несов. кураанахтан, кураанахсый, иччитэхеий.

несов. 1. өл, өс; 2. перен. (становиться пустынным) иччитэхсий, кураанахсый.

кураанахсый диэнтэн дьаһ
туһ. Ити курдук эппиэтэ суох боппуруостар Катя дууһатын туоххаһытан, кураанахсытан үрүтүнүөһэ үмүөрүстүлэр. «ХС»

кураанахсый диэн курдук
Поэт суруйбат буоллаҕына, Санаата түһэр, санньыйар, Сүүрүгэ бүппүт сүлбэ курдук, Сүрэҕэ кураанахтыйар. Баал Хабырыыс
Кыыс тахсан барбыта. Кини мичээрдээбит кэрэ дьүһүнүн лаампа уота сырдаппыт сирэ кураанахтыйбыта. Д. Таас

сыһ. Иһирэхтик, эйэҕэстик; аһыннарардыы. ☉ Сердечно, участливо; жалобно
Көтөрдөр айманаллара олустаата, үөһэ көтөн тахсаллар, бэлэстэринэн уйаннык кыламмахтыыллар. Амма Аччыгыйа
Уол Маринатын ураты уйаннык ахта санаан, түөһүн иһэ хайдах эрэ кураанахсыйбыкка дылы буолара. Э. Соколов

аат. Баайы-малы, таһаҕаһы-табаары уган туруорар улахан тутуу. ☉ Специальное помещение для хранения чего-л., склад
Лааһарап кэлээт, ыскылааттары бэлэмниир, куруусчуттары олохтуур түбүккэ түһэр. Амма Аччыгыйа
Урукку дьылларга толору симиллэр табаардаах, астаах ыскылааттар бу кэлэн кыһыны кураанахсыйан көрсөллөр. Н. Якутскай
Мин сүүрбэ аҕыс сыл ыскылаакка харабыллаатым. С. Никифоров

туохт.
1. Кууран-хатан, аанньа үүммэккэ мөлтөө (от-мас туһунан). ☉ Вянуть, теряя влагу, засыхать (о растительности)
[Кураантан, суттан] дьиэ-уот сиэгэнийдэ, тиэргэн тубарсыйда. В. Титов
Туундара син биир астаах остуол кэриэтэ. Кини ардыгар тубарсыйар, дьадайар кэмнэрдээх. «ХС»
2. Кураанах, иччитэ суох буол, кураанахсый, иччитэхсий (хол., дьиэ). ☉ Становиться пустынным, заброшенным (напр., о доме)
Бу ыал дьиэтэ биирдэ курастыйа, тубарсыйа түспүтэ. В. Титов
Улам кураанахсыйан, тубарсыйан барбыттара бастакы ньиргиэрдээх пятилеткалар төрөппүт дьоҕус бөһүөлэктэрэ, учаастактара. «ХС»
3. Аанньа аһаабакка аччыктаа, аастуор сырыт. ☉ Испытывать голод, голодать, тощать
Тубарсыйа харгыйбыт Торҕон киирдэ диэҥҥин …… Туора көрбүккүн Дьэ, өйдүөтүҥ дуо? Д. Говоров
Сибиинньэлэрбит улаханнык тубарсыйан тураллар. «Кыым»
4. көсп. Санааҕа-онооҕо ыллар, санаарҕаа, туорхаһый. ☉ Испытывать тоску, тосковать
Дьонун санаатаҕына хайдах эрэ ис-иһиттэн наһаа кууран-хатан, тубарсыйан кэлэр. Н. Лугинов
Туох эмэ дьылҕа охсуутуттан Турук оннук тубарсыйар, Хаан-сиин оннук кубарыйар, Кут-сүр оннук аһааҕырар. И. Баишев

туохт. Өр кэмҥэ туохтан эмэ туттунан, ону суохтаан, кэтэһэрдии сырыт. ☉ Пребывать в ожидании, долго воздерживаясь от чего-л.
Тубураан олорор киһи. Тубураан турар халлаан. ПЭК СЯЯ
Мин эмиэ ааспыт кэрэ күннэр, кэлэр кэскиллэр тустарынан үтүө санаанан тубураабыт сүрэхпин манньытабын, ахтылҕаммын таһаарабын. Т. Сметанин
«Сөп!» — тубураан турар, хайдах эрэ кураанахсыйбыт курдук киэҥ, үрдүк оскуола доргуйа түспүтэ. М. Тимофеев
Барҕа малааһыны тэрийэн Ааспыттары аһатан, Тубураабыттары тоторон, Тунах ыһыаҕы туругуртулар. П. Ядрихинскай
ср. др.-тюрк. топра ‘сохнуть, высыхать (о траве)’

туохт.
1. Иллэҥ буол. ☉ Иметь перерыв, свободное время, получать передышку
Хайа, бу дьахтар, иллэҥсийбит буолларгын, үрүҥ дьиэҕэ тахсан сээкэйдэ көмөлөс эрэ! А. Софронов
Иллэҥсийбит киэһэтэ буолан, учууталын кытта дьэ, ону-маны кэпсэтээри аттыгар кэлэн олордо. Бэс Дьарааһын
Сүөдэр Сүөдэрэбис иллэҥсийдэр эрэ, сымнаҕас кириэһилэҕэ тимирчи түһэн олорон, хоһоон кинигэтин ылан ааҕарын сөбүлүүр. П. Аввакумов
2. Босхолон (хол., миэстэ); кураанахтан (иһит туһунан). ☉ Освобождаться (напр., о месте); опорожняться, очищаться (напр., о емкости, посуде)
Иһит иллэҥсийдэ дуо?  Күнү быһа иллэҥсийбэтэх аудиториялар дьэ, кураанахсыйан, сарсыардааҥҥа диэри уучуумпуга иһийэллэр. Н. Лугинов
Биир миэстэ биһиги кылааска иллэҥсийдэ. Ф. Софронов

туохт.
1. Тугу эмэ ылан көхсүгэр сүк, сүгэн илдьэ сырыт. ☉ Взвалить какую-л. ношу на спину, иметь ношу за спиной
Мэхээлэйэбис, бу ханна баран иһэҕин? Бу эмиэ тоҕо сүгэһэрдэнниҥ? П. Ойуунускай
Бу икки хараҕа суох буолан, хаппыт хаппар сүгэһэрдэнэн умналаан, ыллаан аһыам диэн, түһээн да көрбөт этим. Суорун Омоллоон
Дабыыт дьиэтин эмиэ баттатан кээһэр, дьоҕус сүгэһэрдэнэр уонна дэриэбинэни хабыллар хаба ортотунан киирэн, тус хоту салаллар. У. Нуолур
2. көсп. Туох эмэ ыар санааны таһаҕас гын. ☉ Быть подавленным тяжёлыми переживаниями
Муҥ маһы кэрийбэт, баҕар, сор-муҥ сүгэһэрдэнэр, эрэй-буруй адаҕаланар күннэр үүнүөхтэрэ. М. Доҕордуурап
Дьөгүөрдээх оннук ыар санаа сүгэһэрдэнэн, кураанахсыйан олордохторуна, Арыпыаналааҕы тэбистэрбит суоппары сууттууллар диэн сурах кэлбитэ. М. Попов