1) жадный, алчный; завистливый; 2) завидный; хороший; ымсыылаах олох завидная жизнь.

и. д. от кэрэй= 1) колебание, раздумывание || колеблющийся, раздумывающий; 2) расчётливость || расчётливый; кэрээн киһи кэҥээбэт , ордугурҕас киһи уһаабат посл. расчётливый человек вольготно не живёт, завистливый человек не богатеет.

харах бэстээх (бэһэ) — ымсыы санаалаах, ымсыы майгылаах. ☉ Завистливый
Ханнык да харах бэстээх Хабыр баҕатын толорторуохпут суоҕа. Күннүк Уурастыырап
Доҕор элбэх мин тулабар. Бааллар харах бэстээхтэр. Итэҕэспин эрэ таба көрөллөр Ол үөдэттэр. «ХС»

даҕ. Куруук ордук саныы сылдьар. ☉ Завистливый. Ордугурҕас киһи
□ Кэрээн киһи кэҥээбэт, ордугурҕас киһи уһаабат (өс хоһ.)
Олус бүтэҥитик олорор, дьонтон-сэргэттэн туора туттар киһи туһунан «кэрээн киһи кэҥээбэт, ордугурҕас киһи уһаабат» диэн өйдөбүл баар. М. Чооруоһап

даҕ. Ким эмэ киэнин миэниттэн ордук дии саныыр, күнүүмсэх. ☉ Завистливый
Чэрдээх илиинэн тутан-хабан, Күөх оттуу үүннэрбит үөрүүбүтүн Ордугумсах ордук тыла, хобо Хагдарытыа суоҕун өйдүүбүн. Л. Попов
Ордугумсахтар тугу көрдүлэр да, Өрүү үрэр үгэстээхтэр, Онуоха эн ончу кыһаныма, Оччоҕо кинилэр уурайыахтара. И. Крылов (тылб.)

даҕ.
1. Оботтоох. ☉ Жадный, алчный
Иҥсэлээх бэс кумаара былыттыы саба түһэриттэн да кыһаллыбат. И. Гоголев
Дьахтар ыарахан дьылҕата, иҥсэлээх эрин санаатыгар кулуттуу бас бэриниитэ, Ньургуһун ийэтин - Салбардаах сирэйигэр-мөссүөнүгэр бүтүннүүтүгэр дириҥ кутурҕан суолун хаалларбыттар. АҮ
Иҥсэлээх, бэригимсэх быһыы, тунуйаадыстааһын, холуннарыы, итириктээһин эҥин курдуктары утары сорунуулаах охсуһууну ыытыллыахтаах. Л. Брежнев (тылб.)
2. көсп., поэт. Ымсыырар, баҕарар (үксүн харах туһунан). ☉ Жадный, завистливый (обычно о глазах)
Ымсыырар иҥсэлээх харахтан Ол дойду иччитэ харыстыыр. С. Данилов
[Дьахтар] олус дьулугурдук көхсүн көннөрөн, түөһүн мөтөтөн турбахтаата. Таптыыр, барытын биэрэр иҥсэлээх хараҕынан Женяны күлүбүрэччи көрдө. Н. Габышев
Ийэтин иҥсэлээх хараҕын, Илбискэ силлэппит айаҕын Ньургустай күн оонньуур төбөтө Нуурайан, утары көрбөтө. И. Чаҕылҕан
3. көсп. Киһи куйахата күүрүөх исиһиттэн ньириһийэр; иччилээх (саҥа, тыас туһунан). ☉ Захватывающий дух; чувственный, прочувствованный, пронизывающий до мозга костей (голос, звук)
Иччилээх тыллаах, Иҥсэлээх хоһоонноох, Имэҥнээх этиилээх, Ичээн буоларга этитиилээх Эбиккин эбэ, нохоо! А. Софронов
Куйахтаах батаһым Иҥсэлээх тыастарыттан Мэйиим эргийэ илбиһирэ күүркэйэбин. С. Данилов
Дьэспэ [оҕус аата] оннук киэптии, киэбирэ турдаҕына, арай, ол кэмҥэ, аллараа үрэх диэкиттэн бэрт дириҥ, иҥсэлээх мөҥүрээһин сири түгэҕинэн ньириһийэн иһилиннэ. Далан
Ити иҥсэлээх ньиргиэр тойугу икки атахтаах истибэккэ хаалла. Р. Кулаковскай
4. көсп. Хааҥҥа, өлөрөргө баҕалаах (сэрии, кыргыс сэбин туһунан). ☉ Имеющий страсть к убийству, жаждущий крови (эпитет, характеризующий боевое холодное оружие)
Оҕонньор хараҕын кырыытынан киһитин [үрүҥ саллаатын] иҥсэлээх быһаҕын көрөн ылла. Софр. Данилов
Кэнниттэн бандьыыттар иҥсэлээх буулдьалара икки өттүнэн сиирэ-халты ыйылаабыттара. А. Сыромятникова
Фашист иҥсэлээх буулдьата кини атаҕын бааһырпыта. «Кыым»
5. көсп. Олус күүстээх, уордаах (тымныы туһунан). ☉ Трескучий, жуткий, пробирающий до костей (мороз)
Кута анныттан иҥсэлээх тымныы аргыйар, Антону тардан ылаары эҕирийэргэ дылы. Т. Сметанин
Оо, тымныы, муустааҕар да иһиттэн иҥсэлээх тымныы, тыбыс-тымныы. А. Сыромятникова
♦ Ыт курдук иҥсэлээх (ымсыы) көр ыт II
Батталтан баҕарбыт кулаактар Кыраны сабардаан олооркут. Ыт курдук иҥсэлээх саҥнаахтар, Туолуо суох эһиги обоккут. Эрилик Эристиин

даҕ.
1. 1. Тугу эмэ ылан туһанарга, туттарга олус баҕалаах; иҥсэлээх, харам. ☉ Стремящийся к наживе, корыстолюбивый, жадный
Манна ханна эрэ ааттаах ымсыы, кэччэгэй Дьэкиим кинээс диэн түүлээх ытыс олорор дииллэр. Н. Заболоцкай
Андрей Бүттүүйэби кытта кэпсэттэҕин ахсын бу киһи ычата кыратын, ымсыытын, бэйэтигэр туһалаахха сирэйэ-хараҕа суох түсүһэрин билэн иһэр. М. Ефимов
Ымсыы ытырым лэппиэскэтин Иэстээн суолгар ытыаҕа, Ыкса ыалыгар түптэтин Киитин атыылыы сатыаҕа. Айталын
2. Атын киһи киэнин ордук үчүгэй дии саныыр, ордугумсах. ☉ Полный зависти, завистливый, алчный
Даарыйа эмээхсин ордук ымсыы, ыар санаалаах уонна уохтаах-кылыннаах хотун. Н. Түгүнүүрэп
Ордугумсах, ымсыы киһи бэйэтин сорунан уонна атын киһи дьолунан дьоло суох. ЭБЭДьА
Ким этиэҕэй: Сальери Ымсыы, чиччик киһи этэ диэн? А. Пушкин (тылб.)
2. аат суолт.
1. Тугу эмэ ылан туһанар эрэ туһугар үлүһүйүү; иҥсэ, харам санаа. ☉ Стремление к личной выгоде, наживе, жадность, алчность
Хара суруксут бэрик ыларын таптыырын, үпкэхарчыга ымсыытын бэркэ билэр. И. Гоголев
Ымсыы ытыһа туолбат — Харам хараҕа хаммат. Ахсаана Сонтуой
Булт кэмигэр, ордук үллэстиигэ, сорох дьон иҥсэлэрэ, ымсыылара батарбакка таска тахсааччы. ТМ ДК
2. Атын киһи табылларыттан, этэҥҥэ буоларыттан абаланыы, ордугурҕааһын. ☉ Чувство досады, вызванное благополучием, успехом другого, зависть
Иирсээннэрин төрүөтэ — ымсыы, ордук санаһыы, бэрт былдьаһыы буолбута. Далан
«Ымсыы, күнүү — эҥкилэ да суохха эбир түһэрэр куһаҕан санаалар, — диэтэ Бөртө, сорохтор кистэлэҥ санааларын өтө көрбүт курдук. — Хаһан да онуоха бас бэриммэт буолуҥ». Н. Лугинов
[Балбаара:] Ити сааспытыгар муҥнанан-муҥнанан булбут биир кунаммытын улаатыннардым, ол ымсыытыгар [Быыпсай Сүөдэр] иҥсэрэн үөнэ хамсаан эрэр. Эрилик Эристиин
♦ Ыт курдук иҥсэлээх (ымсыы) көр ыт II. Ыт курдук ымсыы киһи туохха эрэ ымсыыран тугу эрэ тула чэччийдэ
ср. туркм. ымтылмак ‘ждать угощения, жадно смотреть кому-л. в рот; настойчиво желать, добиваться чего-л., стремиться к чему-л.’