м. көмө буолааччы, куомуннаах.

м. куомун, куомуннаах, хос моонньох.

м. кыттыгастаах, куомуннаах (туох эмэ куһаҕаны оҥорууга).

м. 1. (одинаковых с кем-л. взглядов) биир санаалаах; 2. (сообщник) куомуннаах.

аат., сөбүлээб. Ким эмэ тугу эмэ гынарыгар, тугунан эмэ дьарыктанарыгар куомуннаахтара, кыттыгастара. ☉ Сообщники, сопровождающие кого-л., примкнувшие к кому-л.
Хотунан-соҕуруунан тэлэкэчийбит Былас обургу үөрэ-сүүрүгэ элбэҕэр ким да мунаахсыйбат этэ. Е. Неймохов
Кумайан тойуга дуорааннанан, этэр тыла илбистэнэн, саҥарар саҥата саталанан, кутуран куйуһутан, үөрдэрин-сүүрүктэрин ыҥыртаан, абааһыларын арҕаран барда. И. Федосеев
Айылгылаах муудараһынан үөрүн-сүүрүгүн ханна да бычыгыраппакка баһылаан-көһүлээн илдьэ сылдьар тыа кырдьаҕас бөрөтүн курдук. А. Фадеев (тылб.)
♦ Үөр-сүүрүк тардыс (тардын) — биир санаалаахтаргын, куомуннаахтаргын мус, кыттыһыннар. ☉ Привлекать, завлекать своих сообщников, пособников, соучастников
[Бассабыык] хата билигин ханна эмэ тиийэн үөр-сүүрүк тардынан бэйэҕитигэр иһэр да буоллаҕына көҥүлэ. ХКК

туохт.
1. Нэһилиэнньэ ортотугар аҕытаассыйалыыр үлэни ыыт. ☉ Проводить агитационную работу среди населения
Бассабыыктары аҕытаассыйалыыгын диэн Луха Анпыысатын хаста да кырбаабыт сураҕа иһиллэ охсор. Амма Аччыгыйа
Аҕытаассыйалыы оонньооҥҥут Айаххытыттан күөгүлэниэххит [сэрэтэр куомуннаахтарын Тиитэп бандьыыт]. С. Васильев
2. Тугу эмэни кимиэхэ эмэ өйдөтөн ылыннар, сөбүлэһиннэр; кими эмэ тылгар киллэрэн туохха эрэ угуй, уккуй. ☉ Убеждать кого-л. в чем-л., склонять к чему-л.
Ону [ыстатыйаны] суруйуоҕуҥ диэн бу Всеволод Николаевиһы аҕытаассыйалыы сатыыбын да тоҕо эрэ үөтэлээбэт. Софр. Данилов

дьүһ. туохт. Соччо сырдыга суохха эбэтэр туох эмэ (хол., ойуур) быыһынан көстөр-көстүбэт элэгэлдьийэн көһүн (үрдүк уҥуохтаах киһи туһунан). ☉ Мелкать, промелькать, отчетливо виднеясь в темноте или между чем-л. (напр., в лесу между деревьями и о человеке высокого роста)
Тыа ортотугар эмискэ киһи күлүгэ бэригилдьийэн суолга тиийдэ. М. Доҕордуурап
Массыынаттан киһи күлүгэ бэригилдьийэн тахсан, остуорастар ааннарын тардыалаан либигирэттэ. В. Яковлев
Чыычаах, куомуннаах киһитэ ыйдаҥаҕа бэригилдьийэн хайыы сахха ойуур саҕатыгар тиийэн эрэрин үөрэ көрөөт, батыһа түһүнэн кэбистэ. «ХС»

аат.
1. эргэр. Ойуун кыырарыгар көмөлөһөр киһи. ☉ Помощник (паж) шамана (при камлании)
Бэркэ охсор киһи эбиккин, хата кутуруксут гыныыһыкпын, ити сэби [дүҥүрү] үчүгэйдик куурт эрэ. А. Софронов. Ойуун кутуруксутугар көмөлөһүннэрэн, кумутун кылыгыраппытынан кэттэ. И. Гоголев
2. көсп. Кимиэхэ эмэ ньылаҥнааччы, ким эмэ хос моонньоҕо, куомуннааҕа. ☉ Подхалим, прихвостень, приспешник кого-л.
Чоочо уонна кини хос моонньохторо, кутуруксуттара Манчаарыны абааһы курдук саныыр, кэпсиир буолбуттар. МНН. Саха баайдара, тойотторо уонна кинилэр кутуруксуттара, урукку үрүҥ эписиэрдэр Сэбиэскэй былаас утары саа-саадах тутан туруммуттара. «Ленин с.»

даҕ.
1. Кэлэр кэскиллээх, инникилээх. ☉ Имеющий будущность, будущее. Сарсыҥҥылаах дьон санаалара холку
2. Уһаабат, өр барбат, уһун кэскилэ суох. ☉ Недолговечный, лишённый будущности
[Сайсары хаайыыга илдьээри турдахтарына уот иннигэр сөһүргэстээн:] О, тойон эһэм! Олус да ууннулар, Наһаа да дайбаатылар, Эгэ да диэлийдилэр! Күнү-ыйы күөнтээбиттэрэ Күн бүгүҥҥүлээх, Аҥаардас сарсыҥҥылаах эрэ буолуохтун! Тууй! Суорун Омоллоон
Киниэхэ аны суохтар кэрэ, бэриниилээх атастар. Бааллар киниэхэ куомуннаахтар, Бүгүҥҥүлээхтэр, сарсыҥҥылаахтар. И. Федосеев

1. аат. Түптээх үлэтэ-хамнаһа суох, ускул-тэскил сылдьар киһи. ☉ Человек, ведущий бродячий образ жизни, бродяга
   Бытырдаанап бэйэтин куомуннаахтарын: хаартыһыттары, хаамаайылары түмэн нэһилиэгэр «Кыһыл Сулус» диэн артыалы тэрийэр. Р. Баҕатаайыскай
   Күтүр өстөөх, оҕо баранан суол хаамаайытын оҕотун ылбыт буола-буола. Күннүк Уурастыырап
   Ол саҕана ити курдук быралгы кэриэтэ сылдьар араас хаамаайылар элбэх буолааччылар. Күрүлгэн
2. даҕ. суолт. Түптээх үлэтэ-хамнаһа суох, ускул-тэскил сылдьар. ☉ Ведущий бродячий образ жизни, скитающийся
   Күлүк Сүөдэр — ыалтан ыалга күлүк курдук сылдьар, аҥаардам, хаамаайы киһи. Н. Неустроев
   Хаамаайы киһи оҕотугар соҕотох баар-суох кыыһын ыһыктыбатаҕа чахчы. А. Бродников
   Арҕаа Кыргыдайтан сылдьар хаамаайы муҥнаах эбит. С. Маисов