Якутские буквы:

Якутский → Русский

кындыа

строптивый, упрямый, непокорный; кындыа дьахтар строптивая женщина; кындыа ат непокорный конь.

Якутский → Якутский

кындыа

I
даҕ. Курбуу курдук уҥуохтаах синньигэс, дьулугур. ☉ Стройный, хорошо сложенный, прямой
Кындыа бэйэҕит Кынньары тартараайаҕыт. Саха фольк. Бу дьоллоох-соргулаах үтүөмааны ыал икки кындыа кыталык кыргыттардаахтар. ПА
Кындыа маҥан кыталыктар үҥкүүлээн доҕулдьуһаллар. «Кыым»
ср. кирг. кындый ‘стать поджарым, тренированным (о коне)’, кынтый ‘быть аккуратным, подобранным, приятным для глаза, красивым’
II
даҕ., кэпс. Хабараан майгылаах, ордуос, кыыһырымтаҕай. ☉ Грубый, несдержанный, злобный, злой
Кындыа ат.  Кыыс дьахтар кындыа буолар, кийиит дьахтар килбик буолар (өс хоһ.). Кыыс дьахтар Кытархай иҥнэннэ, Кыдьараҥнас сырыыланна, Кындыа майгыланна, Кытыйаны кытта кыырда, Кыттыгаска кыһанна. Өксөкүлээх Өлөксөй
Ылдьаана дьикти дьахтар, кими да аттыгар чугаһаппат, Кындыа буолара. А. Сыромятникова

Еще переводы:

бүрэчээн

бүрэчээн (Якутский → Якутский)

бүрэ диэнтэн аччат. Поэзия — кындыа кыыскын, Ымманытыахпын билбэтим: Ыл, этиий эрэ кырдьыккын — Бүрэчээммин буолбаат мин? Н. Дьяконов

кындыас

кындыас (Якутский → Якутский)

көр кындыа II
Оһоллоох Орто туруу дойду Ортотунан куталдьыйан, Кытыытынан бысхалдьыйан, Кындыас кыыс оҕо курдук Кыламмахтаан ылла. П. Ойуунускай

иҥнэн

иҥнэн (Якутский → Якутский)

туохт. Тэтэркэй, кыпкыһыл иэдэстэн. ☉ Залиться румянцем, разрумяниться (о лице, щеках)
Кыыс дьахтар Кытархай иҥнэннэ, Кыдьараҥнас сырыыланна, Кындыа майгыланна. Өксөкүлээх Өлөксөй
Сирэйиҥ иҥнэммит эбит. ПЭК СЯЯ

кындыл

кындыл (Якутский → Якутский)

көр кындыа I
Мааҕы бэйэкэлээх күөх солко ньуурдаах, кындыл кылыс кыргыттардаах, быһый сытыы уолаттардаах, …… ийэ буорбут уотунан кытыастан, хара буруонан бүрүллэн, дьон бөҕө хаана тохтон атыйахтаах уу курдук өрө оргуйан, будулуйа турар кэмэ. «ХС»

ымманыт

ымманыт (Якутский → Якутский)

ымманый диэнтэн дьаһ
туһ. [Манчаары:] Ытаан даҕаны ымманытар, Ааттаһан даҕаны аһыннарар Аны ааста быһыылаах. А. Софронов
Поэзия — кындыа кыыскын, ымманытыахпын билбэтим: Ыл, этиий эрэ кырдьыккын — Бүрэчээммин буолбаат мин? Н. Рыкунов

айгыр-дьаралык

айгыр-дьаралык (Якутский → Якутский)

фольк., поэт. Сырдык-кэрэ, күөгэл-нусхал, эйэҕэс (үксүгэр «саҥас», «хотун» диэн тылларга кубулуйбат, киэргэтэр эпитет быһыытынан тут-лар). ☉ Прекрасная, ласковая, выступающая плавно (значение слова затемнено, употр. как постоянный украшающий эпитет к словам «саҥас», «хотун-госпожа»)
Чэйиҥ-чэйиҥ, сэгэрдээр, Ордоо-дугуй уолаттаар, Кындыа-кылыс кыргыттаар, Тойон-ньургун убайдаар, Айгыр-дьаралык саҥастаар. Өксөкүлээх Өлөксөй
Айыыһыт таҥара аһыннарыылаах, Ала дьикти бэйэлээх Айгыр-дьаралык хатыттарынан Талбааланан айанныаҥ этэ. Өксөкүлээх Өлөксөй

бэһир

бэһир (Якутский → Якутский)

туохт., кэпс. Кимиэхэ туохха эмэ бэрт буол, кыһалын, мэҥий (күл.- ооннь. этии). ☉ Сильно привязываться к кому-л.; очень любить кого-л. (шутл. выражение)
Хотуна хамначчытыгар кындыа бэйэтэ, Чабычахха — бэйэм ииппит кыыһым диэн бэһирэрэ дуу, үлэһитэ, кыайара-хоторо бэрдин сыаналыыра дуу — арыый амарахтык сыһыаннаһара. Болот Боотур
[Кыргыттар] Биһилэх кистэһэргэ Бэркэ бэһирдилэр. Өксөкүлээх Өлөксөй
Кырдьыкка кыһаммат, Эйэни сэҥээрбэт, Иирээҥҥэ бэһирэр Баай-илбис аймаҕа Ороспуой урдустар Уотунан тыыналлар. С. Зверев

кырасаабысса

кырасаабысса (Якутский → Якутский)

аат. Кырасыабай кыыс, дьахтар, көстөр дьүһүнүнэн кэрэ кыыс, дьахтар. ☉ Красавица
Кырасаабысса удаҕаны кытта бэрт тиэтэлинэн бырастыылаһа охсоот, хомойбут, соһуйбут Луха дьиэтигэр тэптэрэр. Амма Аччыгыйа
Кыыһырдыннар, баҕар, атын Кындыа кырасаабыссалар, Барыларынааҕар талбаҕын, Кэрэҕин барыларынааҕар. И. Гоголев
△ Кырасыабай, кэрэ көстүүлээх ким-туох эмэ. ☉ Кточто-л., имеющий красивый, привлекательный вид
Көрүүй, хайдахтаах курдук кырасаабыссаный? Дьураал кыылын оҕотун төбөтүн имэрийбэхтээбитэ. Г. Угаров
Дорооболоруҥ, хара тыам мастара, Тиит бухатыыр, хатыҥ кырасаабысса. Н. Босиков

тууспан

тууспан (Якутский → Якутский)

  1. аат. Күүстээх кутаа, кулуһун. ☉ Большой костёр
    Тууспан тииттэр чыпчаалларыгар диэри өрө харбаспыта. Далан
    Кындыа халлаан саҕаҕа — Кыыһар саһарҕа кутаата: Алардыын, тыалыын, сыһыылыын Аалай тууспаҥҥа куустарбыт. Күннүк Уурастыырап
  2. даҕ. суолт. Олус күүстээх (хол., кутаа), улахан (хол., тымныы). ☉ Большой (напр., костёр), сильный (напр., мороз)
    [Мөлсүт Бөҕө] борооску томуйах саҕа чокуурунан сар гына сахта да, тууспан кутаа уоту оттон кэбистэ. Саха фольк. Кулуһун кутаа диэн ааттаан Тууспан уоту оттон баран, Баҕадьыны аҕалан, бары тэриллэри Тэниччи тардан, тэлгэтэн кэбистилэр. Болот Боотур
    Хобо чуораан халыгырыыр Хонук сирим чугаһыыр, Тууспан тымныы сытайар, Туман хаалан халыйар. Е. Васильев
тэппи

тэппи (Якутский → Якутский)

тэппи буол кэпс. — кыраттан кыыһыран, өһүргэнэн тур. ☉ Обижаться, сердиться из-за чего-л. незначительного, из-за пустяка
Туохтан эмэ тэппи буоллар эрэ саҥатыттан матан хаалар. А. Софронов
Кусхаан, тэппи буоллар эрэ, көмүскэ барыам диирин биһиги үлүбээй истэн кэбиһэр этибит. Болот Боотур
Нина Павловна тугу эмэ сөбүлээбэтэҕинэ, туохтан эмэ тэппи буоллаҕына итинник, байыаннайдыы «истэбин» диэччи. Софр. Данилов; тэппини көрбөт (истибэт, уйбат) кэпс. — кыраны да тулуйбакка, тута кыыһыра, өһүргэнэ охсор, кыраттан да кыйаханар. ☉ Раздражаться, злиться, обижаться из-за чего-л. незначительного, из-за пустяка
Бултуйбакка, сылайан кэллэҕинэ, аҕата кыра да тэппини көрбөт кындыа майгыланарын уол бэркэ билэр. Болот Боотур
Олус үөрүүгэ-көтүүгэ, көргөнарга олорбут киһи, кыра да ыараханы уйбат, тэппини көрбөт, энчини истибэт буолар. Н. Босиков
Олох кыһалҕата киэҥ көхсүн кыаратан тэппини истибэт, кыыһырымтаҕай оҥорбута. Ф. Постников
русск. терпи