ж. курупчаакы.

прил. 1. (мелкозернистый) кыра кыырпахтаах; крупитчатая мука см. крупчатка; 2. (из крупчатки) курупчаакы; крупитчатая булочка курупчаакы буулачыка.

сущ
(мн. ч. нет)
курупчаакы (үрүҥ бурдук бастыҥ суорда)

даҕ. Былтайа, лоппойо сылдьар (иэдэс туһунан). ☉ Выпирающий, округлый (о щеках)
Кытара буспут былтаҕар иэдэстээх хотун дьахтар оһох чанчыгар курупчаакы бурдугунан алаадьылаан бачыгырата олорор. Суорун Омоллоон

аат., эргэр.
1. Бурдук тардар таас, суоруна киин маһын анныгар угуллар төгүрүк быһыылаах кыра тирии. ☉ Кружочек кожи, подкладываемый под стержень жёрнова
Аҕам бурдук тардар тааһын чүөччэрин илдьэ бардым. Е. Макаров
[Сэлиэһинэйи] биир да чүөччэрин хаалларбакка, курупчаакы курдук мээккэ гына тардан аҕалбыттара. Г. Колесов
2. көсп. Кыра соҕус төгүрүк туох эмэ (хол., ырааһыйа). ☉ Что-л., имеющее небольшой размер и круглую форму (напр., поляна)
[Өрүүнэ] уот сиэбит чүөччэригэр умса түһэ сытан дэлби ытаабыт. П. Аввакумов
Ярангалар турбут сирдэригэр хара төгүрүк чүөччэрдэр, көмүллэммит таба уҥуохтарын чөмөхтөрө …… эрэ көстөллөр. «ХС»
Харыйаан ойуур иһигэр баар чүөччэр курдук төгүрүк ырааһыйатыгар тиийэн кэллэ. «Чолбон»

даҕ.
1. Оргуйан эбэтэр уокка сыраллан сииргэ бэлэм буолбут. ☉ Вареный, жареный
Арыыга буспут курупчаакы буулкатын курдук саһардар саһаран иһэн, эмискэччи хараарыс гына түстэ да, омуннаах күөх буруо өрө күдээрийэн таҕыста. Амма Аччыгыйа
Буспут эт минньигэс сыта дьиэ иһин тунуйбут. М. Попов
2. Үүнэн-ситэн хомуйарга сөп буолбут (сир аһын, сорох үүнээйилэр тустарынан). ☉ Спелый, поспевший, созревший (о ягодах, плодах и т. д.). Буспут моонньоҕон. Буспут сэлиэһинэй. Буспут дөлүһүөн
□ Муссерен садыгар кытарчы буспут дьаабылыкалар, күп-күөх бинэгирээттэр бу Туз-Булак аулугар бэлэхтэммэт букет буолан араас үтүө дьүһүннэринэн киэргэтэ сатыыллар. Эрилик Эристиин
Күөх чэлгиэннээх хойуу укка Күһүн эрдэ буспут отон, Кыыс тэтэркэй иҥин курдук, Кыыһа тыган кытарара. Күннүк Уурастыырап
Булгунньахтаах халдьаайытыгар Боруҥуй түүнү быыһынан Буспут оруос тунаарар, Сөрүүн түүн салгыныгар Саҥа бурдук сыта Саба биэрэн ааһар. С. Васильев
◊ Буспут мунду миинин курдук — боролхой, болоорхой өҥнөөх. ☉ Мутный, неясный (соотв. как уха из гольяна). Буспут мунду миинин курдук борук-сорук дойду устун баран истэ, кэлтэгэй ыйдаах-күннээх дойду эбит... Саха фольк.

туохт.
1. Халтархай сиргэ сатаан тирэммэккэ, тирэххин сүтэр, халты тэбин. ☉ Не имея твёрдой опоры на скользкой поверхности, потерять устойчивость, поскользнуться, оступиться
Билиип «һуук» диэт, эргиллэн иһэн, халтарыйан тиэрэ кэлэн түһэр. М. Чооруоһап
Тиэтэйэ-саарайа хааман иһэммин халтарыйан охтон эрэрим баара!.. П. Степанов
Соҕотохто халтарыйдым, Чардааттаах ууга кур гынным. Д. Васильев
2. Килэркэй, халтархай ньуур устун оргууй, бытааннык хамсаа. ☉ Плавно двигаться по гладкой, скользкой поверхности
Хайыһар саараабыт курдук халтарыйан барда. Амма Аччыгыйа
Туос тыы хаппыт сэбирдэхтии чэпчэкитик халтарыйар, эрдиитэ эмиэ чэпчэки, кус кынатын курдук. И. Гоголев
3. Халты бар, халты бара сылдьар буол. ☉ Соскальзывать
Ити иһин кини ытар буулдьата сыыспат, анньар ыстыыга халтарыйбат. Т. Сметанин
Аһы быһарга биилкэни көнөтүк туттахха, халтарыйан, тэриэлкэлээх ас ыһыллыан сөп. Дьиэ к.
4. көсп. Тохтообокко түргэнник тарҕан (хол., сардаҥаны этэргэ). ☉ Быстро и плавно, не задерживаясь двигаться по какой-л. поверхности, скользить
Нартаахап, өрүһүйэн, маһыгар сөрүөстүбүтэ. Банаар сардаҥата саҥаһыар соппулуот устун халтарыйан иһэн умуллубута. Софр. Данилов
5. көсп. Аас, тохтоо (ыарыы туһунан). ☉ Проходить, прекращаться, отступать (о болезни)
[Оҕонньор — эмээхсинигэр:] Баҕар, биир эмэ сылга сир уларыйдаххына, ыарыыҥ да халтарыйаарай? В. Иванов
♦ Харах халтарыйар көр харах
[Уолака:] Бэйэ, эмээхсин хараҕа халтарыйар гына табаарда тардан олоруохха. Суорун Омоллоон
Оччотооҕу кини көрүүтүгэр маҕаһыын үбэ-аһа киһи хараҕа халтарыйар үлүгэрэ: букатын куул муҥунан саахар, хас да куул курупчаакы, биэс-алта түүк таҥас, чэй, табах. Р. Кулаковскай
Ундаараптар киһи хараҕа халтарыйар миэбэлин атыыласпыттар этэ. В. Титов
ср. монг. халтырах ‘поскользнуться’

аат.
1. Киһи-сүөһү организмыттан тахсар убаҕас мустарыгар биитэр балыктарга усталларыгар туһалыыр чараас мөһөөччүктүҥү уорган. ☉ Пузырь (мочевой, плавательный)
Иик быыстала суох үөскээн, синньигэс туруупка устун хабахха мунньустар. СИиТ
Маатка түргэнник оннугар түһэригэр сөп буола-буола хабаҕы босхолуур улахан суолталаах. ТЕН ИДь
Балаҕаннарын түннүгүн сайынын от кыла сиэккэнэн биитэр балык хабаҕынан тардаллар эбит. ДСИТ
2. эргэр. Сүөһү, көтөр-сүүрэр ииктиир, балык устар уоргана инчэҕэй эрдэҕинэ үрүллэн хатарыллыбыта (тугу эмэ угарга, кутарга аналлаах). ☉ Высушенный в надутом виде пузырь животного, птицы, рыбы, предназначенный для хранения чего-л.
Кырбый [киһи аата] кэһиитин улахан тууйаска сүөгэй уонна оҕус хабаҕын толору курупчаакы бурдук аҕалбыт. И. Гоголев
Биһиктэр үрдүлэринэн сүөһү хаппыт хабахтарын ыйаан күлтэтэллэрэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
Күһүн эбэм улар хабаҕа мөһөөччүктэри сабынан баайан балаҕан өһүөтүгэр ыйаталаата. С. Маисов
3. Убаҕастан быыһылаан үллэн тахсар салгын эбэтэр ханнык эмэ гаас дьэҥкир төгүрүгэ. ☉ Пузырьки воздуха или газа
Буордаах уу үрдүгэр аата-ахсаана биллибэт үгүс хабахтар көбөн сыыгынастылар. Амма Аччыгыйа
Долгун хабах курдук, үрүҥ күүгэнинэн үллэ-үллэ уостубута. Л. Попов
Саҥардыы оргуйан хабахтар көстүөх курдук буоллулар да, кисиэли үөһэ тардыллар. ФВН ТС
♦ Биир хабахха тыын көр биир
Ол дьоннор куомуннаһан, биир хабахха тыыналлар. Хабахха тыыннар көр тыыннар. Барыны бары билэн түһэҥҥин, аны хабахха тыыннара сылдьарыҥ буолуо. Болот Боотур
Оттон манна киһини барытын хабахха тыыннарыахтыы дьаабыламмыттара дии. Е. Неймохов
◊ Таас хабах көр таас I. Таас хабах хайаҕа баар буолар. Хабах таҥаһа — ыҥыырга олорор киһи хабаҕын курдуу сабар куобах тириитэ таҥас. ☉ Пояс из заячьей шкуры, защищающий мочевой пузырь от холода
Силип барарга тэринэн уллук сутуруо, хабах таҥаһа кэппитэ. Күннүк Уурастыырап
Былыр ыҥыырдаах атынан ыраах айаҥҥа барар дьон хабах таҥаһа диэни кэтэллэрэ. «Чолбон». Хабах хаппар — урут сахалар сүөһү, сылгы хабаҕын имитэн, таҥаһынан, сарыынан бүүрүктээн, айахтаан оҥорор, бытархай малларын угар дьоҕус суумкалара. ☉ В старину у якутов: сумочка для мелочи, изготовленная из выделанного мочевого пузыря крупного рогатого скота, отделанная тканью, сыромятью. Күннэтэ туттуллар малга-салга хабах хаппара эмиэ киирсэрэ. НБФ МУу СОБ
др.-тюрк. хавух, тюрк. ковук