Якутские буквы:

Якутский → Якутский

кулугурай

тыаһы үт. туохт. Биир сиргэ тула түргэнник тыастаахтык эргий. ☉ Быстро вращаться на месте вокруг своей оси, издавая при этом характерный шум рассекаемого воздуха
Үөһэ адаар «муостардаах» мас буорахтар, щиттэр баттыыр ыйааһыннарынан, төттөрү эргийэн кулугурайарын курдук, иһигэр туох эрэ тыаһыыр, лүһүгүрүүр. ПНО

кулугур

  1. даҕ. Уһун, үчүгэйдик сулуйуллубут, кыһыллыбыт (хол., ураҕас), уһун уонна мырчыстаҕаһа суох (хол., моой). ☉ Длинный, ровный и гладкий (напр., жердь со снятой корой)
    Кулугур ураҕас. ПЭК СЯЯ
    Бухатыыр үс былас Үөкэйэр өттүктээх, биэс былас Биэкэйэр бииллээх, Түөрт былас Кулугур моойдоох. Суорун Омоллоон
  2. сыһ. суолт. Олох, букатын, адьас. ☉ Совершенно
    [Ийэлэрэ уолаттарыгар:] Кунаах маҥан оҕустаах, Кулугур маҥан атыырдаах, Дьулусхан баай Тойон оҕонньордооххо тиийиэххит. ТТИГ КХКК
    ♦ Кулугур кулгаахтаа, тараах иэннээ — кулгаах туллуор, иэн тириитэ бысталаныар диэри накаастаа, таһый. ☉ Жестоко, беспощадно обращаться с кем-л. (букв. сделать ему отвислые уши и полосатую спину)
    Баҕар, оҕолорум эрэйдээхтэри, күлүмнүүр көмүстэрбин, …… таһыйаҥҥын тараах иэнниэҕиҥ, кулугур кулгаахтыаҕыҥ. П. Ойуунускай
    Бэйиккэй, манна таҕыстаргын эрэ туттаран ылан тараах иэнниэм, кулугур кулгаахтыам. Далан

Якутский → Русский

кулугур

анат. внутренняя полость улитки внутреннего уха с круглым окном

Еще переводы:

кулгаахтаа

кулгаахтаа (Якутский → Якутский)

туохт. Кулгааҕыттан тарт. ☉ Дергать, тянуть за уши. Уолун кулгаахтаата
♦ Кулугур кулгаахтаа — улаханнык кэһэйэр гына накаастаа. ☉ Надрать уши (подвергнуть телесному наказанию)
Бэйикэй, хара ыт, бу айылаах оҥордоххун, сири-саары сирэйдиэм, кулугур кулгаахтыам, тараах иэнниэм буолуо. Д. Апросимов

кулугурас

кулугурас (Якутский → Якутский)

кулугурай диэнтэн холб. туһ. Кууран эрэр Хордой үрдүгэр Кулан дьаҕаны тардан, Кулугураһа оонньоон Ходьоруһа сырсан Куугунаһан бардылар. Эрилик Эристиин

кулгаахтан

кулгаахтан (Якутский → Якутский)

туохт. Үчүгэйдик истэр кулгаахтаах буол. ☉ Иметь слух (хорошо слышать)
Истибэти истэр чуор кулгаахтанабын Киҥкиниир киэҥ тайҕам үөһүгэр Миигин хайҕаан, ардыгар таныйан Үөгүлүүллэр өлбүт үйэлэр. С. Данилов
Оннооҕор таас дьүлэйдэр Истэр чуор кулгаахтаннылар, Эт балай икки хараҕа суохтар Көрөр кыраҕы харахтаннылар. С. Зверев
♦ Кулугур кулгаахтан — кытаанах накаастабылга, кэһэлтэҕэ түбэс. ☉ Подвергнуться жестокому телесному наказанию
Уордаах Чоочо оруоскатыттан тараах иэннэниэм, кулугур кулгаахтаныам кэриэтэ, хара тыа ордууламмытым ордук. В. Протодьяконов

иэннээ

иэннээ (Якутский → Якутский)

тараах иэннээ - сынньан, таһыйан кэһэт. ☉ Побить, избить кого-л., подвергнуть телесному наказанию (соотв. всыпать горячих кому-л.), исполосовать кого-л.
Оҕолорум эрэйдээхтэри, күлүмнүүр көмүстэрбин, чэрэлийэр чэрбиэҥ кэлэрбин таһыйаҥҥын тараах иэнниэҕиҥ, кулугур кулгаахтыаҕыҥ. П. Ойуунускай
Хотуок, таах тарайан олорума, уута баһа киирэ оҕус, убайым кэлэн тараах иэнниэ. И. Гоголев
[Манчаары:] Син биир тутан ыланнар, Кулугур кулгаахтыахтара, тараах иэнниэхтэрэ. А. Софронов
Уйбаачаан өһүөннээх кулуба, Миигин иэстээн кинилэри Таһыйан тараах иэнниэҕэ, Кэмнэрин иннинэ иинниэҕэ. А. Бэрияк
△ Олус накаастаан кэһэт, ынырыктык сыһыаннас. ☉ Задать взбучку, дать нагоняй; изнурить, обескровить
Бэйикэй, хара ыт, бу айылаах оҥордоххун, сири-саары сирэйдиэм, кулугур кулгаахтыам, тараах иэнниэм сирдээн тимириэҥ, халлааннаан көтүөҥ суоҕа. Эрилик Эристиин. Биир сыҥсыйыы бурдук иннигэр миэхэ түүннэри-күнүстэри үлэлиэҥ, эйигин баҕас тараах иэнниэм мин диэтэх киһи. А. Федоров

оруоска

оруоска (Якутский → Якутский)

аат., эргэр. Буруйдааҕы таһыйарга анаан эрдэ быһан ыаннарыллыбыт талах эбэтэр быа кымньыы. ☉ Розга
Киһи киэнин Халыҥ тириитин хайыппыт, Хааннаах оруосканы уурбут Кэндинскэй сэтээтэлтэн ордук Кэрээнэ суоҕу көрбөтөҕүм. Саха фольк. [Сөдүөччүйэ:] «Уордаах Чоочо оруоскатыттан тараах иэннэниэм, кулугур кулгаахтаныам кэриэтэ, хара тыа ордууламмытым ордук», — диэбитэ Баһылай. В. Протодьяконов
Сүрэҕэлдьиир уонна киһи тылын истибэт үөрэнээччилэри курунан, оруосканан таһыйаллара, баалкынан кырбыыллара. КФП БАаДИ

титигирээ

титигирээ (Якутский → Якутский)

тыаһы үт. туохт. Биир кэм «ти-ти-ти» диэн эрэр курдук бүтэҥи быһыттаҕас, түргэн тыаһы таһаар. ☉ Издавать, производить ритмично повторяющийся глухой стук, тарахтеть, трещать. Тыраахтар титигирээн ааста
□ Кулугур-халыгыр кулугуруур, титигир-татыгыр титигириир, тимир тирэхтээх, мас баалкалаах бардам ойуун баар үһү (тааб.: иистэнэр массыына)

иэннэн

иэннэн (Якутский → Якутский)

туохт. Иэннээх буол. ☉ Иметь ширину, поверхность, площадь
Үрэхчээн, улам холкутуйан, улам сырыынньа сыырданан, кэҥэс иэннэнэн истэ. Амма Аччыгыйа
Уһулута ойон тахсыбыт муустар лаампа чаҕыл сырдыгар күөх толбоннонон, килэркэй иэннэнэн ылаллар. С. Федоров. Витим уута эбиллэрин кытта, Лена улуутуйар, улаатар, муора курдук киэҥ иэннэнэр. Б. Лунин (тылб.)
♦ Тараах иэннэн көр иэннээ
Тараах иэннэммит, кулугур кулгаахтаммыт, аатым-суолум алдьаммыт, дьолум-соргум тохтубут дьахтары, миигин, ким ылыай. Эрилик Эристиин
«Уордаах Чоочо оруоскатыттан тараах иэннэниэм, кулугур кулгаахтаныам кэриэтэ, хара тыа ордууламмытым ордук», - диэбитэ Баһылай. В. Протодьяконов
[Дворяннар уонна помещиктар] Россия норуота хара көлөһүнүн тоҕон, этирик түөстэнэн, тараах иэннэнэн, умса-төннө түһэн туран оҥорбут, туппут, айбыт материальнай, духовнай баайын-дуолун сүүһүнэн сыллар тухары супту уулаан, байан-тайан олорбуттара. ФММ ДьКС

кулугурат

кулугурат (Якутский → Якутский)

тыаһы үт. туохт.
1.
кулугураа 2 диэнтэн дьаһ. туһ. Кыыс табалар айаннаабыт суолларын быһа кэстэриэм диэн эрэл санаалаах, тохтоло суох айаннатан кулугуратар. ИИА КК
2
кулугурай диэнтэн дьаһ. туһ. Оксиэ, халлаан тимир кулгааҕа буоллар, хайдах курдук суоруналыы эргитэн кулугуратар этим. Н. Түгүнүүрэп
3. Тохтобула суох улаханнык уонна түргэнник саҥар. ☉ Непрерывно, громко и быстро говорить
Бурҕачытан, эмиэ этэн баран кэлээр диэбит киһилэрэ быһыылаах. Элбэҕи кулугуратта кини бүгүн. «ХС»

кыһыаччы

кыһыаччы (Якутский → Якутский)

I
аат. Киһи илиитинатаҕын эбэтэр сүөһү синньигэс иҥиирэ. ☉ Тонкие жилы на конечностях человека или животных
Сиэбэтэх да силгэлэрин, Кыайбатах да кыһыаччытын, Хоппотох да холгумнарын Хонуккар диэн биэрбэккэ, Кулугур кулгаахтаатылар, Этирик түөстээтилэр. П. Ядрихинскай
— Кыһыаччым тардан муҥнаата аҕай дии, баһымньыны туттарбата. — Пахыый, ол тугуй? Эн иҥиириҥ тартаҕын аайы дуо? А. Сыромятникова
[Өлөксөй] Кыһыаччытын быһа тэптэрэн, Кылана түстэ, Хараҕа дьирим иирэн, Хараарыс гынна. С. Васильев
II
кыһыах диэн курдук
Бүөтүр аттарын …… тимир кыһыаччынан кырыатаата. Айталын
Дьиэлэр истиэнэлэрэ уонна үрдүлэрэ түүнүгүрэр буоллаҕына бастаан тимир кыһыаччынан ыраастаан баран …… испиэскэнэн сотуллар. ЗЛГ ҮүЫА
Хайалар …… эмэх курдук болтуолаах чыпчааллара кыһыаччы курдук тиистээхтэр. ОЛ ПА

сирэйдээ

сирэйдээ (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Хатырыгын ыраастаан, маһа кылбаччы көстүөр диэри хаптаччы суор. ☉ Очистить бревно от коры и стесать с одной стороны так, чтобы была ровная плоская поверхность
Өр-өтөр буолбатаҕа, сонос бэрэбинэлэри сирэйдии суорталаан тыраап охсоллор. Н. Якутскай
Хабырыыс Чакыананы кытта быыс буолар тоһоҕону сирэйдии охсон бэлэмниэхтээхтэр. А. Сыромятникова
Балаакка таһыгар титириги суоран сирэйдээбит уһун остуоллаахпыт. «ХС»
2. көсп. Ханна эмэ кэлэн, тиийэн тугу эмэ көр. ☉ Увидеть что-л., побывав где-л. «Аны тыымпы күөлү икки атахтаах сирэйдиир да үһүө», — диэн курутуйа саныы-саныы, мин тыа диэки тахсан истим. Н. Неустроев
Ааныс Василий Макаровиһы аанньа билбэт этэ, оскуоланы сирэйдээбэтэх киһи. А. Сыромятникова
Оҕонньор …… куораты сирэйдээбэтэҕэ. «ХС»
3. Аат тылы кытта туттуу түһүгүнэн ситимнэспит урут сыһыат туохтуур форматыгар «киминэн-тугунан эмэ тустаан» диэн суолтаҕа туттуллар. ☉ В форме деепричастия на -ан в сочетании с существительными в орудном падеже употребляется в значении «в лице кого-л., при посредстве кого-л.»
Ити Борисов, Саввинов Валерийдарынан ыччаты бары сирэйдээн көһүүнсүйбүтүнэн ааҕар табыллыбат. Э. Соколов
[А.Е. Кулаковскай] сүүһүнэн дьон уопсай өрүттэрин аата-суола суох киһинэн сирэйдээн көрдөрөрү ордорор. ФЕВ УТУ
Соловейынан, кырбыйынан сирэйдээн, поэт кимнээхтэри көрдөрбүтүй? КФП БАаДИ
4. Урут сыһыат туохтуур форматыгар «тус анаан-минээн» диэн суолтаҕа туттуллар. ☉ В форме деепричастия на -ан употребляется в значении «лично, персонально»
Саҥа сири барытын эппиэттээх хаһаайыҥҥа сирэйдээн туттаран эрэ ситиһиэххэ сөп. ПАК НТ
Холкуостаахтар үлэлэрэ сирэйдээн ыйыллыбат. КХҮТ
♦ Сири-саары сирэйдээ — сир-буор сирэйдээ диэн курдук (көр сир-буор)
Бэйикэй, хара ыт, бу айылаах оҥордоххун, сири-саары сирэйдиэм, кулугур кулгаахтыам. Эрилик Эристиин
Хайдах гынан Сэргээйэп уолун сири-саары сирэйдиэм буолла. М. Доҕордуурап
Сирбуор сирэйдээ көр сир-буор. Абаҕата Чоочо кэлэн: «Акаары, үөрэн!» — диир, Сир-буор сирэйдээтиҥ диэн Сирэйигэр силлиир. И. Чаҕылҕан
[Арыгы] хайдахтаах да өйдөөҕү өйүн сүүйэр, бэртэри да бэтиннэрэр, сир-буор сирэйдиир амырыын аптаах ас буоллаҕа. «ХС»