сов. (подо что-л.) сүүрдэн киир, сүүрүгүрт, сүүрт.

аҥылый диэнтэн б
тэҥ көстүү. Саһархай алаадьы кырыытыныы, Саҕахха кыыста сарыал. Сүүрээн курдук аҥылыҥныы, Сүүрүгүрдэ сөрүүн тыал. Р. Баҕатаайыскай

даҕ. Будулуйбут, ырааһа, сырдыга суох дьүһүннээх, болоорхой. ☉ Замутненный, потускневший; мутный, тусклый
Хайа үрэхтэрэ, үрүйэлэрэ буордаах будулхай уунан сүүрүгүрдүлэр. Н. Павлов
Будулхай туманнаах дьыбар түспүт. И. Никифоров

дьэрэлий диэнтэн холб. туһ. Тииҥнэр олуктара кыараата, тиэтэйбэккэ айаннаабыт суоллара дьэрэлиһэ сытта. В. Протодьяконов
Үрүйэлэр, кыбычаан от үрэхтэр сырдык уунан дьэрэлиһэ сүүрүгүрдүлэр. М. Доҕордуурап. Анна таҥаһын таас киэргэллэрэ, боруонса бөҕөхтөрө уот сырдыгар эгэлгэ өҥүнэн дьэрэлистилэр. А. Федоров

туохт. Сүүрүк буолан уһун. ☉ Литься струёй, потоком, течь, струиться
Саас хаар ууллуута, мыраан хайаларын хаспахтарынан сүүнэ күүстээх көҥүстэр күүгүнүү сүүрүгүрэллэр. Амма Аччыгыйа
Хайа үрэхтэрэ, үрүйэлэрэ буордаах будулхай уунан сүүрүгүрдүлэр. Н. Павлов
Самыыр ыаҕастаах уунан суккуйбут. Хайалартан үрүйэлэр сүүрүгүрбүттэр. Н. Абыйчанин

течь, струиться; үрэх сүүрүгүрэр ручеёк струится; өрүс сүүрүгүрэр река течёт; ср. сүүр 2, сүүрдэр=. сүүрүгүрт = побуд. от сүүрүгүр=. сүүрүк I течение; күүстээх сүүрүк сильное течение; итии сүүрүк тёплое течение; тымныы сүүрүк холодное течение; сүүрүк хоту уһун = плыть по течению; сүүрүк утары уһун = плыть против течения.

сыһ. Туох да мэһэйдэртэн иҥнибэккэ, олус түргэнник, күүскэ. ☉ Очень быстро, стремительно, не останавливаясь ни перед чем (перед какой-л. помехой)
Өрүс тыбыс-тымныынан илгийэн, дьэбирдик түрдэстэн ыла-ыла, дьулусханнык сүүрүгүрдэр. П. Аввакумов
Кыргыһыыга колесничайдар өстөөххө дьулусханнык саба сүүрдэн киирэллэрэ. КФП БАаДИ
Биһиги чаастарбыт Москва анныгар немецкай фашистары үлтү сынньан, иннилэрин диэки дьулусханнык кимэн испиттэрэ. «Кыым»

дьүһ. туохт. Атахтаргын бэйэ-бэйэлэригэр сыһыары тутан, олус чэпчэкитик туттан хааман элэстэн. ☉ Ходить очень легко и быстро, плотно прижимая ноги друг к другу
Дьиэҕэр көстүбэккэ кыбылыктана ойдоҕуҥ ити. Хаһан көрбөтөх өрүскүн мааҕыҥҥыттан одуулуу олордоххунуй, быйыл да син биир хоту диэки сүүрүгүрдэрэ буолуо. У. Нуолур

аат., кэпс. Туох эмэ кылабачыйан, күлүмүрдээн көстүүтэ (хол., күн уотуттан, ый сырдыгыттан). ☉ Мишура
Сарсыардааҥҥы күн уота тыкпыт сиригэр хаһыҥ кырыата көмүс мөһүүрэ курдук күлүмүрдүүр. Н. Якутскай
Хайа өрүһэ, модун уоҕун билиммиттии, күҥҥэ күлүмүрдүүр көмүс мөһүүрэлэринэн халыһыйа сүүрүгүрдэр. П. Аввакумов
Ы й с а р д а ҥ а т а ү р д ү к ч ы пчаалларга мөһүүрэ симэҕи килбэчитэ анньар. А. Фёдоров

аат. Үрэх хочотугар уһун синньигэс дулҕалаах хотоол сир (сааскы уу онон сүүрэн үрэххэ, элгээҥҥэ түһэр). ☉ Неглубокий длинный лог в долине реки (весной по нему течёт талая вода)
Өнньүөс, үрэх өҥсүйдүлэр. Күннүк Уурастыырап
Этиҥнээх дохсун ардахтан куорат өрүкүйэ турбут быыла хаптайан, сир ахсын чалбахтар килэһэн, ханааба, өнньүөс устун буордаах уу будулуйа сүүрүгүрдэ. В. Протодьяконов