поэт, щебетать, петь, заливаться (о жаворонке); күөрэгэй үрдүккэ туйаарар в вышине заливается жаворонок.

жаворонок; күөрэгэй ырыата пение жаворонка; күммүт тахсыа , күөрэгэйбит ыллыа погов. солнце наше взойдёт, жаворонок наш запоёт (соотв. и на нашей улице будет праздник).

трепетать, порхать (с лёгким характерным звуком); үрдүбэр күөрэгэй тырыбынайда надо мной трепетал жаворонок; сүүрэн тырыбынай= лететь (быстро бежать); ср. тырыкынай=.

1) издавать слабые дрожащие звуки; күөрэгэй ыллаан дьырылаата жаворонок залился чистой трелью; 2) ощущать мелкую нервную дрожь, трепет; этим дьырылаата меня охватила дрожь.

(«й» мурун дорҕ. ‘«й» — носовой звук’) түөлбэ. Күөрэгэй. ☉ Жаворонок. Алаас уҥуор саҕаҕар …… Куйаҕаччы (күөрэгэй) чыычаах түспүтүн көрөн Бэрт Хара аҥаабыллаан ытан саайбыта. Саха фольк.

алас (круглое поле или круглый луг в лесу); поляна; күөллээх алаас алас с озером; кураанах алаас сухой, безводный алас; алаас сыһыы широкий, ровный алас; биһиги да алааспытыгар өтөн үөтүө , кэҕэ этиэ , күөрэгэй ыллыа погов. и на нашем аласе заворкует голубь, закукует кукушка, запоёт жаворонок (соотв. и на нашей улице будет праздник).

аат. Дьырылас ырыалаах сыһыы, хонуу чыычааҕа. ☉ Жаворонок
Сай ортотунааҕы эрдэ сарсыарда күөрэгэй ырыатынан дьырылаан хайысах үүнэн эрэрэ. Л. Попов
Күөрэгэйдэр өрө көтөн тахсан, биир сиргэ битийэн ыллаан дьириһиппитинэн бардылар. П. Филиппов
Күөрэгэй тохтоло суох ыллаан дьурулатара. И. Федосеев
◊ Күөрэгэй үөһэ талах — үрэллэ сылдьар саастаах, куруҥҥа үүнэр, сиидэ өрөр талах. ☉ Слоистый тальник, растущий в выжженном лесу, используемый для вязания решет.

аат., үрд. Күөрэгэй. ☉ Жаворонок
Биир муҥур харыйа биэс уон икки туйаарар чыычаахтаах, үс сүүс алта уон биэс көмүс туораахтаах, аҕыс аҥааттар атыыр бөтүүктээх үһү (тааб.: төгүрүк сыл). Толооммор туйаарар дьурулаабыта, Кырдалбар кыталык үҥкүүлээбитэ... С. Васильев
Алаас саҕатыгар …… туйаарар туойан дьирибинийэриттэн киһи сүргэтэ көтөҕүллэр, санаата кынаттанар. ИН ХБ

аат. Уу чугаһыгар олохсуйар уонна сүнньүнэн балыгынан аһылыктанар хотой бииһэ, улахан тыҥырахтаах көтөр. ☉ Крупная хищная птица, гнездящаяся около водоемов и питающаяся преимущественно рыбой, орлан-белохвост. Боруллуо уйатын саҕа
□ Соторутааҕыта диэри Туймаада сыһыытын икки Ытык хайатыгар айылҕа биир кэрэ көтөрө, кынаттаах бииһин ыраахтааҕыта, тойон кыыл биир көрүҥэ — боруллуо көтөр олохсуйар этэ. «Кыым»
Сыыр үрдүгэр үүммүт баараҕай тииккэ боруллуо уйа туттубут. Н. Лугинов
ср. монг. борулдай ‘жаворонок’

туохт., поэз.
1. Ыллаан дьурулат (күөрэгэй туһунан). ☉ Петь с переливами, щебетать, заливаться (о жаворонке)
Күөрэгэй чыычаах күн диэки күөрэйэ көтөн тахсан туйаара дьырылаатаҕа көҥүлүн, үрдүгүн!.. Суорун Омоллоон
«Дьири-дьир» дьирилээн Күөрэгэй туйаарда. Болот Боотур
Салгыҥҥа уйдаран, Күөрэгэй туйааран, Биир сиргэ битийдэ, Дьирилии ыллаата. С. Васильев
2. Олус үөһээнэн көҥүллүк көт. ☉ Легко и свободно летать, парить высоко в небе
Киэҥ куйаар халлаан …… далайыгар туйаара көтө сылдьар эйэ маҥан холуубун ким истибэтэҕэ, билбэтэҕэ баар буолуой?! П. Тобуруокап
[Сөмөлүөт] Күдэн былыты көхсүнэн, Күөх халлааны кырсынан, Тус арҕаа айаннаан Туйааран истэ. Н. Степанов
3
тайаар 1 диэн курдук. Баҕарабын: кинилэр [хоһооннор] Киэҥ саҕахха туйааран, Дьон сүрэҕин үөртүннэр Наар үчүгэй санаанан. Р. Баҕатаайыскай
Туналы маҥан күн төрөөбүт дойдубут үрдүнэн, кыһыл көмүс туоһахталыы, туйаара уһунна. М. Доҕордуурап
Туох кэрэ баарын мөҥүөн сүрэхпэр — Ону бүгүн биэрэбин бу туйаарар истиэппэр: Мин олохпун күндээрпит соҕотох эн эбиккин. «ХС»
ср. осм. тойҕар, туйҕар ‘жаворонок’