1. прич. от утончить; 2. прил. (изысканный) уран, уустук, мындыр.

даҕ. Нарынтан-нарын, үчүгэйтэн-үчүгэй. ☉ Самый нежный, изысканный, утончённый (о цветах)
[Саакка] манна уонтан тахса көрүҥнээх нарын-талба сибэккилэр тэтэрэ чэлгийбиттэр. И. Данилов

1) дорогой, драгоценный || драгоценность; күндү мал драгоценная вещь; 2) дорогой, милый, любимый; күндү доҕоттор ! дорогие друзья!; кини миэхэ күндү он мне дорог; 3) редкостный || редкость; күндү табаар редкостный товар; ити мал сайын күндү буолуо эта вещь лётом станет редкостью; 4) изысканное угощение, изысканный приём.

даҕ.
1. Нап-намыын, уран көстүүлээх, оҥоһуулаах, олус кэрэтийэн көстөр. ☉ Тонкий, изысканный, изящный, нежный
Ама, мантан ордук нарын-намчы кылааннаах баар үһүө. А. Сыромятникова
Маннык кэрэ, уус-уран, нарын-намчы оҥоһуктар умнуллан быраҕыллар дьылҕалара суох. «Кыым»
2. Наҕыл, эйэҕэс (киһи майгытынсигилитин туһунан). ☉ Ласковый, нежный, спокойный, мягкий (о характере человека)
Ньукулаас дараҕар кэтит сарыннаах, улахан уҥуохтаах, ол гынан баран көрүҥэр сөп түбэспэт ураты нарын-намчы майгылаах. С. Никифоров

даҕ.
1. Нарылаабыт, уурбут-туппут курдук ис киирбэх. ☉ Изящный, изысканный
[Кыталык] Тупсаҕай быһыытын Тонолуппакка одуулаан Турбутум. Саха нар. ыр. Туттар мала барыта тупсаҕай оҥоһуулаах. И. Гоголев
2. Табыгастаах, дэгиттэр. ☉ Подходящий, удобный
[Тииҥи саанан бултуур ньыма] тупсаҕай, элбэҕи бултуур кыаҕы биэрэр. ЕОВ ССТБ
Киинэ — история лиэтэпиһин оҥорорго саамай тупсаҕай күүс. «ХС»
3. Талыы (дьиэ сүөһүтүн боруодатын этэргэ). ☉ Отборный (о породе домашних животных)
Дьоҥҥо тарҕатарга анаан сибиинньэ, хоруолук, бараан тупсаҕай боруодаларын үөскэтэллэр. И. Данилов

прил. 1. үрдүк; высокая гора үрдүк хайа; 2. (большой по количеству, по силе) үрдүк, улахан; высокое давление үрдүк баттааһын; высокие цены үрдүк сыана; 3. (отличный по качеству) үрдүк, бастьиг; 4. (почётный) үрдүк, улахан; высокое звание үрдүк соло, үрдүк аат; высокая честь үрдүк чиэс; высокий гость үрдүк ыалдьыт; 5. (возвышенный) үрдүк, үтүө; высокий порыв үтүө дьулуур; 6. (о звуках, голосе) үрдүк, нарын; высокий тенор үрдүк тенор; 7. (изысканный, торжественный) үрдүк, өрө көтө-ҕүллүүлэх; высокий стиль үрдүк стиль; # высокий лоб үрдүк сүүс; быть высокого мнения о ком-чём-л. үрдүктүк сыаналаа.

даҕ.
1. Уран, тупсаҕай быһыылаах, оҥоһуулаах, модорооно суох. ☉ Нежный, изящный, красивый
Нарын оҥоһук. Нарын тарбах.  Маша Уҥуоҕунан үрдүк, онуоха сөп этиргэн, хойуу кыламаннаах нарын кыыс. М. Доҕордуураап. Ханна да суох нарын сибэкки кырдаллара. С. Данилов
Илдьэ сылдьыахха дьоҕуһа, оҥоһуллубута нарына оҕо эрэ ымсыырыах мала. Н. Заболоцкай
2. Наҕыллык, намыыннык кэрэтийэн иһиллэр. ☉ Звучащий тонко, нежно, красиво
[Г. Г р и г о р я н ] кини олус үчүгэй нарын куоластааҕа. Суорун Омоллоон
Эн миэхэ ааҕар хоһооҥҥор Элбэх ээ нарын дорҕооннор. Баал Хабырыыс
Сабыссаҥа мас дьиэ иһигэр муусука нарын тыаһа иэйэр-туойар. А. Фёдоров
ср. монг. нарийн, бур. нарин ‘тонкий, изящный; высокий (о звуках)’, тув. нарын ‘изысканный, тонкий (искусный)’

1) класть, складывать друг на друга, укладывать слоями; маста дьаарыстаа = сложить дрова; үрүт-үрдүгэр дьаарыстаа = сложить что-л. слоями; 2) приводить в порядок; упорядочивать; дьыаланы дьаарыстаа = привести в порядок дела (в делопроизводстве); табаары дьаарыстаа = разобрать, разложить товар # уус тылы дьаарыстаа = говорить витиевато, выражаться изысканно; излагать что-л. ярко, образно.

1. аат.
2. Ойуу-бичик, туох эмэ сиэдэрэй ойуута, силигэ. ☉ Богатый, изысканный узор
   Биэрэ этэрбэспин тиктэ, мандардаах билэбин оҥордо. Саха нар. ыр. II
   Тит Тороев түннүк кэрэнииһин сахалыы мандарын кыҥаан көрө турда. Л. Попов
   Таҥара дьиэтин эркиннэрин сырдык араҕас кыраасканан соппуттара …… туус маҥан кэрэниистэрэ, эҥин эгэлгэ мандара ол көрүөхтэн дьикти хартыынаны ситэрэн биэрэр. НВ БК
3. поэт. От-мас арааһа, байыма, сиэдэрэй көстүүтэ. ☉ Щедрое, богатое убран ство природы. Күһүҥҥү кэм! Көрүөххэ дьэ дьикти! Сүрэҕим сөбүлүүр Эн тиһэх мандаргын, — Таптыыбын айылҕа сиэдэрэй кэхтиитин, Хампаҕа, көмүскэ сууламмыт тыаларын… КВА Б
   Тэбистэҥник кэчигирэспит мандардаах …… Суо ла үрэх бырааннарын: көҕөрө унаарар субурҕаларын умсугуйа көрөҕүн. И. С осин. Кустук сэттэ дьүһүнэ, Күммүт күлүм чаҕыла, Барҕа буор сир мандара, Барылара баар манна. Д. Васильев. / / Норуот тылын баайа, дэгэтэ, толбоно араастаан туттуллуута. ☉ Богатство, образность, красочность, сочность (языка)
   [Айымньылар тылбаастара табыллыбыттара] суруйааччы суруйар истиилин, уус-ураннык ойуулуур тылын мандарын табатык биэрииттэн …… тылы, олоҕу үчүгэйдик билэллэриттэн буолуохтаах. «ХС»
   Айы мньы ты лын ырытарга суруйааччы туттар баай тыла, истиилин уратыта, араас мандара оҕо кыаҕыгар ылбычча баппат курдук өйдөнөр. ФГГ СТМЛ
4. даҕ. суолт. Ойуулаах-бичиктээх, сиэ дэрэй оҥоһуулаах. ☉ Узорчатый, красочно, искусно отделанный
   Эбэлэрэ туостан араас мандар иһит тигэрэ. «ХС»
   Мааччах, таналҕан, кытыйа Мандар ойуута дьэргэйэн, Халыҥ сандалы тэриллэр …… Үүт-сүөгэй үрүлүйэр. «ХС»
   ◊ Ойуу (оһуор)-мандар — уустук оҥоһуулаах, ойуу-дьарҕаа. ☉ П р и ч у д л и в ы й , искусно нанесённый узор, роскошное убранство
   Мин үрүҥ көмүстэн киэргэллэри, ытарҕалары, кириэстэри, бэчээттэри ойуу-мандар оҥорон, дуйдаан кутар буолбутум. И. Иннокентьев
   Бороҥ кумааҕыга баһаархай сирииптэринэн туох да ойуута-мандара суох бэчээттэммит нүөмэрдэр. А. Олбинскай
   Атыыһыт д ь и э т э , икки кыбаарталы мүлчү түстэххэ кэлэр. Биир мэн ди эм эннэ эх, уһун, үгүс түннүктээх, тас өттө оһуор-мандар …… бөҕө. М. Прилежаева (тылб.)
   ср. др.-тюрк. мандар ‘вьющееся растение’, мандарлан ‘обвиваться, быть обвитым вьющимся растением, повиликой’