Якутские буквы:

Якутский → Якутский

кыыһырсыы

кыыһырыс диэнтэн хай
аата. Ыалдьыттарын кэпсэтиилэрэ улам кыыһырсыынан, мундуйдааһынынан түмүктэниэх курдугун көрөн, биригэдьиир Өлүөскэ көмөҕө кэлбитэ. Далан
Манна [үҥкүүгэ] хас түгэн аайы быыстала суох буола турар саҥа билсиһии уонна арахсыы, эйэлэһии уонна кыыһырсыы, эрэйдэнии уонна дьол. Н. Лугинов

кыыһыр

туохт. Санааҥ кыынньан кыйаханан кэл, уордай. Сердиться, злиться
Оҕонньор кыыһыран, утары көбдьүөрүйэ түстэ. Амма Аччыгыйа
Нина кыыһыран хоһугар тилир гынар. Далан
«Сааны биэр!» — диэтэ лейтенант уонна киһи кыыһырдаҕына көрөр хараҕынан миигин көрдө. Т. Сметанин
Тото кыыһыр кэпс. — олус күүскэ, кыайан саҥарбат да буола кыыһыр. Сильно разозлиться, быть вне себя, выйти из себя от злости
Түүн Наһаар дьиэтигэр тото кыыһырбыт киһи тиийбитэ. Суорун Омоллоон
Чээбий соруйан үрүтүн үөһэ мээрилии турбут. Оҕонньор онтон тото кыыһыран хаалбыт. Күннүк Уурастыырап. Үллэ (үллэччи) кыыһыр — күүскэ кыыһыран, уордайан кытаран, быыппастан хаал. Побагроветь от гнева, кипеть от злости
Кини элэккэй, сэргэх, көрдөөх-нардаах уонна үллэ кыыһырбыт киһини күллэрэр сытыы тыллаах, үчүгэй майгыннаах эдэркээн уолчаан. Болот Боотур
«Үлэ кэмигэр дьону аралдьытар, бу тугуй? Эһигини барыгытын хаайтарыам, хара ыттар!» — Семенов үллэ кыыһырбыт. А. Сыромятникова
Андриан үллэччи кыыһырда. М. Доҕордуурап
ср. др.-тюрк. хычур ‘хулить, очернять, злобствовать’

кыыһыр-абар

туохт. Кырыгыран туран кыыһыр, киҥнэн. Разгневаться, прийти в ярость
Хобороос күн аайы майгыта-сигилитэ уларыйан, эригэр кыыһырара-абарара эбиллэн испитэ. А. Софронов
«Маайа, тоҕо тыаҕа тахса сырыттыҥ диибин ээ?» — диэтэ Сэмэнчик эппэҥнии-эппэҥнии, сирэйэ кытаран хаалбыт, хараҕа уоттаммыт, илиитэ-атаҕа босхо барбыт, бэрт улаханнык кыыһырбыт-абарбыт. Н. Неустроев
Манчаары Баһылай эмискэ ойон турар. Кыыһырбыт-абарбыт көрүҥнээҕэ. Н. Якутскай

Якутский → Русский

кыыһыр=

сердиться, злиться; гневаться.


Еще переводы:

өсөсүһүү

өсөсүһүү (Якутский → Якутский)

өсөһүс диэнтэн хай
аата. Өскөтүн кыыһырсыы, өсөсүһүү буоллаҕына, мин аан маҥнай кинини ааттыырым. Далан

кыһарыйсыы

кыһарыйсыы (Якутский → Якутский)

кыһарыйыс диэнтэн хай
аата. Үөрэҕиҥ, үлэҥ даҕаны бэйэ-бэйэтиттэн хайдах эрэ табыллан, ситимнэһэн тахсар, онно туох да кыыһырсыы, кыһарыйсыы наадата суох буолара. «Кыым»

кыыллыйыы

кыыллыйыы (Якутский → Якутский)

кыыллый диэнтэн хай
аата. Онтон-мантан хаһыылар иһиллибиттэригэр, Уулаах [киһи аата] дьон кыыллыйыытын сөҕө санаата. Эрилик Эристиин
Марбалаах маҥнайгы кыыһырсыылара, Көстөкүүн кэргэнигэр кыыллыйыыта тиийбэт-түгэммэт олох уонна онтон тэптэрэн куһаҕан санааҕа ылларыы кырыыстаах содула. Күндэ

сэлээннэһии

сэлээннэһии (Якутский → Якутский)

сэлээннэс диэнтэн хай
аата. Ким да тыллана охсубат, Ол эрээри бу чуумпуруу бэйэбэйэҕэ сэлээннэһиигэ сыһыана суох. У. Нуолур
Ити эрээри икки оройуон суол оҥоһуутугар сэлээннэһиилэрин түмүгэр суол үчүгэйдик оҥоһуллубат. «Кыым»
Оҕо ханнык үлэни хаһан толороро эрдэттэн биллэр буолуохтаах, оччоҕо сэлээннэһии да, кыыһырсыы да тахсыа суоҕа. ЧКС ОДьИи

тыҥааһын

тыҥааһын (Якутский → Якутский)

тыҥаа 2 диэнтэн хай
аата. Улахан кыыһырсыы тыҥааһына аастаҕына, ол кэнниттэн ханнык да сыһыан сымныырга барааччы. В. Яковлев
Быыбар чугаһаата. Киирсии тыҥааһына айа кирсинии ыга тардыллан күн аайы күүһүрэн испитэ. С. Юмшанов
Тыҥааһынтан, күүстээх хамсаныыттан дьон көлөһүн аллыбыттара. С. Курилов (тылб.)

эйэлэһии

эйэлэһии (Якутский → Якутский)

эйэлэс диэнтэн хай
аата. Этиһии да, эйэлэһии да буолара биллибэккэ барда. Амма Аччыгыйа
Эдэр сааска хас түгэн аайы быыстала суох буола турар саҥа билсиһии уонна арахсыы, эйэлэһии уонна кыыһырсыы, эрэйдэнии уонна дьол. Н. Лугинов
Бэлэми кэрбээчилэри уонна луодурдары утары эйэлэһиитэ суох охсуһуу — хас биирдии чиэһинэй киһи эбээһинэһэ. «ХС»

кыҥкыйдааһын

кыҥкыйдааһын (Якутский → Якутский)

кыҥкыйдаа диэнтэн хай
аата. Кини [кыысчаан] сылаарҕаабыт синньигэс куолаһыгар кыҥкыйдааһын бэлиэтэ биллэн ааспыта. Далан
Онно [хаайыыга] ханнык да кыҥкыйдааһын, санаа түһүүтэ, ол-бу провокацияҕа кирии суох буолуохтаах. П. Филиппов
Нуучча тылыгар «выносить сор из избы» диэн дьиэ иһигэр чугас дьон икки ардыгар буолар кыыһырсыыны, кыҥкыйдааһыны киэҥ эйгэҕэ, дьоҥҥо-сэргэҕэ тарҕатыыны этэллэр. СЛСПҮО

бостуой

бостуой (Якутский → Якутский)

I
сыһ., кэпс. Туһата, наадата суохха, мээнэҕэ: таах, сыыһа (итинник буоларын билбэккэ). Никчемно, зря, бессмысленно, неправильно
Онон бостуой санааҕын алдьатыма, ол-бу куһаҕан дьоҥҥо сөрүөстүмэ диир. Н. Неустроев
«Хаарыан дьоммуттан, доҕотторбуттан бостуой арахсаммын. Манна миигин атаҕастыыллар», — дии-дии ытыы олорор эбит. Суорун Омоллоон
Мин эйиэхэ сип-сибилигин кинээс иэнин хайдах хастыыры көрдөрүөм. Бостуой хамсыы, куота сорунума. Н. Заболоцкай
Көрдүү да сатаамаҥ бостуой! Баал Хабырыыс
ср. русск. пустой ‘бесполезный, никчемный, напрасный’
II
сыһ. сыһыан т. Саҥарааччы сэрэниитин, сэрэтиитин көрдөрөр. Выражает опасение, предупреждение говорящего (а то)
Бостуой Клим баттыы кэлэн, кыыһырсыы буолуо. Суорун Омоллоон
Бостуой улуус быраабатыгар иһитиннэрэрбэр тиийиэм. Амма Аччыгыйа
Бостуой бүгүҥҥү нуормабын толорбокко хаалыам. В. Яковлев

үр-тэп

үр-тэп (Якутский → Якутский)

туохт. Кыра да соҕуһу (хол., кыыһырсыыны) күөттээн, үлүннэрэн биэр. Раздувать что-л. (напр., ссору), подстрекать кого-л. на что-л. (напр., на что-л. неблаговидное)
Эһиги манна, кыараҕас сиргэ, булкуһа олорор буолаҥҥыт, туой ити курдук буоһата суохтан сылтах ыла ылаҕыт, кыра, мээнэ дьыалалары, үрэн-тэбэн барар үгэстээххит. А. Софронов
Биирдэрэ сэмээр туора туран Ыраахтан кэтэһээччи, Ымаҥнаан, көх-нэм буолан, Үрэнтэбэн биэрээччи. С. Тарасов
Тыл хонноҕуна төлөрүйэрэ уустук. Уон оччонон омуннаан Үрэн-тэбэн биэрэллэр. «ХС»

киирсии

киирсии (Якутский → Якутский)

  1. киирис диэнтэн хай. аата. Ыһыы: «Ураа!..» Ыга киирсии Ыстыыгынан кэйсиһии. Баал Хабырыыс
    Биирдэ Саппырыан оҕо Сиип убайын кытта охсустулар — биир-икки бөрсүөгү киирсии буоллар эрэ уолаттар бурҕачыһа түһэллэр. А. Бэрияк
  2. Икки өттүттэн кимэн киирэн тыҥааһыннаахтык күрэстэһии, охсуһуу; күрэхтэһии. Напряженная схватка, битва, драка; состязание
    [Буоксаҕа] чахчы сытыы киирсиини кэтэһэн, көрөөччүлэр сирэйдэрэ сэргэхсийдэ. Н. Лугинов
    Аны бөрөлөөх эһэ киирсиилэрэ саҕаламмыта. И. Федосеев
    Үөрүү буолла да — хабарҕа муҥунан үөрүү, кыыһырсыы буолла да — сутурук уйарынан киирсии. Э. Соколов
  3. Кими эмэ кытта этиһии; улаханнык мөккүһүү. Ругань, ожесточенный спор с кем-л. [Маппый] бэҕэһээ киэһэ дайаарка кыргыттардыын «киирсиитин» санаан уоскуйан иһэн эмиэ кыйаханан кэлэр. В. Гаврильева
    — Куолуһут буолан баран, ынаҕы сылгыттан араарбат киһийдэх эбиккин, — Элэҥ Сэмэн уолу өтөрү-батары көрүтэлээтэ. — Дьэ, доҕоттоор, киирсии буолаары гынна! В. Протодьяконов
    Барыларын мунньан олорон дьэ, киирсии кытаанаҕа, тугу кистиэмий, дьоммун кэлтэй мөҕөөччү буоллум. «ХС»