прил. в разн. знач. вассал, бас бэринэр; вассальное государство вассал государство (атын государствоттан тутулуктаах государство); вассальная зависимость ист. бас бэринэр тутулук.

ж. 1. ист. хабала (былыргы Руська туспа дуогабарынан тыыннаах тухары кулут буолуу); 2. (зависимость) хабала, баттыгас; попасть в кабалу хабалаҕа ыллар.

прил. 1. функциональней; функциональная зависимость функциональней тутулук; 2. функциональна?!, үлэлээһи-нин, үлэтин; функциональное расстройство сердечной деятельности сүрэх үлэтин функ-циональнай кэһиллиитэ, сүрэх үлэлээһиннн кэһиллиитэ.

аат., эргэр. Арассыыйаҕа өрөбөлүүссүйэ иннинэ: дьадаҥыны, кыамматы кыһайан иэскэ киллэрии, көлөһүннээһин. ☉ В России до революции: принудительное долговое обязательство, приводящее бедняков в полную рабскую зависимость, кабала
Кини хасааһын сорҕотун кыайан төлөөбөккө, хабалаҕа ылларар. Амма Аччыгыйа
Баайдар отторун сыанатын хас да төгүл үрдэтэн, дьадаҥылары хаһан да өһүллүбэт кытаанах хабалаҕа киллэрдилэр. И. Гоголев
Оччолорго аҕыйах сүөһүгүн сыл таһаарар кыһалҕаттан итинник хабалаҕа киирэргэр тиийэриҥ. МДН КК

1. нареч. (надлежащим образом) сөп түбэһиннэрэн, сөптөөхтүк; 2. предлог с дат. п. (в соответствии с чём-л., в зависимости) быһыытынан; действовать соответственно приказу бирикээс быһыытынан оҥор.

ж. 1. (взаимные отношения, взаимная зависимость) сибээс, ситим;'торговые связи атыы-эргиэн сибээһэ; причинная связь те-рүөттэһии ситимэ; связь теории и практики теория уонна практика сибээстэрз; 2. (стройность, последовательность) ситим, утум; слова не имели никакой связи тыллар туох да ситимэ суох этилэр; 3. (внутреннее единство; общение) сибээс, ситим; связь партии с массами партия маассаны кытта сибээһэ; дружеские связи доҕордуу сибээстэр; 4. связи мн. сибээс, билсиһии; он потерял связи с литературными кругами кини литературнай эргимтэлэри кытта сибээһин сүтэрдэ; 5. (сожительство) көрсүүлэһии; 6. (сообщение с кем-чем-л.) сибээстэһии, сибээс; телефонная связь телефонунан сибээстэһии; воздушная связь салгынынан сибээс; 7. сибээс; Министерство связи Сибээс министерствота; работники связи сибээс үлэһиттэрэ; # в связи с чем-л. сибээстээн, сыһыаран.

сов. 1. кого-что сүөр, өһүл; развязать узел түмүгү сүөр; развяжи мне руку илиибин сүөр; 2. перен. төлөрүт, босхолоо (освободить от зависимости); кыахта биэр (дать чему-л. развиться); # развязать войну сэриини төлө тарт.

туохт.
1. Кимнээҕитугу эмэ холбооттоо, кинилэр ыккардыларыгар сибээһи олохтоо. ☉ Соединять кого-что-л., устанавливать связь между кем-чем-л.
Сирбит үрдүн ситимнии, Тимир суоллары Тэрийдибит. Эллэй
Сири кырсынан Ситимнии сылыгыраабыт Сибээс быаларыгар Сэнэрээттэр түстүлэр. С. Васильев
Тиэкис ис хоһоонун ситимнээн кэпсээһин оҕо кэпсиир дьоҕурун сайыннарар. ОМЕ БМЫ
2. Туох эмэ буолбуту, буолуохтааҕы атыттары кытта сибээстээн өйдөө, ылын, кинилэри кытта сибээстээҕин бул. ☉ Воспринимать какое-л. событие в связи с другими событиями, фактами, устанавливать связь, зависимость между ними
Бээһээни, бүгүнү, сарсыны Барытын ситимнээн өйдүү Соруйан дуоһуйа-астына Сирийэн мусуойу көрдүм. Баал Хабырыыс
И.В. Пухов айыы бухатыырдара абааһы уолунуун күөн көрсүһүүлэрин, киһи айылҕа амырыын күүстэрин кытта охсуһуутугар сөпкө ситимниир. Эрчимэн
Оҕо остуоруйаны олохтон араарбат, бииргэ ситимниир. «ХС»

сов. 1. что холбуу баай, кэлгий; связать пакеты бакыаттары кэлгий; связать концы верёвки быа төбөлөрун холбуу баай; 2. что (скрепить, соединить во что-л.) баай, кэлгий; связать плот канатами болуоту ханааты-нан кэлгий; 3. что, стр. ыпсар, холбоо; связать брусья в раму буруус мастары араама гына ыпсартаа; 4. что (увязать) кэлгий, баай, тум; связать вещи в узел маллары суулуу баай; 5. кого-что кэлгий; его связали кинини кэлгийдилэр; 6. кого-что, перен. (стеснить, лишить свободы) хааччахтаа, боҕус; связать себя словом тылгын биэрэн, бэйэҕин бохсун; связать чью-л. инициативу ким эмэ көҕүлээһинин боҕус; 7. что (установить связь, сообщение) холбоо, ситимнээ; шоссе связало два колхоза шоссе икки колхоһу холбоото; 8. кого-что с кем-чем (установить сношения, общение) сибээстээ, билсиһиннэр; 9. что (объединить) холбоо, сибээстээ; 10. что (установить зависимость между чем-л.) ситимнээ, сибээстээ; связать одно явление с другими биир көстүүнү атыттары кытта ситимнээ; 11. что (изготовить вязкой) баайан оҥор, баай; связать чулок чулкута баай; # связать язык тылын боҕус, саҥарбат оҥор; связать концы с концами ыпсыытын кытар, табылын бул; связать по рукам и ногам илиитин-атаҕын боҕус, кыаҕын быс.

учащ.-длит. 1) бурлить, клокотать; уу холлугураан сүүрэр вода течёт бурливо (по узкому руслу); 2) перен. громко и много болтать. холлугурас= совм. -взаимн. от холлугураа=. холлугурат = побуд. от холлугураа=. холо уст. высота, на уровне которой настораживается самострел (в зависимости от предполагаемой добычи); куобах холото насторожка на зайца; эһэ холото насторожка на медведя # суор холото мера, равная высоте кулака до кончика вытянутого большого пальца.