Якутские буквы:

Якутский → Якутский

хатыһыылаах

даҕ. Тэҥ эрийсиилээх, илин-кэлин түсүһүүлээх, киирсиилээх, тыҥааһыннаах (хол., күрэс былдьаһыыга). ☉ Напряжённый, захватывающий (напр., о равном соперничестве в состязании). Күннүк Уурастыырап — саахыматчыт бэрдэ, куорат уонна өрөспүүбүлүкэ таһымынан саахымат улахан хатыһыылаах күрэхтэһиилэригэр кыттыбыт, бириистээх миэстэни ылсыбыт киһи. «ХС»
Саамай хатыһыылаах сүүрүү эр дьоҥҥо буолла. «Кыым»
Кини [оҕус] чахчы-бааччы күүстээх, хатыһыылаах, кимиилээх киирсиилээх буолан, хара тыа аатырбыт адьырҕатын боҕутуннарбыт буолуохтаах. ПАК АаТХ

Еще переводы:

хатыһыылаахтык

хатыһыылаахтык (Якутский → Якутский)

сыһ. Олус күүскэ киирсэн, тыҥааһыннаахтык. ☉ В напряжённой борьбе, захватывающе
Икки кэлэктиип куоталаһыыта хатыһыылаахтык барыаҕа. Ходуһа х. Оройуоҥҥа ыытыллар сүлүөттэр улахан хатыһыылаахтык бараллар, хамаандалар балачча бэлэмнээх кэлэллэр, онон оройуоҥҥа ким бастыыра сүлүөт бүтүөр диэри биллээччитэ суох. ҮөАЧҮ
Бириистээх миэстэ иһин күрэхтэһии алта-сэттэ тэҥ күүстээх хамаандалар икки ардыларыгар хатыһыылаахтык барар. «Кыым»

үксэтээччи

үксэтээччи (Якутский → Якутский)

үксэт диэнтэн х-ччы аата
Сэттэ Күрүө Дьүһэгэй Айыы — сылгы сүөһүнү айааччы, үксэтээччи. КДьА
Үрүҥ илгэни үксэтээччилэр, эмис эти дэлэтээччилэр күрэхтэһиилэрэ улам хатыһыылаах буолан барбыта. АА ИБ

эрийсиилээхтик

эрийсиилээхтик (Якутский → Якутский)

сыһ. Тыҥааһыннаахтык, күүрүүлээхтик. ☉ Очень напряжённо, остро, тяжело
Тустуу бэрт эрийсиилээхтик барбыта, хайабыт да ылбат-биэрбэт икки ардынан сырыттыбыт. СМН ТС
Сүлүөккэ күрэхтэһии бэрт эрийсиилээхтик, хатыһыылаахтык барар, очукуо иһин киирсии сытыырхайар. «Чолбон»
Бары дуоскаларга көрсүһүүлэр олус тыҥааһыннаахтык, эрийсиилээхтик бардылар. «Кыым»

эриһиилээхтик

эриһиилээхтик (Якутский → Якутский)

сыһ. Тэҥ соҕустук, иэл-тиэл киирсэн, хатыһыылаахтык. ☉ Напряжённо, захватывающе, на равных (бороться)
Дуобакка, саахымакка бастыыр иһин күрэхтэһии бэрт эриһиилээхтик барда. «Кыым»
Даамба таһыгар матасыыкылынан күрэхтэһии олус эриһиилээхтик ааста. «Сахаада»
Мүнүүтэнэн уонна ис хоһоонноохтук ааҕыы бэрт эриһиилээхтик барда. ЫКТ

дэлэтээччи

дэлэтээччи (Якутский → Якутский)

аат. Туох эмэ үгүс, элбэх буоларыгар кыһаллар, онон дьарыктанар уонна ону ситиһэр киһи. ☉ Тот, кто старается приумножить количество чего-л., занимается этим и добивается этого
Оттон Людмила Быковская солбуйар кэмигэр үрүҥ илгэни дэлэтээччилэр нэдиэлэлии сынньаналлар. ФП МХ
Үрүҥ илгэни үксэтээччилэр, эмис эти дэлэтээччилэр күрэхтэһиилэрэ улам хатыһыылаах буолан барбыта. АА ИБ

күрэхтээх

күрэхтээх (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Киһини угуйар, көҕүтэр. ☉ Азартный, задорный
Нөҥүө күнүттэн ыла Артыал отчуттара күрэхтээх куоталаһыыга киирдилэр. А. Бэрияк
Бу кэрэ оонньуу [саахымат] олус күрэхтээҕин, хатыһыылааҕын иһин, өй спорда диэн ааттыыллар. «ХС»
2. Дьаныардаах, дьүккүөрдээх. ☉ Упорный, настойчивый
Таптыыбын Сандаллаах халлааннаах, Сардаҥа саргылаах Төрөөбүт кыраайбар Төннүбэт төлкөнү Төрүттүүр күрэхтээх, Төлөннөөх сүрэхтээх, …… Үлэһит дьоннорбун. Күннүк Уурастыырап
Күргэлээх үрэҕин уутун Ороһу — Ньэгэдьээк систиэмэтигэр киллэрэр күрэхтээх үлэлэрэ саҕаламмыта. «Кыым»

кэтэм

кэтэм (Якутский → Якутский)

I
көр кэтимэх
Ити күн атыырдары, буураттары, сачарыылары, кэтэмнэри олох сыарҕанан сүүрдүү уонна миинэринэн (уучаҕынан) сырыһыннарыы олус хатыһыылаахтык барбыта. «ХС»
II
көр кэтэмэҕэй. Иэйиилээх көрүүнү кытта бииргэ Олеся миэхэ бүтүннүү бэйэтин үөрүүнү кытта, туох да саараҥа, кэтэмэ суох биэрэр диэн өйдөөбүтүм. Н. Куприн (тылб.)

халысхан

халысхан (Якутский → Якутский)

  1. даҕ.
  2. Халтархай, килэркэй, тэпсиллибит (сааскы суол туһунан). ☉ Скользкий, укатанный, гололёдный (о весенней дороге)
    Кырдьаҕас Мавра кэҥэс соҕус халысхан суол устун хааман иҥнэҥнээн иһэр. М. Доҕордуурап
    Чоху көхсүн курдук халысхан суолга массыына түргэнник элээрэр. Дьону үөр.
  3. Үчүгэйдик халтарыйар кыахтаах, түргэн (хол., хайыһар туһунан). ☉ С хорошим скольжением, скользящий, быстрый, быстроходный (напр., о лыжах)
    Халысхан хайыһар миинэннэр Халдьыыны таҥнары тэппиттэр. С. Данилов
    Хатыһыылаах күрэххэ Хаалсыбакка сүүрүөххэ, Халбаҥалыыр халысхан Хайыһарым барахсан Хайдахтаах курдук бэрдий? Болот Боотур
    [Туос тыы] Халысхан айанын Хайгыыбын өрүүтүн. И. Федосеев
    Халыһый, халыһый Халысхан наартачаан. Н. Тарабукин (тылб.)
  4. Күүстээх, түргэн (сүүрүк туһунан). ☉ Быстрый, бурный (о течении)
    Халысхан сүүрүктээх Халыма өрүс сыырын үрдүгэр мас пааматынньыкка Хасан Салман-оглы диэн кыһыл бартыһаан аата суруллан турар. Амма Аччыгыйа
    Халысхан сүүрүк биһигини кыараҕас силбэһиинэн аһаҕас муораҕа илдьэн иһэрэ. Р. Стивенсон (тылб.)
  5. көсп. Түргэн хамсаныылаах, кэлбитбарбыт (киһи). ☉ Быстрый, ловкий, увёртливый, юркий (о человеке)
    Тэһииркээн соноҕос ат курдук, Дьэ, кырдьык, халысхан уол этэ. Ф. Софронов
  6. аат суолт. Сааскы суол халтархай, килэркэй буолбут сирэ. ☉ Скользкое, гладкое, укатанное место на дороге (обычно весной)
    Ити кэмҥэ сыарҕата халысхаҥҥа биллэрдик оҕустаран, Туман [ыт аата] харахтарын аһан кэлбитэ. Ойуку
    Биир сыһыы киириитигэр сыыр баарыгар сыарҕата түһэн иһэн халысхаҥҥа тула холоруктаан ойоҕоһунан буолла. Н. Түгүнүүрэп
    Халысхаҥҥа сыарҕа охсулуннаҕына, охтоору, ол кыһалҕата. Айталын