повелевать) тойомсук, дьаһам-сык; властный характер тойомсук майгы; 3. (повелительный) кытаанах, бигэ дьаһаллаах; властный голос кытаанах куолас (саҥа).

туохт., сөбүлээб. Дьаһаллаах буолан көстө сатаа. ☉ Принимать вид руководителя, начальника, стараться выглядеть таковым
«Дьэлиһиэй! Дьэ, ыл биһиги сүбэбитин ити дьахтарга кэпсээн биэр. Бу аҕабыыкка эҥиҥҥэ биэрэр үбү уонна эппэкииттэрин эҥин», - диэн кырдьаҕас чаччыына дьаһаллааҕымсыйда. Эрилик Эристиин

даҕ. Сатаан дьаһайар, дьаһаллаах. ☉ Распорядительный, умеющий управлять. Салалталаах баһылык. / / Олоххо салалта буолар кыахтаах, улахан суолталаах (санаа, дьаһал). ☉ Имеющий руководящее значение (мысль, распоряжение)
Кэскиллээх кэпсээн кэмчи, Салалталаах Санаа татым, Ойулгулаах толкуй омнуо. Өксөкүлээх Өлөксөй

алҕаа диэнтэн дьаһ
туһ. Ол дойдуга [Тааттаҕа] Улахан урууларга, Ытык ыһыахтарга, Барҕа малааһыннарга Алҕатар дьаһаллаахтар эбит. Өксөкүлээх Өлөксөй
Сири-дойдуну алдьатаары гынна, быһыыта, үөһэттэн абааһы түспүт эбит буоллаҕа диэн, бэрт түргэнник удаҕан булан алҕаталлар. Саха фольк. Аан дайды айылгытын Алҕаан аҕалан Ала чахчы Алҕатаары айаҕаламмытым... А. Софронов

сыһ. Былыргы курдук, былыргыны үтүгүннэрэн. ☉ Как в старину, по старому образцу
Дьаһаллаах талыыта, Көрүүлээх үтүөтэ, Истиилээх бэрдэ, Былыргылыы быһыылаах, Уруккулуу туттунуулаах. Өксөкүлээх Өлөксөй
Харыйа иһигэр биир киэҥ баҕайы өтөх баар. Онно былыргылыы хатырык сарайдаах эргэ ампаар дьиэ баар. Күндэ. Эллэй эһэбит саҕаттан Эдэр дьоннор сэлэлээн, Былыргылыы быһыынан Ыһыах ыһан эрэбит. Н. Степанов

аат. Дьиэ ис-тас үлэтин толорооччу, дьиэни-уоту көрөөччү киһи. ☉ Человек, выполняющий домашнюю работу, ведущий домашнее хозяйство
Урут ити хоско кини ырааҕынан уруута, кырдьа барбыт, аҕыйах саҥалаах, баара-суоҕа биллибэт дьахтар дьиэһит буолан олорбут. Софр. Данилов
Кэрэ дьахтар дьиэһитин, дьаһаллааҕын уо. д. а. көрдөрөөрү, «үрүҥ дьиэм үрүмэччитэ, хара дьиэм хараҥаччыта» дииллэр. Багдарыын Сүлбэ
Сүөсүһүтүнэн мөкү буолуо, Асчытынан абааһы буолуо, Дьиэһитинэн нэгэй буолуо. Ону омсолообот буоллаххына, Кэргэн кэпсэт дэстилэр. С. Васильев

даҕ.
1. Олус туруору, эмпэркэй (сыыр, хайа туһунан). ☉ Очень крутой, обрывистый (о горе)
Тостума сыыры хайыппыт Дохсун сүүрүктээх үрүйэчээн Чурулуур тыаһа билиннэ. П. Тобуруокап
Эмискэ иннибитигэр тостума баҕайы сыыр анныгар үрэх көстө түспүтэ. ҮөАЧҮ
Мохсоҕол тостума икки күкүр таас хайа эмпэрэтигэр олороро. УуУЛ
2. көсп. Туруору, быһаччы (майгы туһунан). ☉ Прямой, непосредственный (о характере человека)
Мин айылҕаттан тостума майгылаахпын. ЧКС ОДьИи
[Кини] сөбүлээбэтэҕинэ, маһы булгу тутар курдук, тостума соҕус дьаһаллаах буолааччы. «ХС»