Якутские буквы:

Якутский → Русский

дьогдьуур

уст. буфы (на рукавах верхней одежды); сон дьогдьуура пальто с буфами.

Якутский → Якутский

дьогдьуур

I
аат. Хайа, үрдүк сир чорбойон көстөр ордук үрдүк арҕаһа. ☉ Продолговатая вершина горы, возвышенности
Иннибитигэр тайах арҕаһын курдук көстүүлээх дьогдьуур көһүннэ. И. Егоров
[Моойтоон] суон тиит баарыгар тиийэн хоруйа-хоруйа үрэр уонна сороҕор хайа дьогдьууругар тиийэ төттөрү сүүрэн кэлэр. Е. Макаров
Арҕаа мыраан дьогдьуурун үрдүгэр күн кыһыл көмүс сардаҥатынан тайанар. М. Доҕордуурап
Арыт эмискэ үрдүк дьогдьууртан киэҥ алаастар арылла түһэллэрэ. Б. Лунин (тылб.)
II
аат., иис. Таҥнар таҥас сиэҕэ санныга холбоһор сиринэн чорбойо, хоройо сылдьар гына иҥээһиннээн тигиллибитэ. ☉ Декоративные сборки (складки) на рукавах женской верхней одежды по плечу, буфы
Үҥсүүлээхтэр остуол икки өттүгэр кэккэлэһэн быар куустан, аастыйбыт төбөлөрүн төҥкөтөн, оноолоох соннорун дьогдьуурдара тэрэһэн, самыылара сайбаһан турдулар. Күннүк Уурастыырап
Барылара дэдэриспит …… тор курдук бытыктаах дьоннор, хараҥа өҥнөөх киэҥ халадаай ырбаахыларын таһынан дьогдьуурдаах хара хаһыаччыгы кэппит хотуттарын илиилэриттэн сиэтэн, аа-дьуо дайбаҥнаһан иһэллэр. П. Филиппов
Кини …… халҕайбыт киэҥ бэйбириэт ыстааннаах, дьогдьуурдаах хараҥа күөх билиис сонноох, куондардаах күөх хортуустаах. В. Протодьяконов
Ааныка эмээхсин, дьааһыгын түгэҕэр баттаан сыппыт, ууруулаах солко ырбаахытын, былыр эдэр эрдэҕинэ кэппит дьогдьуурдаах, хаарыс хаһыаччыгын кэтэн киэргэммит этэ. Д. Таас

Еще переводы:

дьобдьуур

дьобдьуур (Якутский → Якутский)

көр дьогдьуур II
Ардыгар ол дьон ортолоругар дьобдьуурдаах сарыннардаах билиис сонноох уонна уһуктаах төбөлөөх бэргэһэлээх айан сахата эмиэ баар буолар. В. Короленко (тылб.)

хоппот

хоппот (Якутский → Якутский)

  1. хоппой диэнтэн дьаһ. туһ. Дьогдьууру тигиигэ поролон эҥин тутан хоппотон биэрии. ААН ТИиК
  2. Кыратык ас, аппат. ☉ Приоткрыть
    Чаанньык хаппаҕын хоппот. ЯРС
тэрэс

тэрэс (Якутский → Якутский)

тэрэй диэнтэн холб. туһ. [Үҥсүүлээхтэр] оноолоох соннорун дьогдьуурдара тэрэһэн, самыылара сайбаһан турдулар. Күннүк Уурастыырап
Чирэмэ соһуйа истэн уһун кыламаннара тэрэһэ түстүлэр. С. Дадаскинов
Балыктар чуоҕур лапчааннара тэрэһэн ылаллар. «ХС»

чорос

чорос (Якутский → Якутский)

чорой диэнтэн холб. туһ. [Манчаары атаһыныын] үрдүк хайа дьогдьууругар туруорбут кириэс остоолболоро ыраах чороһон көстөллөр. И. Гоголев
Өтөх күрүөтүн сиҥнэн түспүт баҕаналара иҥнэри-таҥнары чороһон тураллара. В. Гаврильева
Аҕаларын туутун чороохторо ханна чороһон туралларын кинилэр ааҕа билэллэр. Айталын

хаччаҕай

хаччаҕай (Якутский → Якутский)

көр халчаҕай
Маттаҥаа, хаччаҕай сүүһүн өтөр-өтөр ытыһынан имэринэ-имэринэ, быар куустан лэкэллэн олордо. И. Гоголев
Байкаалап …… хаартаҕа нөрүйбүтүгэр, хаччаҕай төбөтө лаампа уотугар килбэлдьийэн ылла. Е. Неймохов
Хаччаҕай, тараҕай хайалар Халлааҥҥа анньыллан тураллар. Болот Боотур
Күн санньыйыыта Кыһалҕа, атыыр оҕус сүүһүн курдук, хаччаҕай булгунньах дьогдьууругар соҕотоҕун суодаллан турар аарыма тиити түбэһэ хаамта. И. Гоголев

баачы

баачы (Якутский → Якутский)

аат., эргэр. Киһи иһин түгэҕин уонна сиһин эринэ баанар кэтит ичигэс кур (куобах, тииҥ тириитинэн эбэтэр баатанан сириллибит). ☉ Широкий пояс на живот и спину (обычно из беличьей, заячьей шкуры или ваты), набрюшник
Дьогдьуура суох сулумах сону кэппит саха киһи баачы таҥаһын курдук ыллар харыс хара курдаах эбит. Саха сэһ. II
Тас баачытын өһүлэн ылан, [Василий Макарович] сабараанньа үрдүн диэки кыыратта. А. Сыромятникова
Мин тииҥ сээнньикпин, тииҥ уорҕатынан аттарыллыбыт сиспин баанар баачыбын көрдөртөөтүм. Н. Абыйчанин

көҕүл

көҕүл (Якутский → Якутский)

аат.
1. Сылгы сүүһүн саба түһэр илин сиэлэ. ☉ Прядь гривы, падающая на лоб лошади, челка
Оҕонньор атын хоҥоруутун соппохтоото, көҕүлүн көннөрдө. Амма Аччыгыйа
Бааска …… атын көҕүлүн имэрийбитэ. Далан
2. Көтөр баттаҕын уһун түүтэ. ☉ Пучок перьев, торчащий на голове птицы, хохол
Умсаах көҕүлэ. — Көҕөн кус көҕүлүн түүтүн курдук. С. Васильев
Көҕөн кус көҕүлүн Тэлгэппит диэх курдук Көҕөрө долгуйар Күөх сыһыы көһүннэ. С. Васильев
3. Киһи сүүһүн саба түһэ сылдьар сүүмэх баттаҕа. ☉ Челка
Сүүспүн сабар сүүмэх көҕүл бараммыт. Баал Хабырыыс
Мөлтөөбүт өттүлэрэ төбөлөрүн санньытан, уһун көҕүллэрин төҥкөтөн бараллара. В. Короленко (тылб.)
△ Киһи баттаҕын чорбойо үүммүт сүүмэҕэ. ☉ Прядь неостриженных, длинных волос человека
Кэтэҕэр уһун синньигэс көҕүлү тоҕо эрэ Аһынан кырыйбакка хаалларбыттар. И. Гоголев
♦ Көрү-нары көҕүлүттэн тут — дуоһуйуоххунан, баҕаҥ ханыар диэри көрүлээнарылаа. ☉ Веселиться, играть, развлекаться вдоволь, до полного удовлетворения
Көрү-нары чараҥнаах сиргэ көҕүлүттэн тутарбытын сөбүлүүбүт. Багдарыын Сүлбэ
Бырааһынньыктарга көрүнары көҕүлүттэн тутабыт. КФП БАаДИ
◊ Көҕүл олох эргэр. — балаҕан соҕуруу эркинигэр сыста оҥоһуллар бастакы орон; бастыҥ орон. ☉ В старину: первые нары вдоль южной стены юрты (почетное место)
Бастыҥ ороммут — көҕүл олох уонна ортоку ороммут — дьогдьуур олох хоноһолор суохтарына куруук кураанах тураллара. И. Гоголев
Хаар маҕан баттахтаах, бытыктаах ытык кырдьаҕастары …… бастыҥ мааны көҕүл олоххо олордуталаабыта. Далан
ср. тюрк.-монг. гөкүл, кэкил ‘хохол, челка’

оноолоох

оноолоох (Якутский → Якутский)

  1. даҕ.
  2. Кэлин өттүгэр тыраҕастаах (хол., сон туһунан этэргэ). ☉ Имеющий сзади разрез от подола (об одежде). Оноолоох сон
    □ Үҥсүүлээхтэр …… оноолоох соннорун дьогдьуурдара тэрэһэн, самыылара сайбаһан турдулар. Күннүк Уурастыырап
  3. этногр. Кэннигэр кэтит иҥээһин киллэһиктээх (саха дьахтарын сонун этэргэ). ☉ Имеющий широкую вставку в складке на спине (о якутской женской шубе). Сотору силигирии тыалыра турар тэтиҥ, хатыҥ мастардаах, сэндэлэ тыа быыһынан оноолоох хаарыс соннор уонна былыргы үрүҥ суппууннар лөппөрүс-лөппөрүс гыммахтаан хааллылар. Күннүк Уурастырап
  4. Сүөһү самыытыгар атын өҥнөөх уһаты балаһалаах. ☉ С полосой другого цвета на спине (о домашней скотине)
    Хамначчыт дьахталларым …… Хоно кэлбит хоноһоҕо киһиргээннэр, Бэҕэһээ киэһэ буоҕаралаах кутуруктаах, Оноолоох саадьаҕай кунан оҕустарын Баайбакка сыппыттар. Саха фольк. Аҕам оҕонньор эрэйдээх Күөх көлөһүнүн саккыраппыт Көлүччэтин сөрүүн уутунан Утаҕын ханнаран улааппыт Оноолоох саадьаҕайым үүтүнэн үссэнэн үөскээбитим. С. Васильев
  5. аат суолт., көсп. Кыыс, дьахтар. ☉ Девушка, женщина. Оноолооҕу билбэтэх киһи
    ♦ Оноолооххо (оноолоох соннооххо) орооспотох — дьахтарга сылдьыбатах, дьахтары билбэтэх (киһи). ☉ Не познавший женщины, девственник (букв. с имеющими разрез позади кафтана не сходившийся)
    Бииллээҕи кытта билсибэтэх, Оноолооҕу кытта орооспотох, Сыыһаҕа сылдьыбатах, Сымыйаны саҥарбатах Тоҕус уолан дьон. Саха нар. ыр. II
    «Аны оноолоох соннооххо орооһуом суоҕа, бииллээх соннооххо мэҥийиэм суоҕа», — диэн андаҕайбытым. Эрилик Эристиин