кылырдаа диэнтэн дьаһ
туһ. Хобороос табахтаары хамсатын ылынна, сыпсыны кылырдатта. И. Никифоров

көр салгымтыалаахтык
Бардар бараммат суолунан сылаалаахтык, салгыылаахтык айаннаан иһэҕин. ПАО ЫА
Чуораан биир лыҥкыр тыаһынан Салгыылаахтык кылырдыыр. А. Пушкин (тылб.)

көр күһэҥэ
Кыаһааннара кылырдаан, күҥэһэ, ойбон тимирдэрэ килбэҥнэһэн, дүҥүрүн охсуута улааттар-улаатан, тиҥийэн-таҥыйан киирэн барар. Күннүк Уурастыырап. Ойуун таҥнар таҥаһыгар күнү көрдөрөр тимиринэн оҥоһуллубут төгүрүк күҥэһэ көхсүгэр иилиллэ сылдьар буолара. ПИС КК

кылырдаа диэнтэн холб. туһ. [Оптуобуска] арай билиэт биэрэр аптамааттар харчы тыаһынан кылырдастылар. Н. Лугинов
Сэрии бүтэн, кубарыйбыт гимнастеркалаах дьоннор мэтээллэрэ кылырдаһан кэлитэлээн барбыттара. «ХС»
Үүннэр тимирдэрэ кылырдастылар, ыҥыырдар кыычыгырастылар. А. Фадеев (тылб.)

көр садаҕа II
[Манчаары] Адаҕа тимиртэн, Сатара кымньыыттан Таҥнары көрбөтөх, Кылырдыыр чыыннардаах Кырыктаах тойонтон Толлору билбэтэх Уот чолбон даҕаны Харахтаах дэһэллэр. Амма Аччыгыйа
[Аал Луук Мас:] Сарадах чаҕылҕаннар Сатара моҕой буолан Түллэҥнии-түллэҥнии Төрөл салаабар эриллэллэрэ. И. Гоголев

туохт., кэпс. Хамсаан, биэтэҥнээн туохха эмэ охсулун, охсуолаа (туохха эмэ бааллыбыт усталаах предмети этиллэр). ☉ Будучи на весу, качаться и стукаться обо что-л. (о длинном увесистом предмете).
△ Туох эмэ уһун улаханы кургар иилинэн биэтэҥнэт. ☉ Носить на поясе что-л. длинное и увесистое, свободно висящее (напр., саблю)
Онтон саппыкытыгар шпора иилинэн кылырдаан, уһун саабыланан лаҥкырдаан, Тишко кытаран таҕыста. Амма Аччыгыйа

тыаһы үт. туохт. Бүтэй, улахан ньиргиэрдээх тыаһы-ууһу таһаар. ☉ Производить громкие, раскатистые звуки
[Ойуун] кыаһааннара кылырдаан, күҥэһэ, ойбон тимирдэрэ килбэҥнэһэн, дүҥүрүн охсуута улааттар-улаатан, тиҥийэн-таҥыйан барар. Күннүк Уурастыырап
Дьэ быһа дьиктитин куоракка… Тиҥийэр-таҥыйар дарбаана, Биэрэккэ, тутууга, собуокка Түбүктээх-табыктаах айдаана. С. Васильев
Сыах тута үлэлээн тиҥийэн-таҥыйан барбыта. Г. Борисов

тыаһы үт. туохт. Арыттаахтык «халыр-халыр» тыаһаа; босхо баран хамсаа. ☉ Дробно, с некоторым интервалом позвякивать, побрякивать; свободно болтаясь, издавать брякающий звук
Кыһыҥҥы уһун күннэргэ ыал ахсын талкы тыаһа халырдыыр, кылырдыыр. Хомус Уйбаан
Аан олуура халырдаата. М. Шолохов (тылб.)
Суумкатыгар иһиттэрэ халырдыыллар. ЯРС

I
тыаһы үт. т. Ылтаһынтан, өстүөкүлэттэн оҥоһуллубут кыра эттиктэр бэйэ-бэйэлэригэр охсуллан тыаһыылларын курдук тыас. ☉ Звук, производимый стуком друг о друга мелких предметов из жести, стекла
Улуу ойуун Хаҥыл буурдуу Быыратта ойуоккалыыр. Кыҥкыр-лыҥкыр, Чылырчылыр Кыаһааннара кылырдыыр. В. Лебедев (тылб.)
II
1. даҕ. Кыҥкынас-лыҥкынас (куолас, саҥа туһунан). ☉ Звонкий, тонкий (о голосе)
Гитара, эн Кыҥкыр-лыҥкыр куоласкынан Кыталыкка дьүөрэҕин. А. Бродников
2. сыһ. суолт. Кыҥкыначчы-лыҥкыначчы (саҥар, ыллаа). ☉ Звонко, нежным звонким тонким голосом (петь)
Кылбаҥ маҥан кыталык …… кыҥкыр-лыҥкыр саҥаран, Кылбалдьыйа көппүтэ. М. Хара
Сотору соҕус буолаат, кыҥкыр-лыҥкыр ыллыы-ыллыы халлаантан сэттэ кыталык …… ырааһыйа ортотугар кэлэн кынтас гына олоро түстүлэр. Г. Угаров

дьүһ. туохт. Төбөҕүн кэннин диэки быраҕан олус көнөтүк тутун (киэбирэ санаан эбэтэр үөрэммиккинэн). ☉ Откинув голову назад, держаться неестественно прямо (по привычке или от заносчивости)
Оҕонньор аттыгар турар олоппоско олордо, ньилбэктэриттэн тайанна, тугу эрэ толкуйдаан өр соҕус чонойон олордо. Болот Боотур
Ыраахтааҕы эписиэрэ, Харин хамандыыр куолаһа туолбут улар курдук чонойон, чыына-хаана кылырдаан субу тиийэн кэлбитэ. А. Сыромятникова
Туох саҥа сонуннаах буолаҥҥын боччумуран чонойон тураҕын? БВВ ӨУоӨ
♦ Кэтэҕэ чонойбут көр кэтэх
Киирэр хаана киирэн, Киил мас курдук Кэдэччи тартарда, Кэтэҕэ чонойдо. П. Ойуунускай
Тыллыырап уҥуоҕа көннө, кэтэҕэ чонойдо, тиҥилэҕэ эпчимирдэ. Софр. Данилов