лоскучах диэн курдук
Бу ситимнэрэ суох, тус-туспа лоскучуох кэрдиистэр бука барылара оннуларын булан, сүрүн идиэйэ дьүһүннэниитин көрдөрүөхтээхтэр. П. Ойуунускай

дьүһүннэн диэнтэн хай
аата. Онон, бу ситимнэрэ суох, тус-туспа лоскучуок кэрдиистэр бука барылара оннуларын булан, сүрүн идиэйэ дьүһүннэниитин көрдөрүөхтээхтэр. П. Ойуунускай

үлэлэт диэнтэн хай
аата. Кинилэр ити бостууктары солбуйан үлэлэтии идиэйэтин эттилэр. Р. Баҕатаайыскай
Кинигэҕэ оскуолаҕа топонимика куруһуогун тэрийэн үлэлэтии былаана ойууланар. А-ИНА ДьБО

түмэр-буолб. солб. аат. Араас, эҥин араас. ☉ Всякий, разный
Ханнык да буурҕаттан толлубат. Эллэй
Ханнык даҕаны туйгун идиэйэ биһиэхэ көмөлөспөтүн билэбин. Н. Габышев

даҕ.
1. Ханнык эмэ өйү-санааны, идиэйэни, идеологияны кытта сибээстээх, киниэхэ олоҕурар. ☉ Идейный (связанный с определенными идеями, идеологией)
Идейнэй мөккүөрдэр. Идейнэй охсуһуу.  Наассыйалар экономическай уонна идейнэй өттүнэн биир сомоҕолоро күүһүрүөҕэ. ССКП
2. Ханнык эмэ өйү-санааны, идиэйэни көрдөрөр, ыытар. ☉ Идейный (выражающий идею чего-л.)
Айымньы идейнэй сүрүн санаата. Хоһоон барыта идейнэй суолталаах. ОГГ ТЛ-8
Уопсастыбаны уларытан тэрийии идейнэй орудиета буолбута. ССКП
3. Бастаан иһэр идиэйэҕэ бэриниилээх. ☉ Идейный (преданный какой-л. идее, убежденный в ней)
Идейнэй, актыыбынай байыаһынан буолуохтааҕын биһиги умнуо суохтаахпыт. ПДИ КК
Идейнэй буһууну-хатыыны ыларыгар бары наадалаах усулуобуйалар бааллар. «ЭК»

ай диэнтэн төхт
көрүҥ. Манна [Пан Тадеушка] поэт нуучча эписиэрэ Рыков, еврей-цимбалист Янкель тыыннаах уобарастарын айыталаан, норуоттар доҕордоһууларын тиэмэтин көтөхпүтэ. Софр. Данилов
Кинилэр [артыыстар] бэйэлэрин оруолларын пьеса уопсай идиэйэтин кытта ыкса сибээстээн айыталаабыттар. АҮ

иҥэрин диэнтэн хай
аата. Ити курдук түөрт сыллаах дьаныардаах үөрэх, бастаан иһэр өй-санаа идиэйэлэрин иҥэринии, оччотооҕу тутулу утары охсуһуу сыллара ааспыттара. П. Филиппов
Сырдыкка сэбирдэхтэр углекислай гааһы иҥэринэллэр уонна кислороду таһаараллар. КВА Б

кэпс. көр 1, 6, 7, 8 диэнтэн хай
аата. Кини миигин аан бастаан көрөөһүнэ этэ. НСС ОоО
Манна [Болот Боотур айымньыларыгар] баар дириҥ, социальнай ис хоһоонноох күүстээх идиэйэ, олох-дьаһах туһунан бөлүһүөктүү толкуйдааһын, киэҥи, кэскиллээҕи торумнаан көрөөһүн. «ХС»

күөнтээ 2, 3 диэнтэн хай
аата. Бу олоҥхо сүрүн идиэйэтинэн айыы дьонун көҥүл, дьоллоох олохторун, төрөөбүт дойдуларын абааһы күөнтээһиниттэн араҥаччылааһын буолар. СЛ-8
Кэлин тиһэҕэр тиийэн өстөөх салгыҥҥа аҥаардастыы күөнтээһинэ уурайбыта. «Кыым»

аат эб. Буолуохтаах киэп кэлэр бириэмэтин буолбат форматын үөскэтэр. ☉ Образует отрицательную форму будущего времени долженствовательного наклонения (не должен)
Дьиҥнээх идиэйэтин туһугар тугун да кэрэйиэ суохтаах. Амма Аччыгыйа
Киһи көҥүлэ хаһан да хааччахтаныа суохтаах. А. Абаҕыыныскай