сыҕарый диэнтэн төхт
көрүҥ. Татаар кыыһа Дьэбдьиэскэ биир ыалга наар олорон атаҕастаппат, кыһын-сайын саҥа ыалларга сыҕарыйталаан, «талбытынан» сылдьар киһи. Амма Аччыгыйа

туохт. Күүһүр (тымныы туһунан). ☉ Крепчать (о морозе)
Тыал турда, Тымныы буолла, Чыгдааннаах тыалланна, Чыҥкынас дьыбарданна. П. Ойуунускай
Киэһэ, сарсыарда дьыбарданар. Күннүк Уурастыырап
Балаҕана, кыһыннары-сайыннары тоҥ туран, киһи сүрэ-кута тохтуо суох, дьыбардаммыт, сыттыын-сымардыын никсийбит. И. Никифоров

туохт. Үүтээннээх буол, үүтээҥҥэ олор. ☉ Иметь охотничью избушку, жить в ней
Акыым оҕонньор кыһыннары-сайыннары бу тыаҕа үүтээннэнэн, балааккаланан олорор. Софр. Данилов
Эргэ өтөххө, быраҕыллыбыт балаҕаны сөхсүйэн, үүтээннэммиттэр. ИСА

көр аҥааттар
Аҕыс салаа ачалаах Аҥаат хочо долгуйар, Ойуубичик оһуордаах Ойуур тыам унааран Көҥүл үүнэн көҕөрөн Кыһын-сайын кылбаарар. С. Зверев
Сылаам киирэн, Сыта түһэн Сынньаныахпын баҕардым. Арай муорам, Аҥаат туонам, Аһан биэрдэ киэҥ аанын. А. Бродников
Өҥөйөн турар үрдүк мөҥүөн быраан, Туохха биэриэҥий бу аҥаат чуумпугун? И. Чаҕылҕан

көр бүкээк
Тоҥус кыһын, сайын кыыл, таба тириитэ бүгээх ураһаҕа (тордоххо) олороро. БСИ ЛНКИСО. Баай хара тыам Маанылаах маһынан Мандардаах бүгээх оҥорон, Көнньүө түптэни барҕардан, Киэҥ тиэргэни олохсуппуттар. Саха нар. ыр. II
Арыы сирин кутаҥныыр түөлбэтигэр адаар мас уҥуохтаах, күөх от үллүктээх бүгээх отуу бөкчөллөн тураахтыыр. «Чолбон»

аат. Майаҕаска, күндүөбэйгэ маарынныыр күөлгэ үөскүүр үрүҥ балык (устата 30–40 см). ☉ Пелядь (рыба)
Чэ, чыыр, муксуун эҥин курдук балыктары мантан эрэйбэтэх даҕаны иһин, быраҥаатта, дьарҕаа эҥин баҕас толорута мунааҕа суох. Н. Заболоцкай
Бүлүүгэ күөллэргэ собону, быраҥааттаны о. д. а. балыктары кыһыннары — сайыннары бултуохха сөп. И. Данилов
Мин балык үөрэхтээҕэ эбитим буоллар, бу эбэбэр күндү балыктары, холобура, быраҥаатта эҥин курдуктары үөскэтиэм этэ. И. Федосеев

туохт., кэпс. Олус кыараҕастык ыга симсэн олор. ☉ Жить, находиться в большой тесноте, скученности
Сорохтор кыараҕыыс баҕайы дьиэҕэ кыһыннары-сайыннары лыппыыскалаһан о л о р о л л о р э э. В. Яковлев
[ Степановтар] баара эрэ уон биэс квадратнай иэннээх дьиэлэригэр …… бука бары [үс улааппыт оҕо, күтүөт] лыппыыскалаһан олороллор. «Кыым»

туохт. Өр көрүллүбэккэхараллыбакка сииккэ ылларан, никсик сыттан. ☉ Издавать запах сырости, стано виться затхлым
Кинилэр [Дьокуускай атыыһыттара] таһаарар табаардара үксүгэр сытыйбыт, атыылыыр астара никсийбит буолар. П. Филиппов
Балаҕана кыһыннары-сайыннары тоҥ туран, киһи кута-сүрэ тохтуо суох, дьыбардаммыт, сыттыын-сымардыын никсийбит. У. Нуолур
ср. монг. нэгших, халх. нэгши ‘портиться (о пище)’

сыһ. Саба, бүрүйэ, арыычча көстөр гына (иһэн таҕыс - харах, халтаһа туһунан). ☉ Так, что глаз не видно (вспухать, опухать - напр., о веках человека)
Сэмэн Бэһиэлэйэп кыһыннары-сайыннары олорор балаҕанын сыбаҕа аллара сыҕаллан, ыалдьар харах дьолточчу испит үөһээ халтаһатын курдук, түннүккэ таҥнары сабырыйбыт. Амма Аччыгыйа
Күн уота мөлтүүрүн кытта оҥоойу өрө кыынньан турда. Айахха, харахха кытта киирэр. Ньургун ыксаата, ытыы сыста, уоһа болточчу, хараҕа дьолточчу иһитэлээн хааллылар. Болот Боотур
Алиман хараҕа дьолточчу испит, суолу быһа ытаабыт быһыылааҕа. Ч. Айтматов (тылб.)

Даҕааһын, дэҥҥэ сыһыат күүһүрдэр эбиискэтэ, со- диэн саҕаланар олохторго сыстар: собус-соҕотох, собуссоруйан. ☉ Препозитивная усилительная частица прилагательного, реже наречия, присоединяемая к основам, начинающимся на со-: собус-соҕотох, ‘совершенно одинокий’, собус-соруйан ‘умышленно, нарочно’
Кыһыннары-сайыннары манна собус-соҕотоҕун олороохтуубун. Амма Аччыгыйа
Хотуна арыт собус-соруйан, кинини иһиттин диэн, дьоҥҥо кэпсиир. Н. Якутскай
Кинилэр этэрээккэ собуссоҕотох кыыс баарын билэллэрэ да, аатын-суолун билбэт этилэр. А. Сыромятникова