курбачый диэнтэн б. тэҥ. көстүү. Кууспаҕалыыр, Курбачыҥныыр Кустук курбуу суһуоҕа …… Мин көрөбүн түүн түһээн, Мичилийэ үөрэ сэргээн. Н. Босиков

аат. Таһаҕаһы тиэйэр уонна сүөкүүр үлэһит. ☉ Грузчик
Лааһарап кэлээт, ыскылааттары бэлэмниир, куруусчуттары олохтуур түбүккэ түһэр. Амма Аччыгыйа
Ый ыпсыыта Ыган кэллэҕинэ, Курбачыйбыт-ирбэчийбит куруусчут дьонтон Куду өйдөөх өттүлэрэ Кутугунатар дьаллыкка Куустарбытынан бараллар. Р. Баҕатаайыскай

аат. Сүүрбэ биэстээх-алталаах толуу көрүҥнээх дьахтар. ☉ Осанистая полногрудая женщина двадцати пяти-двадцати шести лет
Айгыр-дьаралык хатыммыт, Куо-мэтэкэ хотуммут, Күн-күбэй хотун ийэбит диэн …… аатырдыбыттара. Өксөкүлээх Өлөксөй
Утуйар хостон Чуохаан кыыһа — Эбиэннээх хотуна диэн ааттаах куо-мэтэкэ курбачыйан таҕыста. И. Гоголев

дьүһ. туохт. Саба сабырыйан көһүн, саба сабырыйбыт улахан көстүүлээх буол (хол., киһи хааһа, хотой кыната). ☉ Нависать, свешиваться складками
Килэйээҥки сонноох, сабырыттыбыт хойуу хаастаах саар тэгил киһи курбачыйан киирдэ. А. Фёдоров
Африка сулуоннарын ол сабырыттыбыт олус улахан кулгаахтара куйааска ибигирэһэ хамсыыллар. ГКН МҮАа
[Хотой] Бадьырыттан атах да атах, Хомпоруттан тумус да тумус, Чаҕылыттан харах да харах, Сабырыттан кынат да кынат. «ХС»

1. аат. Ууну, сииги аһарбат килэккэй матырыйаал. ☉ Клеенка
   [Лааһар] хара килэйээҥкигэ туох эрэ сууламмыты аҕалан уурда. А. Федоров. [Оҕоҕо] килэйээҥки наада. ТЕН ИДь
   Килэйээҥкинэн бүрүллүбүт ааҥҥа баран иҥнэ түспүтүм. М. Горькай (тылб.)
2. даҕ. суолт. Килэйээҥкиттэн оҥоһуллубут. ☉ Клеенчатый
   Хара килэйээҥки тастаах тэтэрээти эмээхсин хараҕар сыһыары тутан көрүөлээтэ. Амма Аччыгыйа
   Дуобат ойуулаах күөх килэйээҥки ыскаатардаах уһун остуолга чааскылар тураллар. Н. Якутскай. Килэйээҥки сонноох …… саар тэгил киһи курбачыйан киирдэ. А. Федоров

сыһ.
1. Бүтэҥитик, биир тэҥник, тохтобула суохтук (түргэн саҥа, улар охсорун туһунан этэргэ). ☉ Глухо, монотонно и непрерывно (о быстрой речи человека или о токовании тетерева, глухаря)
Тараҕана сайылык Куртуйах улар Кулугураччы охсубут Куруҥ хара тыа Курбачыйар куулалардаах эбит. Саха нар. ыр. III
Сима тохтобула суох, сурук бэлиэлэригэр болҕомтотун уурбакка эрэ, кулугураччы ааҕар. Пьесалар-1955.
2. Түргэнник, биир тэҥ бүтэҥи тыастаахтык. ☉ Быстро и шумно
Онтон аны Олох барар сахха Утуйан оҥторон хаалбыта... Ол да иһин кыһыйан, Кулгааҕар киирбитим, Кулугураччы мөхсүбүтүм. Н. Ефремов

туохт.
1. Хас да сиринэн тосту бар. ☉ Переламываться, быть сломанным в нескольких местах
Оҕустаах киһи күлүгэ долгуннурар ууга онон-манан тоһутталана-тоһутталана көстөр. Күндэ
Даайыс сүүрэр-хаамар былаастаан тоһутталаммыт торотубаар устун …… курбачыйа турбута. Е. Неймохов
Эһэ таҥнары сууллан түһүүтүгэр мутук бөҕө тоһутталанар тыаһа өрө барчалана түстэ. Н. Заболоцкай
2. көсп. Ситимэ суохтук быһытталан (саҥаны этэргэ). ☉ Быть несвязным, прерываться (о речи)
Кини этэр тыллара …… тоһутталанан иһиллэр. В. Короленко (тылб.)
3. көсп. Уурайбакка, өссө бэргээн, күүһүрэн кэл (тымныы туһунан). ☉ Крепчать, становиться яростнее (о морозе)
Сахам тыла …… Тоһутталанар тымныылаах Хотугу халлаан анныгар Үйэлэр мөҥүөннэрин уҥуордаан, кэлбитиҥ. И. Федосеев
[Халыма олохтооҕо] тоһутталанар тымныыга тоҥорго-хатарга үөрэнэн хаалбыт. «ХС»
4. көсп. Көнө буолбакка, быһытталанар уотунан чаҕылый (чаҕылҕаны этэргэ). ☉ Сверкать ломаной линией (о молнии)
Тоҥ былыттарга чаҕылҕан төрөөн, Тоһутталанан манна өһөр. Таллан Бүрэ
[Эллэй поэзията] сырдык сүүрээннээх уот тымтарын, чаҕылҕан тоһутталанарын курдук. Н. Босиков
5. көсп. Субу-субу быыппаһын, муунту буол (санаа туһунан). ☉ Часто раздражаться, нервничать. Кыыһа баран хаалыаҕыттан санаата дэлби тоһутталанара

туохт.
1. Кынаттаргынан сапсыммакка эрэ тэлээрэн эргийэ көтө сырыт. ☉ Держаться в воздухе на неподвижно раскрытых крыльях, парить
Эмискэ моонньоҕон үөрэ кырылаан, Элбэхтик тула элиэтээн, Ыраах, уу ортотугар барылаан түстэ, Ыһыллан кытыы диэки уһунна. С. Васильев
[Хотойдор] мэлдьи харгы аттыттан арахпат, наар ол үрдүнэн элиэтиир үгэстээхтэрэ. И. Федосеев
Көтөр уруккутун курдук хотоҕойун тыаһаппакка, наллаан тэлээрэ көтөн үүтээни эргийэ элиэтээтэ. В. Титов
2. кэпс., көсп. Кимиэхэ, туохха эмэ ымсыыран, тартаран чугаһыы сатаа, саантаа. ☉ Положив глаз на кого-что-л., подбираться близко, кружить около когочего-л. [Долгунуоп:] Хата эн, кинилэри кытта булкуһаргын ордорор буоллаххына, мин оҕобор оччо элиэтээбэтиҥ буоллар үчүгэй буолуо этэ. Амма Аччыгыйа
Эдэрчи киһи курбачыйан киирэн кэлбитигэр, баҕардар, кыыспар элиэтиир, күтүөттүүр баҕалаах буолаарай диэн сэргии саныыр. С. Тумат
Маринабытыгар үөһээ кылаас уолаттара үгүстүк «элиэтииллэрэ». Э. Соколов

дьөһ. (туохт. түһүгү кытта тут-лар). Чопчу өйдөбүллээх миэстэни бэлиэтиир ааттары кытта хайааһын кимниин-туохтуун эмэ бииргэ уонна кэккэлэһэ оҥоһулларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ С именами с конкретно-пространственным значением употребляется при обозначении кого-чего-л., рядом и совместно с которым кто-что-л. совершает действие (рядом с)
Хараҕым кырыытынан көрдөхпүнэ, хамандыырым илиитин өрө ууммутунан миигин кытта сэргэ субу сүүрэн курбачыйан иһэрэ. Суорун Омоллоон
Кэлин Дьокуускайы кытта сэргэ, манна космофизика туспа института тэриллиэн сөп диэн сабаҕаланар. В. Яковлев
Саҥа теплицаны кытта сэргэ — сайынын редискэни, хаппыыстаны, салааты, күөх луугу уонна петрушканы үүннэрэр сир. «Кыым»
△ Абстрактнай ааттары кытта миэстэ суолтата лаппа мөлтүүр. ☉ С абстрактными именами пространственное значение значительно ослабляется
Тыл иччитин, тыл күүһүн итэҕэйииттэн ситимнээн алгыһы кытта сэргэ кырыыс үөскээбитэ. Саха фольк. Ол буолан баран, «Коммунист Сэмэн» поэма уус-уран өттүнэн ыйыллыбыт ситиһиилэрин кытта сэргэ, балачча улахан итэҕэстэрдээх. ССЛИО
2. Бириэмэ сыһыанын бэлиэтээн, хайааһын тугу эмэ кытары биир кэмҥэ оҥоһулларын бииргэлэһии суолтата дэгэттээх көрдөрөргө туттуллар. ☉ Выражая временные отношения, употребляется при обозначении процесса, события, явления, одновременно с которыми совершается действие (одновременно с)
Халанча тыаһын кытары сэргэ тыас-уус соҕотохто ньим барда. Эрилик Эристиин
Ону кытта сэргэ Күлүгэр чиэс биэрдэ, Сиэркилэттэн күлүгэ Сөбүлэһэн чинэйдэ. Т. Сметанин

харса-хабы- ра суох —
1. сыһ.
1. Кырыктаахтык, хабырдык, харса суохтук (хол., киирис, кыргыс). ☉ Яростно, ожесточённо (напр., сражаться)
Бөҕөргөтүүгэ сытар өстөөхтөр харса-хабыра суох утарылаһаллара. И. Федосеев
[Семёнов:] ама эн иннигэр, көмүһүм оҕото, эн иннигэр харса-хабыра суох сэриилэһиэм суоҕа дуо? С. Ефремов
Атаҕастабылы-баттабылы утары харса-хабыра суох охсуһарга сорунуулаахтык туруналлар этэ. «ХС»
2. Баламаттык, сиэри-майгыны кэһэн, кэрээнэ суохтук (быһыылан); хабырдык (бэйэҥ санааҕын эт). ☉ Безрассудно, дерзко (совершать какой-л. поступок); гневно, сурово (выражать мнение)
Барар-кэлэр эрэ баҕаланан, куоратынантыанан курбачыйан, хаартыны батыһан, баайын матайдаан, харса-хабыра суох ыһан-тоҕон испитэ. Күннүк Уурастыырап
Ити билигин харса-хабыра — суох тылласпыта буолан бэлэһирбитин иннигэр, олус даҕаны сэмэй, килбик этэ. Софр. Данилов
Дьоннор үгүстэрэ соннуун олороллор, Хаппытыан харса-хабыра суох тыл этэн ньиргитэ турар. А. Сыромятникова
2. даҕ. суолт. Олус бардам, хабыр (майгылаах). ☉ Дерзкий, грубый, жёсткий (о характере)
Кини чугаһынан хаптаҕай кулгаахтаах истибэтэх, харсахабыра суох, олус дьиикэй көлөһүннээччи. А. Сыромятникова
Харса-хабыра суох киһи хайаан да туохха эмэ түбэһэр. И. Гоголев
Харса-хабыра суох быһыылаах, өлүүнү күөн көрсүбүт хоодуот киһи мөссүөнэ көстөн кэлэр. Н. Тобуруокап