бран. дьявол || дьявольский; оо, дьэ дьаабал оҕото! ну и дьяволёнок!; дьаабал тымныыта! дьявольский холод!

прил. 1. албын, үөннээх; лукавый человек албын киһи; 2. (задорный) үөннээх, тэбэнэттээх, дьиибэлээх; 3. в знач. сущ. м., прост, (бес, дьявол) абааһы.

дьявол, чёрт; чудовище; адьарай аймаҕа фольк. племя злых существ; адьарай уолун көрүҥ эрэ ! вы только взгляните на этого дьяволёнка! (с оттенком восхищения); ср. абааһы .

I дьявол, чёрт; сах сиэтин ! чёрт побери!; сах билэр чёрт его знает.
II уст. время; бу сахха в это время; хайа сахтан? с какого времени?; күөх сах разгар лета (букв. зелёное время).

туттул. сыһыан холб. Кыратык мөҥүттэн сөбүлээбэти биллэриини көрдөрөр. ☉ Легкое ругательство, выражающее недовольство говорящего (вот дьявол). Бу дьаабалыҥ, оннооҕор [эһэ] тууну уоран көрөр. Бу дьаабалыҥ, дьиэтин эмиэ сууйбатах эбит
□ Бу дьаабалыҥ, тайах иһин тоҕо тардан, кыратык бүөрүттэн сиэбит. И. Гоголев

1. 1) разг. огромный, громадный; күтүр дьиэ громадное помещение; 2) страшный, грозный; күтүр кыыл страшный зверь; күтүр күүс грозная сила; 3) скупой || скряга; күтүркиһи скупой человек; күтүр баай окко сытар ыт курдук погов. скупой богач, как собака на сене; 2. 1) перен. бран. чудовище, дьявол, чёрт; бу күтурү киэр үүр ! выгони ты этого дьявола!; күтүр өстөөх окаянный; 2) диал. человек с дурным характером.

аат., үөхс. Үөдэн, абааһы, адьарай. ☉ Чёрт, дьявол, дрянь
[Баһылай:] Үчүгэй буолаарай диэн сылыктаан, биир кыыс оҕону булан, оҕобор ылан биэртим, куһаҕан, чэпчэки үүсээҥи түбэспит эбит. А. Софронов
[Омуннаах Уйбаан тахсаары туран:] Бэйи, үүсээҥи, көрдөөбүккүн биэриэм. Н. Неустроев
Сиэллэҕинэ, [сур соноҕос] балтараалыы ыллар харыһы хардарар. — Хардарыан сөп үүсээҥи эбит! — диир Бүүчээн оҕонньор. — Түөһэ эттээх, моонньо сэтэлээх. Амма Аччыгыйа

аат.
1. үөхс. Абааһы, баҕайы, күтүр өстөөх. ☉ Дьявол, сатана, чудовище
[Дьаарбаҥ тэппит Дьарааһын] Дьаабалыҥ баара - Дьаабытын дьаабы, - Дьаарай сымыйаччы. Р. Баҕатаайыскай
«Бу дьаабал, сирэйэхараҕа кубарыйа сытыйан, ыабыт үүтүн барытын тоҕон кэбистэ эбээт», - диэн чаҥкынаата Туорах ойоҕо. Күндэ
Миигин кырбыырга сананыма диибин, дьаабал! М. Горькай (тылб.)
2. Күлэн-оонньоон, эйэргээн эбэтэр сөҕөн-махтайан кими-тугу эмэ ааттааһын. ☉ Шутливое обращение к кому-чему-л. с выражением удивления, восхищения
Ийэ ыраахтан кэлбит убайа дьиэтигэр кэлэн олорорун көрөн оҕолоругар этэр: «Көр, бу дьаабаллары! Таайдарын саһыаран олороллор эбит дии». С. Никифоров
Чугас соҕус улахан күөл кытыытыгар аҥыр мөҥүрээн лүҥкүнэттэ. Тыаһыт бэргэһэтин уһулан иһиллээтэ: «Хор, бу дьаабалыҥ лоп курдук тоҕус төгүл мөҥүрээтэ, онон быйыл угут сайын буолаары гыннаҕа». И. Гоголев
русск. дьявол, ср. шор. чабал 'плохой'

л. 1. (бес, дьявол) абааһы; 2. бран. абааһы, илиэһэй; # чёрт возьми! или чёрт побери! абааһы!, абааһы баара!; к чёрту! (послать, бросить и т. п.) сах сиэтин!, үөдэн тастын!; иди к чёрту! киэр бар!; до чёрта абааһы курдук элбэх; это ни к чёрту не годится бу туохха да наадата суох; чёрта с два! оннук эрэ буолбатах!; сам чёрт ногу сломит абааһы да иҥнэн охтор иэдээнэ (туох да бэрээдэк суох); чем чёрт не шутит! абааһы туохха тиэрдибэтэ баарай!, туох буолбата баарай!; чёрт знает что! тугун сах билэр!; жить у чёрта на куличках үөдэн түгэҕэр олор!; ни богу свечка, ни чёрту кочерга погов. таҥараҕа да чүмэчи, абааһыга да үөттүрэх буолбатах.

аат.
1. Итэҕэлгэ (хол., христианствоҕа) киһи дьүһүннээх гына кэпсэнэр сүрүн хараҥа тыын, таҥара утарыта. ☉ Олицетворённое злое начало в различных религиях, противоборник бога (напр., в христианстве), дьявол, сатана
Сатана буоллаҕына …… үс түүннээх күн тохтообокко алларастыы күлэр. Амма Аччыгыйа
2. үөхс. Абааһы, баҕайы. ☉ Паршивец, негодник
[Спиридонов тэрмэмиэтирин ылан көрө-көрө:] Бу сатана олох, төрүт тахсыбат дуу, хайа үөдэн? Суорун Омоллоон
[Тиргиллэр Тэрэнтэй:] Өрөпкүөм Өлөксөй сатана бэйэтэ бэҕэһээ хаана тохто-тохто куотта, кини да өлөрө буолуо ээ. Эрилик Эристиин
«Ээ, сатана, тохтоо», — ытын буойбута буолар Серафим. М. Попов