прил. бадарааннаах, куталаах; болотистая местность бадарааннаах сир.

эбиитин II диэн курдук
Кэбис, олус мэникпин, эбиитигэр мечтательбын! П. Тобуруокап
[Сыта сыҥсаар] сыҥсырынан эрэ кэбиһэр. Эбиитигэр эргиллибэт даҕаны. М. Ефимов
[Күөл] эбиитигэр уста сылдьар куталаах, [ууга түспүт киһи] арааһа ол анныгар барбыт буолуон сөп үһү. «Сэмсэ»

даҕ. Үктээтэххэ күөгэҥниир, тимис гынар (үксүгэр куталаах сир туһунан). ☉ Неустойчивый, зыбкий (в большинстве случаев о дерне трясины). Куталдьыгас кутаҕа, Хомус окко хорҕойор Табыталлаах бастыҥа — Таллан куоҕас оҕото. С. Данилов
Хатыҥнар бэрт бытааннык үүнэллэрэ уонна биэс сыл кэриҥэ куталдьыгас, сытыган сиргэ турбахтаат, сиҥнэн түһэн сытыйаллара. М. Горькай (тылб.)

миккий диэнтэн атын
туһ. Күүстээх тыалга миккиллэн Күүгэн алла билгиһийэр, Уста көһөр куталаах, Улахан күөл эйгэтэ. Күннүк Уурастыырап
Сааһын тухары бэрт элбэх аһыыга-абаҕа миккиллибит Баанньа оҕонньор саҥа алдьархайыгар дөйөн хаалан баран, тугу эрэ өйдүү сатыыр курдук, …… саҥата суох олоҥноон сылдьаахтыыр. Амма Аччыгыйа. «Оо, ийэм кэллэ», — Ира ийэтигэр сапта түһэр, хотон киригэр миккиллибит сонун эҥээригэр иэдэһинэн сыстар. П. А ввакумов

аат.
1. Үрдүнэн чараас кырыс саба үүммүт дириҥ уулаах дьэбэрэ. ☉ Глубокое топкое болото с тонким слоем дерна на поверхности, трясина
Аҕалара уста көһөр куталаах кэҥэс күөл кытыытыгар саха хотуурунан от охсор. Күннүк Уурастыырап
Дьадаҥы буоллаҕына биир ынахтааҕа бииринэн, сайылыга суох буолан, кута кылыһын тиниктэһэ сылдьан, кутаҕа түһэн өлөрө. Күндэ
2. көсп. Туох эмэ түөрэккэйэ, эрэлэ суоҕа (хол., киһи олоххо тирэҕэ). ☉ Что-л. зыбкое, ненадежное (напр., о неустойчивости жизненной позиции человека)
Эн тирэҕиҥ диэн кута, ол кута эйигин бүтүннүү оборон турар буолбат дуо? С. Ефремов
◊ Кута үкэрэ бот. — куталаах сиргэ үүнэр үкэр (от). ☉ Осока топяная
Саха сирин үкэрин сорох көрүҥнэрэ (кута үкэрэ, икки тычыыҥкалаах үкэр, уу үкэрэ о. д. а.) эмиэ ордук элбэх азотистай бэссэстибэлээхтэрэ билиннэ. ЕАД СССАБ. Кута хараҕа — кута кырыһынан ситэ саба үүммэтэх, аһаҕас миэстэтэ. ☉ «Окно» в трясине
[Антон] сөһүргэстээн, быарынан сыылан истэ. Кута хараҕар түһэн иһэн өрүһүннэ. Т. Сметанин
эвенк., эвен., нег. кута

I
кылай диэнтэн холб. туһ. Чуолҕан үүтүн курдук балаҕан муус түннүктэрэ, мааска [куоска] хараҕын уотун курдук, хабыс-хараҥа ортотугар кылаһан көстөллөрө. А. Софронов
Оһох нөҥүө чанчыгар үс эмдэйсэмдэй кыра оҕо бөлүөхсэн, куттаммыт харахтарынан киирбит дьону одуулаһан кылаһан тураллар. Болот Боотур
Үүт маҥан хаары үрдүнэн Үөмэх сулус кэриэтэ, Үчүгэйкээн араас өҥнөөх Үгүсэлбэх Үөр кыымнар Кылаһаллар, Кылбачыһаллар, Кыынньаллар буолбаат! П. Тобуруокап
II
аат., түөлбэ. Хатан хаһыы, ыһыы, кыланыы. ☉ Пронзительный крик, вой
Тус арҕаа диэкиттэн ырыа диэн, тойук диэн, хаһыы диэн, кылас диэн иһиллэр. ПЭК ОНЛЯ III
«Куталаах Маарын туруйаларын кылаһын саҕана сыһыыттан ынахтарбын хомуйа киирбитим», — диэн кэпсэтэр этилэр. Сэмээр Баһылай
Көтөр бөҕө уйгуура, Кыыл кылаһа турда. ИСТКТ

I
аат. Киһи-сүөһү сатаан сылдьыбат киэҥ кута-бадараан сирэ. ☉ Мес то, занятое топью, обширная топь
[Үрүҥ Уолан] биир киэҥ аҕай лээби сыһыыга киирдэ. ПЭК ОНЛЯ I
Манна суолгар түбэһэллэр аһары көөнньүбүт, тиэстэлии тэһитэ үллэн барылыы сытар куталаах лээбилэр. Нэртэ
Ааспыт сайын Сэмэн Табаҕаттан Өлөчөйгө диэри суолу оҥорбута. Абалаах сиһигэр туох да сатаан ааспат буолбут лээбитин атын сиринэн тумуннарбыта. «ХС»
◊ Лээби от — кутаҕа, бадарааҥҥа үүнэр хараҥа кыһыл сибэккилэрдээх от. ☉ Сабельник болотный.
II
аат., кэпс. Тохтообокко үрүт-үөһэ биири эбэтэр мээнэни саҥарыы. ☉ Надоедливое повторение в речи одного и того же, многословная болтовня. Ки һи кырыйдаҕына лээби буолар

аат.
1. Ходуһаҕа, сыһыыга быйылгы үүнүү аннынан сытан хаптайбыт хагдаҥ былырыыҥҥы от. ☉ Полёгшая под нынешним травостоем прошлогодняя трава на лугу
Куталаах, хомустаах күөллэри билиилэринэн туораан иһэн, лаҥха аннынааҕы сиикэйгэ түһэн, нэһиилэ оронон тымныыга быһыта үлүйүү кэпсээҥҥэ киириэ дуо? С. Васильев
Ортокуйа соҕус үүнүүлээх сирдэр оттоммокко саас-үйэ тухары лаҥха буолан сыталлар. С. Никифоров
2
кэпс., көр лабах. Сарыы лаҥха бэргэһэтин Саттаччы уурунна да, Сатыы даҕаны буоллар, Салтар-малтар тэбинэн Тус арҕаа диэки …… Туллахачыйа тур да. П. Ядрихинскай
◊ Кур лаҥха — хас да (элбэх) сыллаах лаҥха. ☉ Скопившаяся за несколько лет (за многие годы) старая полёгшая трава на лугу
Кур лаҥха баттаабыт ходуһалара сайыҥҥы өттүгэр ойуур баһаара турар, күөдьүйэр олус кутталлаах сирдэринэн буолаллар. ПАЕ ОС. Тэҥн. сэтиэнэх

даҕ.
1. Туруору соҕус үрдүк (хол., алаас, күөл эниэтэ). ☉ Отвесный и высокий (напр., о береге озера)
Үҥкүр хайалаах, сүһүөҕэ суох оттоох, мөҥүрээбэт оҕустаах баар үһү (тааб.: төбө). Бу «Соһолоох хадаар» диэн дайды. Анныгар Мурун [сир аата] баар. Ол хаҥас өттө — үҥкүр сирэй, уҥуор өттө хайыр таастар. Болот Боотур
Кини [мас] үҥкүр хайа күн көрөр чабырҕайыгар үүммүтэ. Н. Павлов
2. Кыра күөл. ☉ Маленькое озеро, озерцо
Улахан кураан буолан, Кур Оттоох үҥкүрэ уута уолан, уолбатыйан хойуу, баһар от үүммүт. В. Протодьяконов
Биллэрин курдук, саха дьоно кыра күөллэри үҥкүр диэн ааттыыллар. Багдарыын Сүлбэ. Булчут киһи куталаах тыымпылары, эмпэ кытыылаах үҥкүрдэри көрөрүҥ буолуо, уулара толору дии… ТМ ДК
ср. тув. үҥгүр ‘нора, берлога’, др.-тюрк. үҥүр ‘пещера, грот, полость’

I
1. аат. Хойуу туман. ☉ Густой туман
Туундараҕа тоҥмокко, Тумараҕа муммакка Толон саҕа бэйэкэм Туналыйан истэҕим... Л. Попов
Күһүн, киэһэ аайы киэҥ Туймааданы Күдээрэр, сөрүүн тумара Саба бүрүйэн нуктатар. С. Васильев
Туундара, туундара... Мин тулам — тумара, Эргиччи маҥан хаар, Эҥсиллэр киэҥ куйаар. И. Федосеев
2. даҕ. суолт. Хойуу туманнаах. ☉ Покрытый густым туманом, туманный
Аан дайдытын иччитэ Тумара халлаан иччитэ Суодайа хара Ууска уһаартарбыта. Д. Говоров
Бу түгэҥҥэ тумара салгыны хайа солоон, арҕааттан бырысыап соһуулаах икки «ЗИЛ» массыына ыардык ньирилээн иһэр. «ХС»
II
1. аат. Тайҕа ортотугар талахтаах киэҥ маар сир. ☉ Болотистое место в тайге, поросшее кустарником, марь
Тула киэҥ, хараҕыҥ дала ылбат күөх талахтаах, сэппэрээктээх тумара киэбэ-киэлитэ биллибэккэ, …… биир кэм, бара турара. А. Сыромятникова
Күн тахсан, туман улам дьайҕаран, …… киһисүөһү кыайан сылдьыбат тумараларын маардара көһүннүлэр. Индия кэпс. Туруйалар тумараларыгар эрдэ кэллэхтэринэ, саас эрдэ кэлэр. «Чолбон»
2. даҕ. суолт. Бөдөҥ маһа суох, талахтаах, бадарааннаах. ☉ Безлесный, тальниковый, болотистый
Биһиги …… тумара тукулаан сирдэрбитин уҥуордаан тимир суол тиҥинээн кэлиэ диэн түһээн да баттаппатахпыт. Хорсуттар с. [Туундараҕа] харах ыларын тухары тула өттүҥ тумара толоон. «Кыым»
◊ Тумара маар көр маар
Куталаах тумара маар эҥэлдьийдэ. И. Гоголев