сущ
кыаһаан, дьаҥха

дьуккуруй диэнтэн төхт
көрүҥ. [Ойбонтон оруулларыгар] тириитэ дьуккуруйталаан хаан оҕуолаабыт, муус кыаһаан буолбут ынаҕы үүрэн, муус килиэ буолбут оҕонньору сиэтэн, балаҕаннарыгар аҕылаһан кэллилэр. Амма Аччыгыйа

I
аат.
1. Ойуун таҥаһыгар иилиллэр тыастаах тимир киэргэллэр. ☉ Железные украшения-подвески на шаманском плаще, издающие звякающие звуки
Кыаһааннара кылырдаан, күҥэһэ, ойбон тимирдэрэ килбэҥнэһэн, дүҥүрүн охсуута улааттар улаатан, тиҥийэнтаҥыйан киирэн барар. Күннүк Уурастыырап
Куругар кыаһаан курдук иилиммит элбэх күлүүстэрэ кылырдаабытынан киирэн кэлбитин оҕолор төгүрүйэн кэбиһэллэр. Амма Аччыгыйа
Дүҥүр иҥиэттэр курдук, кыаһааннара чылыгыраамахтаатылар. И. Гоголев
2. көсп. Туохха эмэ кырыа мууһуран чопчуласпыта; сүөһү кыламаныгар, түүтүгэр мууһурбут таммахтар. ☉ Сосульки; комочки инея на ресницах, усах человека, шерстке животных
Дьыл оҕуһа Чэҥ муус саҥынньахтаах, Болгуо муус муруннаах, Кыаһаан муус кыламаннаах. Саха фольк. Быыкаа балаҕан кулуһун сабыылаах чаампытын үрдүгэр онон-манан кыаһаан муустар үөскээбиттэр. Күннүк Уурастыырап
Олбуор айаҕар муус кыаһаан буолбут дьаам аттара илбириһэн тураллар. Болот Боотур
Күнүһүн ириэрэр. Дьиэлэр кырыысаларыттан таммахтар «чол-чол» тохтоллор, түүнүн муус кыаһаан буола тоҥоллор. И. Федосеев
II
даҕ. Кыһыллыҥы хара бараан (сирэй өҥүн туһунан). ☉ Смуглый с румянцем (о лице)
Бэрт нарын, ис киирбэх баҕайы кыаһаан дьүһүннээх кыыс. Л. Попов
Сэкирэтээр хоһугар кииртим — кыаһаан хааннаах кыыс остуолга умса түһэн тугу эрэ суруйан сурдурҕатар. С. Федотов
Кини көстөр дьүһүнүнэн маҥана да суох, харата да суох, көннөрү кыаһаан ис киирбэх киһи. ВВМ
◊ Кыаһаан чуллуку — майаҕас балык улаханынан алта көрүҥҥэ араарбыттарыттан биир көрүҥэ. ☉ Один из разновидностей сига по величине.

кыра диэнтэн нор
поэз. Кыыдааныктыыр кыһыммыт Кыһайаахтаан кыаһаата, Кыралыыра дьоннорбут Кыһалҕата кыһайда. А. Софронов
Кыр муус эркиннээх, Кыыдааннаах тымныылаах, кытыы быстах олохтоох Кыралыыра омуктарым. Е. Иванова

куурт диэнтэн атын
туһ. Балаҕан аана хатанар, Уокка арыы, кыл быраҕыллар, Кыаһаан, дүҥүр куурдулланнар Кыраадаттан ылыллаллар. Дьуон Дьаҥылы
Самыырга да күөлтэн тууһу хостуу туруллуохтаах …… син-биир куурдуллар. У. Нуолур

аат. Сиик, көлөһүн муус кыаһаан буола тоҥмута (үксүгэр илистибит айан атын этэргэ). ☉ Пот или иная влага, смерзшаяся в лед, льдинки, иней
Ат, төбөтүн санньыччы түһэрэн, кырыа-дьаҥха буолан, акыллан тураахтыыр. Н. Якутскай

даҕ. Сынтаҕар соҕус. ☉ Чуть вздёрнутый, чуть курносый
Гретаны кыраһыабай диэххэ сатаммат, ол эрээри хойуу уһун кыламаннардаах, киэҥ хараҕа, сынтаҕардыҥы мунна кинини ураты ис киирбэх, истиҥ оҥороллор. «ХС»
Кыаһаан хааннаах төгүрүк маҥан сирэйдээх. Сынтаҕардыҥы соҕус муруннаах. П. Ламутскай (тылб.)

даҕ., түөлбэ. Аҕа саастаах, улахан. ☉ Старший по возрасту
[Муустаах муора — Өлүөнэҕэ:] Уоҕан уолбун — Ыыс быдан тыыннаах, Болуо муус муруннаах, Кыаһаан муус кыламаннаах …… Дьыл оҕуһун Утаардаҕым буоллун! Өксөкүлээх Өлөксөй
ср. др.-тюрк. уҕан ‘всемогущий’, монг. ууган ‘старший’

I
аат., түөлбэ. Хабарҕа. ☉ Дыхательное горло.
II
даҕ., эргэр. Көҥдөй. ☉ Пустой
Хоҥхо кыаһаан. ЯРС
♦ Хоҥхо бас — акаары, тиийиммэт. ☉ Слабоумный, дурак
Кумах мэйии, хоҥхо бас. КАЕ НТ
ср. алт. коҥко ‘бубенцы, пришитые к поясу ритуальной одежды шамана’

чарапчы 1 диэн курдук
Балаҕан кулуһун сабыылаах чаампытын үрдүгэр онон-манан кыаһаан муустар үөскээбиттэр. Күннүк Уурастыырап
[Кырачааннаах] сайылыктарын …… ааныгар сулламмыт үөл маһынан саҥа чаампы туппуттар. А. Бэрияк
Сүөдэрбэн дьиэлээх тойоннуун ампаар чаампытын анныгар олорон тугу эрэ өр кэпсэттилэр. «ХС»