прил. киэҥ, истээх, киэҥ киэлилээх; вместительный зал киэҥ саала.

прил. киэҥ киэлилээх, истээх, киэҥ; ёмкий чемодан истээх чымадаан.

кэп I диэнтэн төхт
көрүҥ. Кэбиэлээтэххэ кэйбэлдьийбэт Кэтит киэлилээх Аан дайды [айыллыбыта үһү]. П. Ойуунускай
«Өйүмсүйэр акаарыны үөрэтэ түһэн биэриэм», — диэн баран, сиэнин түөскэ кэбиэлээбитэ. Н. Түгүнүүрэп

куугунаа диэнтэн дьаһ
туһ. Атын үрдүгэр олоро түстэ, тус хоту диэки салайа баттаата да, көтүтэн куугунатта да, ат сылгы, дьэ, киэптээхтик-киэлилээхтик айаннаата. Саха фольк. Холкуостаахтар пиэрмэ биир учаастагыттан уратылары Лоҥкуудаҕа көһөрөн куугунаппытынан бардылар. М. Доҕордуурап

туохт. Мэтэлдьий, өҕүллэҥнээ (күүскэ баттаатахха, үктээтэххэ). ☉ Пружинисто выгибаться, пружинить (при сильном надавливании)
Үктээтэххэ өҕүлдьүйбэт Үрдүк мындаалаах, Кэбиэлээтэххэ кэйбэлдьийбэт Кэтит киэлилээх Аан дайды. П. Ойуунускай
Баттаатахха маталдьыйбат, Үктээтэххэ өҕүлдьүйбэт, Тэбистэххэ кэдэлдьийбэт Кэҥириир кэтит үөтүкэн. Күннүк Уурастыырап

туохт. Сымыыттаан, ууһаан-тэнийэн аас (уу көтөрдөрүн туһунан). ☉ Нести яйца, выводить птенцов, размножаться (о водоплавающих птицах)
Күөх баттахтаах көҕөн көтөр Көччөхтөөн көрүлүүр, Сүҥкэн киэлилээх Устар улуу далай буолан унаарыйыа. С. Зверев
Көтөр кынаттаах бииһэ Көччөхтөөн көтөр, Сараан ааһар сирэ эбит. П. Ядрихинскай

аат. Улахан киэлилээх буочукатыҥы иһит уонна убаҕаһы куттан тиэнэр оннук иһиттээх массыына. ☉ Цистерна
Уонтан тахса тэбис-тэҥ систиэринэлэр кыры-кылбаччы маҥан кыраасканан сотуллан баран …… тэбистэҥҥэ кэчигирэһэн тураллар. В. Яковлев
Ууну систиэринэнэн күнү быһа таһан тахсаллар. В. Протодьяконов
Үүтү тиэйиигэ уонна харайыыга туттуллар аналлаах систиэринэлэри атын наадаҕа туттар көҥүллэммэт. ЗЛГ ҮүЫА

туохт., фольк. (үксүгэр буолб. ф. тут-лар). Туох эмэ ыараханнык баттааһыныттан иэҕилин, өҕүлүн. ☉ Согнуться, прогнуться под тяжестью чего-л. (обычно употр. в отриц. ф.)
Үктээтэххэ өҕүлдьүйбэт Үрдүк мындаалаах, Кэбиэлээтэххэ кэйбэлдьийбэт Кэтит киэлилээх …… Аан дайды [айыллыбыта үһү]. П. Ойуунускай
[Сэрии кэмэ] төрөөбүт Ийэ дойдубут күчүмэҕэй күнүн өйдүүр, кэлэр кэскилбит кэйбэлдьийбэт тирэҕин тэрийэр чиэстээх кэммит. Суорун Омоллоон
Гитлер киибэс сэриитигэр Кимэн киирэн охтубуттар Кэриэстэрэ — бу сэргэ Кэйбэлдьийбэт Ийэ сиргэ Килбэс гына анньылынна. П. Аввакумов
ср. бур. хэлбэлзэһэн, хэлбэлзүүр ‘зыбкий’

даҕ.
1. Киэҥ, туоратынан кэтит. ☉ Широкий
Пааркаҕа кэтиит-кэтит иэннээх ыраас холустаны тэлгэппит курдук көбүс-көнө суоллар сыыйыллан сыталлар. Амма Аччыгыйа
Хайдах эрэ ытырыктата саныыллара, кырдьыга да, харбаан тахсыах диэтэххэ өрүс иэннээх сир этэ. Д. Таас
Кулгаахпар курулуу, ыллыы түстүлэр Куһуйар, күндэлэс хотуурдар, Харахпар көстөн, күөгэйэ күллүлэр Көһүнэн иэннээх киэҥ хонуулар. И. Эртюков
2. Киэлилээх, тайаан сытар сирдээх. ☉ Имеющий площадь, территорию, пространство
Саамай улахан, тоҕус уон кыбадыраатынай миэтэрэнэн тайыыр иэннээх хочуолларын хаста да боруобалаан үлэлэттилэр. У. Нуолур
ЛенаБүлүү гаастаах провинцията биир мөлүйүөн кыбадыраатынай килэмиэтир иэннээх киэҥ сири сабардаан сытар. ФММ ДьКС
Саха сирэ үс мөлүйүөнтэн тахса кыбадыраатынай килэмиэтир иэннээх. ДНА СХБКК

I
аат. Убаҕас, гаас кэлэр турбатыгар эбэтэр убаҕаһы, гааһы тутар киэҥ киэлилээх иһиккэ аһыллар, сабыллар оҥоһук. ☉ Запорное устройство для перекрытия трубопровода, кран
Кырааны ас. Кырааны сап.  Кырааны баттыыры кытта Күөх төлөн күлүмнүү түһэр. М. Тимофеев
Үлэһиттэр кырааны эрийдэллэр эрэ, хоруудаларга көөнньөрбө эбэтэр уу курулуу түһэр. ПДН ТБКЭ
Итии, тымныы уулаах кырааннары аһан, хаар маҥан бааннайга оҕотун сууннарар эбээн, дьүкэгиир ийэлэрин көрүөҥ. «ХС»
II
аат. Ыарахан таһаҕаһы, тутуу матырыйаалын көтөҕөр тэрил, механизм. ☉ Механизм для подъема, перемещения тяжестей, кран
Дьэ турар ол, Дьокуускай куораппар Ыарахан илиитин ыйга уунан, Көлөһөлөөх массыынаны көтөҕөр кыраан. Л. Попов
Сүүнэ улахан кырааннар түннүктээх, ааннаах бүтүн хос эркиннэрин тэйбэччи көтөҕөн таһааран этээстэри сөҕүмэр түргэнник дьаптайан иһэллэр. Н. Лугинов