чобуорхай диэнтэн хай
аата. Итэҕэһи киһи барыта көрөр. Таах сылдьан, киһи барыта өйдөөх, куолуһут. Чобуорхайыы бөҕө. А. Кривошапкин (тылб.)

туохт. Үчүгэй куолуһут курдук тутун, куолулуу сатаа. ☉ Выдавать себя за рассудительного человека, пытаться рассуждать о чем-л. серьезно, глубоко
Үксэ дьахталлар чаҕаараллар, куолумсуйаллар. Н. Габышев

уоппустаа диэнтэн дьаһ
туһ. [Дьаакып кинээс:] Өлөксөөй, бүгүнү ааспакка, ити куолуһут тойон …… бу хабала суумата хабарынан сүөһүтүн уоппустатыахха. А. Софронов
Туох баар малбын сиһилии уоппустатан баран, барытын бэйэтин көрүүтүгэр ылбыта. Д. Дефо (тылб.)

көр иһитчит. Дьэ, саха төрдө Иһиччит Эллэй тойон Аҕыс айыы аймаҕар бастыҥ Айах тутарыгар Аан маҥнай Миигинэн айах туппута
Саха фольк. Иһиччит эмээхсинтэн Ийэ ууһа үөскүүрэ, Ардьаһыт оҕонньортон Аҕа ууһа тахсара, Олоҥхоһут ууһуттан Улуус, нэһилиэк тыллара. С. Васильев
Кэлэр Уус Өндүрэй уолунуун, иһиччит Куонаан кытахтыын, Иирбит Ньукуус, Чоҥолоох ойуун, Куолуһут Куома суумкалыын. «ХС»

I
куллугураа диэнтэн холб. туһ. Куртуйахтар ах баран, тохтуу түһэн ылаат, …… эбии сэтэрээбиттии чууһурҕаһа, куллугураһа түстүлэр. Р. Кулаковскай
Волость старшината …… куоластар биир күрүс куллугураһалларын иһиллииргэ дылыта. М. Горькай (тылб.)
II
даҕ. Куллугуруур курдук саҥалаах. ☉ Бубнящий, бормочущий
Куччугуйа — Харсаах Уйбаан — Куллугурас куолуһут, Куруубайа да наһаа Кумах тохтор киһиргэс. Күннүк Уурастыырап
Куллугурас куртуйахтар, Куолугутун тохтотуҥ. Ырыаҕытын ыллатыаҕым, Ыккыйтан кыйдатыаҕым. С. Тимофеев

даҕ. Олус хатаннык иһиллэр чуор, лыҥкынас, чаҥкынас (хол., саҥа). ☉ Резкий, жёсткий (о речи); пронзительный, режущий слух по высоте, звонкости (напр., о голосе)
Хас да киһи тыл ылан, Хатан-чаҕаан тылынан Кулаак кутуругун Силтэһини, Куубурҕас куолуһут Кынчаайабы Хабыр-хабырдык таарыйан Хаарыйталаан ыллылар. С. Васильев
Кыыс оҕо ыллаан хатан-чаҕаан куолаһа кытыл иһин толорон кэбистэ. М. Доҕордуурап

I
куубурҕаа диэнтэн холб. туһ. Оруобуна төбөбүт сиигинэн кыырай халлааҥҥа хаар маҥан кубалар сиэттиһэн-сэлэлээн холку баҕайытык көтөн кырылаһаллар, саҥаран куубурҕаһаллар. В. Санги (тылб.)
II
даҕ. Чуор саҥалаах; уһуннук иһиллэр чуор тыастаах. ☉ Говорящий звонко и певуче; имеющий длительный звонкий отзвук
Хатан-чаҕаан тылынан Кулаак кутуругун Силтэһини, Куубурҕас куолуһут Кыначаайабы Хабыр-хабырдык таарыйан Хаарыйталаан ыллылар. С. Васильев
Кубалаҥ халлааҥҥа Кубалар иһэллэр, Куубурҕас чуор саҥа Куйаарга иһиллэр. С. Тимофеев

туохт. Кими эмэ туох эмэ куһаҕан быһыыны оҥорорго угуй, кистээн сүбэлээ. ☉ Подстрекать, подговаривать кого-л. к неблаговидному поступку
Уолбутун кигэн ити кыыһы ойох ылларан, туспа ыал ааттатан, уһаайба сирэ ыллахха хайдах буолуой? П. Ойуунускай
Кини үөрэхтээх, куолуһут, ити уолга кистии-саба сылдьан миигин утары кикпит. А. Сыромятникова
Сереганы хайа эрэ оҕонньор уор да уор диэн кикпит сурахтааҕа. В. Гаврильева
△ Кимтэн эмэ тугу эмэ оҥорорго тылын ыл, өйдө ук. ☉ Уговорить, надоумить кого-л. совершить что-л. Өрүү миигин эн сэмэлии ки гэҕин Улахан тиэмэлэри ылсарга. С. Данилов
Миигин хаһыатым эрэдээктэрэ, доҕотторум, убайым ити дьиибэ-дьикти эспэдииссийэҕэ булгу бар диэн бэркэ киктилэр, көҕүттүлэр, модьуйдулар, угуйдулар. Н. Габышев

1. даҕ.
2. Эйэҕэһэ суох, толоос, харсаах, холус майгылаах. ☉ Грубый, бестактный, неучтивый, некультурный
   Ити Айыы элбээн, дьон бу курдук куруубай майгылаах буоллулар диир аҕабыт. А. Софронов
   [Рая:] Мотя, куруубай да кыыскын. [Мотя:] Бу Тайҕа курдук эйигин көрө-көрө Акаарытык ымайа эрэ сылдьыыһыкпын дии. И. Гоголев
3. Хабыр, кытаанах (саҥа туһунан). ☉ Грубый, резкий (о голосе)
   Данилович куруубай куолаһынан: «Олор», — диэтэ. М. Доҕордуурап
4. аат суолт. Харсаах, толоос, холус майгы. ☉ Грубость, бестактность, несговорчивость
   Куччугуйа — Харсаах Уйбаан — Куллугурас куолуһут, Куруубайа да наһаа, Кумах тохтор киһиргэс. Күннүк Уурастыырап

аат., кэпс.
1. Сокуону үчүгэйдик билэр киһи, юрист. ☉ Законовед
[Бүөтүр:] Ханнык эмэ улахан сокуонньут киһи суруйбута буолуо. Амма Аччыгыйа
Итинник быһыы биир сүрүн биричиинэтинэн …… сир дьиҥнээх сокуонньутунан огурунуом буолуохтааҕын дьон ситэ өйдөөбөттөрө буолар. П. Егоров
[Дэриэбинэҕэ] Владимир Ильич сокуонньут быһыытынан олус киэҥник биллибитэ. КНК ВИЛТ
2
сокуомсук диэн курдук. Сокуонньуттара ньаллырҕай Уйбаан этэр: «Микиитэ, кырдьык да, туоһу суох ээ». Амма Аччыгыйа
«Оччотугар ыспыраабынньык тоҕотун ыйан туран суругунан ыҥыртардын», — диэн сокуонньут муҥутаан Лион быһа этэн кэбистэ. «ХС»
«Куолуһуттарынан», «сокуонньуттарынан» аатырар, тыллаах-өстөөх, быһата, нэһилиэк «сис» дьонноро эмиэ тоҕо эрэ көстүбэттэр. «ХС»