истинный, действительный; справедливый.

действительный, истинный, подлинный; бу чахчылаах суол это подлинный факт.

разг. 1) законный; туһааннаах эрим мой законный муж; 2) настоящий, истинный; туһааннаах доҕор настоящий друг.

прил. 1. (являющийся оригиналом) дьиҥнээх, дьиҥ; подлинная подпись дьиьгнээх илии баттааһыи; 2. (истинный) дьиьгнээх, чахчылаах; это подлинная правда бу дьиҥнээх кырдьык.

даҕ. Чахчы буолбут, дьиҥнээх, кырдьыктаах. ☉ Действительный, истинный, подлинный
Чахчылаах алдьархай диэн бу тиийэн кэлбит эбит. Амма Аччыгыйа
Дабааннаах, түһүүлээх, Чахчылаах ыар айан. Күннүк Уурастыырап
Кини дьиҥнээх олох күннээҕи чахчылаах утарсыыларын билбэт. ПБН БЭДь

прил. 1. (действительный, истинный) дьиҥнээх баар, дьиҥнээх; реальный предмет дьиҥнээх баар предмет; реальная сила дьиҥнээх күүс; 2. (трезвый, практический) реальнай, баар чахчыга олоҕурар; реальный взгляд на жизнь олоҕу реальнайдык көрүү; 3. (осуществимый) олоххо киирэр; реальный план олоххо киирэр былаан; # реальная заработная плата эк. дьиҥнээх хам- нас.

1. даҕ., кэпс. Дьиҥ баарга сөп түбэһэр, сөптөөх, кырдьыктаах. ☉ Правильный, правдивый
   Өрүү быраапсай киһини Өрүү итэҕэйиэм суоҕа. Өйүнэн киһиргэниэ кини, Үрдүбэр өҥөйөн туруоҕа. Л. Попов
2. аат суолт. Туох эмэ дьиҥнээххэ сөп түбэһиитэ, сөптөөҕө, кырдьыктааҕа. ☉ Правильность, обоснованность чего-л.. Социалистическай индустриялааһын бэлиитикэтэ быраапсайын сэбиэскэй норуот Аҕа дойдутун Улуу сэриитин сыллара бигэргэппиттэрэ. «Ленин с.»
   ср. русск. диал. правший, правский ‘правдивый, истинный, подлинный’ (напр., еще чья правшая будет, неведомо!)

правда, истина || истинный, верный, достоверный || правда; верно, действительно; кырдьык кыайар правда побеждает; кырдьык кэпсээн верный рассказ; кырдьык этэр он говорит верно; кырдьык үрдүгэр сымыйа ыттыбат, арыы үрдүгэр уу дагдайбат посл. кривда правду не заслонит, как на масле вода не всплывёт; кырдьык көмүстээҕэр ыраас погов. правда чище золота # кырдьыгы баран эттэххэ модальное словосочет. если (уж) на то пошло; по правде говоря; кырдьыгы баран эттэххэ , мин эйиэхэ ыалдьыттыы кэлбэтэҕим если уж на то пошло, я не гостить к вам приехал; кырдьыгын эттэхпинэ модальное словосочет. признаться, по правде сказать, по правде говоря (употр. в 1-ом л.); кырдьыгын эттэхпинэ, эйигин манна буолуо диэбэтэҕим по правде говоря, я не думал, что ты здесь; кырдьыгы эттэххэ модальное словосочет. признаться, по правде говоря; кырдьыгы эттэххэ , кыһалҕаны билэ иликтэр по правде говоря они до сих пор не знают ни нужды, ни забот.

даҕ.
1. Килэйэн көстөр ньуурдаах, кылааккай. ☉ С блестящей гладью, гладкий, ровный
Баксаал иннинээҕи болуоссат килэгир аспааллаах. Н. Якутскай
[Киһи үөгүтэ] күөл килэгир иэниттэн өрө көтөн тахсан, үөттэр үрдүлэринэн сатарыйар. Л. Попов
Ыраах иннибэр кыра килэгир ырааһыйаҕа туох эрэ хараарыс гына түстэ. «ХС»
2. Баттаҕа суох буолан килэрийэн көстөр (төбө туһунан). ☉ Блестящий (о лысой, наголо остриженной голове)
Күн уота тэйэр килэгир төбөтүн имэриммэхтээтэ. С. Тарасов
Килэгир төбөтүгэр кулгааҕа улаатан, даллайан хаалбыт. ИИФ УС
Олороллор …… килэгир төбөлөөх миниистирдэрим. В. Маяковскай (тылб.)
3. көсп. Туох да булкадаһыга суох, аҥаардас. ☉ Без примесей, чистый, неразбавленный
Атыыһыт этэ суох, килэгир миини эрэ испит. Килэгир хааһы эрэ астаахтара. — Хас да хонукка аҥаардас килэгир уунан хонуталаабытым. «ЭК»
4. көсп. Көстөн турар, дьиҥнээх. ☉ Настоящий, истинный
Хабахтар уонна Тураахтар …… килэгир абааһылар. Эрилик Эристиин
♦ Килэгир харах, коҥдой көҕус — акаары, тугу да өйдөөбөт, ылыммат. ☉ Бестолочь, глупец
Килэгир харах, Килиэдэ сирэй …… Ньүдьү балай. Өксөкүлээх Өлөксөй
Килэгир харах, көҥдөй көҕүс. Суорун Омоллоон

даҕ.
1. Кырдьыгы этэр, көрдөрөр; дьиҥ олоххо баарга сөп түбэһэр, сымыйата суох. ☉ Правдивый, справедливый, истинный (о содержании чего-л.)
Кырдьыктаах кириитикэ. Суукка кырдьыктаах көрдөрүү.  Ол эн Байбалыҥ эппитэ диэн, туох кырдьыктаах сэһэн буолуо үһү. Н. Түгүнүүрэп
2. Дьиҥ кырдьыкка, баар чахчыга сөп түбэһэр, сөптөөх, көнө. ☉ Соответствующий истине, беспристрастный, справедливый
Эһиги көнө, кырдьыктаах дьүүлгүт иһин махтанабын. Эрилик Эристиин
Норуодунай сэтээтэллэр кырдьыктаах дьүүлү олоххо киллэриигэ судьуйа бары бырааптарынан туһаналлар. САССРК
3. Кырдьык, көҥүл туһугар ананар, оҥоһуллар, кырдьыгы көмүскүүр. ☉ Отстаивающий правду, свободу (о чем-л.)
Ылыммыт дьыалабыт кырдьыктаах, Соруммут суолбут соргулаах. Нор. ырыаһ. Кырдьыктаах өттө төһөҕө да кыайар, кырдьыктаах өттүгэр сырдык күүс кыттыһар. Т. Сметанин
Чехия норуотун маассалара кырдьыктаах сэриини – ийэ дойду тутулуга суох буоларын иһин, баттааччылары утары сэриини ыыппыттара. АЕВ ОҮИ
Үгүс гуманист суруйааччылар …… кырдьыктаах тутул туһунан баҕара саныыллара. АЕВ ОҮИ
4. Дьиҥ суолталаах, быһаарыылаах. ☉ Имеющий важное значение, значимый, решающий
[Ааныс] Бүөккэ уолу хас сүүстэ муннукка хаайбыта, оттон дьэ кэлэн кырдьыктаах кэпсэтиигэ тугу да булан эппэтэ. А. Сыромятникова