трёхпалый дятел; тиит тоҥ-соҕойо большой пёстрый дятел; үөт тоҥ-соҕойо малый пёстрый дятел.

чёрный дятел, желна.

яркий, пёстрый; ярко, пёстро украшенный; кустук курдук дьэрэкээннээх пёстрый, как радуга.

бот. хвощ пёстрый, хвощ камышовый.

пегий, пятнистый, пёстрый; элэ-мэс биэ пегая кобыла.

1) стучать (ся); ааны тоҥсуй = стучать(ся) в дверь; 2) клевать; долбить; тоҥсоҕой маһы тоҥсуйар дятел долбит дерево.

аат.
1. Сис уҥуоҕа. ☉ Позвоночный столб
Онно билбитэ кини аччыктаабыт ис тоноҕоско эпсэри сыстарын. Софр. Данилов
Тоноҕосторо токуруйан им-дьим сүгүрүйэллэрэ. И. Гоголев
Тоҕус сыл тоҥу суоран, Тоноҕоспун тоҥхоппутум. С. Васильев
2. Сис тоноҕоһун биир сүһүөх уҥуоҕа, биир сүһүөҕэ, сүргүөҕэ. ☉ Позвонок, отдельное звено позвоночного столба
Тоноҕостор икки ардыларыгар имигэс өҥүргэс баар. АҮө. Тоноҕос уҥуоҕун уонна сүһүөх икки ардыларынааҕы өҥүргэс араҥалара кылгааһыныттан киһи намтыыр. ДьДьДь
3
көр тоноҕосчут. Кынаттара куура охсубут тоноҕостор хомустан хомуска дьирибинэһэ дайаҥнастылар. В. Миронов
Тоноҕос эрэйдии түһэн баран туттарара буолуо. АаНА СТОТ
Кини лыахтары, тоноҕостору эккирэтэ сылдьан да ыллыыр. СҮК
4
көр тоҥсоҕой. [Бухатыыр] Тоноҕос кыыл баһа Торулаан тахсыбытын курдук, Торҕо дьирим дойдулаах эбит. Суорун Омоллоон
5. түөлбэ. Кытыыттан үөскэ үргүлдьү үтүллүбүт илим. ☉ Сеть, закинутая с берега прямо к середине водоёма
Маастар Сомсуун бастакы тоноҕосторун тардыалаат, балыкка тута кэтиллибитинэн барда. В. Яковлев
◊ Сис тоноҕоһо — киһи-сүөһү уонна тоноҕостоох харамайдар систэрин уҥуоҕа. ☉ Спинной хребет
Сур бөрө иһэ экчэччи сиһин тоноҕоһугар хам сыстара. Далан
Балык дьардьаматын сүрүн уҥуоҕунан сиһин тоноҕоһо буолар. ББЕ З
Киһи сиһин тоноҕоһо түөрт токуруйуулаах. ДьДьДь. Тоноҕос ойуу — тоноҕос курдук быһыылаах сахалыы оһуор көрүҥэ. ☉ Вид якутского орнамента, напоминающий позвонки; узор в виде позвонков. Томтор үрдүгэр тоноҕос ойуу баар үһү (тааб.: чаппараах). Тоноҕос саадьаҕай (эриэн) — сүөһү дьүһүнэ: сиһин ороҕун бата синньигэс үрүҥнээх саадьаҕай. ☉ Пёстрый (о масти рогатого скота). Тоноҕос саадьаҕай ынах
□ Тоноҕос эриэн торбоһум куттаах сүрүн Симэхтээх томторук оҥостон Хаҥас тоҕоноҕор иилиммит. Саха фольк.
ср. каракалп. тумыртка ‘дятел’

побуд. от хобугураа=; тоҥсоҕой көҥдөй маһы тоҥсуйан хобугуратта дятел стучит по дуплистому дереву; саҥаран хобугурат = быстро говорить, шлёпая губами.

даҕ. Эбир курдуктаах, эбирдээх (дьүһүнү этэргэ). ☉ Пёстрый, чубарый (об окрасе животных)
Араас чуоҕур ойуулаах Жирафа кыыл үрдүгүн! П. Тобуруокап
[Балыктар] чуоҕур лапчааннара тэрэһэн ылаллар. СЮ ЫБ
◊ Чуоҕур сылгы көр сылгы
Самыытыгар үрүҥ бөлөх-бөлөх түү толбонноох сылгыны чуоҕур сылгы дэнэр. АНП СЭЭ
ср. тюрк. чокур, чоккыр, сокыр, соккыр ‘пёстрый, пегий’, бур. соокур, соохор, цохор ‘пёстрый, чубарый’, монг. чокур, чуокур ‘пёстрый’, маньчж. чохоро, чубарый ‘пёстрый’

ярко, пёстро украшать, разукрашивать.