Якутские буквы:

Якутский → Якутский

көрүүлээх

даҕ.
1. Харалталаах, харайыылаах; (үчүгэй) дьаһаллаах, дьаһалталаах. ☉ Домовитый, хороший (хозяин), хозяйственный
Дьаһаллаах талыыта. Көрүүлээх үтүөтэ, Истиилээх бэрдэ, Былыргылыы быһыылаах, Уруккулуу туттунуулаах, Эргэтээҥилии идэлээх. Өксөкүлээх Өлөксөй
2. Олох, уопсастыба сайдыытын туһунан (ханнык эрэ) өйдөбүллээх. ☉ Имеющий определенное представление, собственное мнение о чем-л.
А. Кулаковскайдааҕар буолуох уустук дьылҕалаах, көрүүлээх уонна оннук айымньылардаах …… суруйааччылар нэһилиэстибэлэрэ букатын атыннык, ордук объективнайдык сыаналанар, ааҕыллар, өйдөнүллэр буоллулар. Эрчимэн

билиилээх-көрүүлээх

даҕ. Элбэҕи үөрэтэн, чинчийэн билбит, бэйэтигэр иҥэриммит. ☉ Хорошо осведомленный, развитый, с хорошим багажом знаний
Норуодунай театр артыыһа бэйэтин идэтин үчүгэйдик баһылаабыт уонна киэҥ билиилээх-көрүүлээх киһи буолуохтаах. АҮ

көрүүлээх-истиилээх

даҕ. Өрөбөлүүссүйэ иннинэ: кэтэбилгэ, манабылга сылдьар (киһи, хол., сыылынай). ☉ До революции: находящийся под надзором, наблюдением, присмотром (человек, напр., ссыльный). Бу нэһилиэккэ үс көрүүлээх-истиилээх киһи баара

көрүүлээх-харайыылаах

даҕ. Кыһанан, бүөбэйдээн көрүллүбүт, иитиллибит. ☉ Окруженный заботой и вниманием, взращенный, взлелеянный в неге; ухоженный
Катя куорат биир ытыктабыллаах ыалын соҕотох кыыһа буолан эрэйи, ыараханы билбэккэ, көрүүлээх-харайыылаах дьиэ сибэккитинии чэчирии тыллыбыта. Н. Лугинов

Еще переводы:

кругозор

кругозор (Русский → Якутский)

ас. 1. (пространство) далан, харах далана; 2. перен. далан, билии-көрүү; человек с широким кругозором киэҥ билиилээх--көрүүлээх.

салайыс

салайыс (Якутский → Якутский)

салай диэнтэн холб. туһ. Дириэктэри кытта бииргэ сопхуоһу кини солбуйааччылара салайсаллар. ЭБТ
Итинник билиилээх-көрүүлээх буолан пуолканы салайсан эрдэҕэ. «ХС»

относительный

относительный (Русский → Якутский)

прил. I. относительна^ холоонноох, тэҥнээн көрүүлээх; относительная истина филос. относительнай истина; 2. ханнык эмэ, оччо улахана суох; относительный успех ханнык эмэ ситиһии; # относительное местоимение грам. ситимниир солбуйар аат.

сознательный

сознательный (Русский → Якутский)

прил. 1. (обладающий сознанием) өйдеөх, өйдөөх-санаалаах; человек — существо сознательное киһи — өйдөөх-са-наалаах харамай; 2. (осмысленный, разумный) өйдөммүт, өйдөөх, бэйэ өйдөөн (оҥорор); сознательный возраст өйдөммүт саас, өйү туппут саас; 3. (обладающий сознательностью) өйдүүр, билиилээх-көрүүлээх; сознательный человек өйдүүр киһи; 4. (преднамеренный, умышленный) өйдөөн туран (оҥоһуллар), билэ-билэ (оҥоһуллар); сознательная задержка билэ-билэ тутуу (хойутатыы).

айдаарый

айдаарый (Якутский → Якутский)

туохт., фольк. Тыаһаа-ууһаа, сатараа, айдаар. ☉ Производить шум-гам; ехать, собираться с великим шумом
Чэ эрэ! Айдаарыйан аттанаргын көрүөх эрэ! ПЭК ОНЛЯ II
Көмүс харчы атыылаах, мааны киһи сирдьиттээх, Тойон киһи көрүүлээх Айаннаан айдаарыйда [арыгы]. Саха нар. ыр. II
Албын-көлдьүн ыраахтааҕы, Ардайдаах тииһэ ардьаҥнаан, Алларастаан айдаарыйда, Ар-бур тыла сатаарыйда. Эллэй

былыргылыы

былыргылыы (Якутский → Якутский)

сыһ. Былыргы курдук, былыргыны үтүгүннэрэн. ☉ Как в старину, по старому образцу
Дьаһаллаах талыыта, Көрүүлээх үтүөтэ, Истиилээх бэрдэ, Былыргылыы быһыылаах, Уруккулуу туттунуулаах. Өксөкүлээх Өлөксөй
Харыйа иһигэр биир киэҥ баҕайы өтөх баар. Онно былыргылыы хатырык сарайдаах эргэ ампаар дьиэ баар. Күндэ. Эллэй эһэбит саҕаттан Эдэр дьоннор сэлэлээн, Былыргылыы быһыынан Ыһыах ыһан эрэбит. Н. Степанов

горизонт

горизонт (Русский → Якутский)

м. . саҕах; на горизонте показался корабль саҕахха хараабыл көһүннэ; 2. (видимое пространство) далан, харах далана (харах ылар сирэ); ни облачка на горизонте харах даланынан лоскуй да былыт көстүбэт; 3. перен. (круг знаний, идей) билии-көрүү; он человек с широким горизонтом кини киэҥ билиилээх-көрүүлээх киһи; 4. горизонты мн. * *перен. (круг возможностей) далан, түһүлгэ, кыах; *перед ним открылись широкие горизонты кини иннигэр киэҥ далан аһыллыбыта; 5. *тех. (уровень) кирбии; работа в шахте ведётся несколькими горизонтами шахтаҕа үлэ хас да кирбиинэн барар.

наскы

наскы (Якутский → Якутский)

I
аат. Атахха кэтиллэр, тобукка тиийбэт кылгас чулку. ☉ Носок (носки)
Түүлээх, ичигэс наскы.  Эмээхсин остуолугар төннөн кэлэн, уолаттары уонна милииссийэни кэтэһэ таарыйа, саҕалаан испит наскытын баайардыы оҥоһунна. П. Аввакумов
Уо ла ттар күөх наскы таһынан кэппит сарыы түүппүлэлээхтэр. Эрилик Эристиин
II
даҕ., түөлбэ.
1. Намыын, сымнаҕас (киһини этэргэ). ☉ Кроткий, тихий (о человеке). Наскы киһи
2. Өйдөөх, билиилээх-көрүүлээх (киһи туһунан). ☉ Умный, эрудированный, любознательный
Наскы киһи. ДСЯЯ

таҥхаһыт

таҥхаһыт (Якутский → Якутский)

аат., кэпс. Инники туох эмэ буолары билгэлээччи, ким эмэ төлкөтүн көрүүлэнээччи киһи. ☉ Человек, который предвидит, предсказывает что-л., вещун, предсказатель судьбы
Былыргы таҥаралаах халлаан таҥхаһыттара, дьыллаах күн дьылҕаһыттара кэпсииллэринэн, ааспыт үйэ маҥнайгы аҥаара улахан кураан эбитэ үһү. И. Гоголев
Оттон үгүстүк сэһэргээн, олох, бэлиитикэ туһунан кэпсээн ааспыт буоллаҕына, бөлүһүөк, таҥхаһыт аатырара. Болот Боотур
Өссө ол оҕонньоруҥ чугас эргин ыалларыгар-дьонноругар билиилээх-көрүүлээх, таҥаралаах халлаан таҥхаһытын курдук сыаналанара ээ. Ф. Софронов

булуус

булуус (Якутский → Якутский)

  1. аат.
  2. Сир сайыннары ирбэт тоҥо; кур тоҥ. ☉ Мерзлота под почвой, сохраняющаяся и летом. Аннынааҕы булууһа ирэн, дьиэ акылаата тимирэн барбыт
    □ Научнай чинчийиилэр өссө биир сүүнэ суолталаах туһаайыыларыгар — сир тоҥ булууһун үөрэтиигэ тохтуур наадалаах. «Кыым»
  3. Муус угар уонна сайын аһы тоҥорор дириҥ тымныы оҥкучах. ☉ Глубокий холодный погреб для хранения летом льда и замораживания продуктов питания, ледник
    [Мэхээлис:] Сэмэннээх булуустарыттан баран этиҥ тобоҕун аҕалаар эрэ. С. Ефремов
    Куһаҕан көрүүлээх-харайыылаах булуустарга салгын температурата, быраабыла курдук, 2–5 кыраадыс эрэ тымныы буолар. «Кыым»
  4. даҕ. суолт. Сайыннары ирбэт тоҥноох; кур тоҥноох. ☉ С мерзлотой, не оттаивающей и летом (о почве, месте). Булуус сир