Якутские буквы:

Якутский → Якутский

кэтэттэр

кэтэт II диэнтэн дьаһ
туһ. Кэлэн да иһээччи Кэтэттэрбэт киһи буолла, кур-хар тэбиннэрэн, Куду-хады үктэнэн Сотору үлүгэр Субу тиийэн кэллэ. ТТИГ КХКК

кэтэт

I
көр кэтэрт
Хотуннаах тойон баар-суох мааны таҥастарын таҥыннылар, оннооҕор Дьөгүөрдээннээх Сөдүөччүйэҕэ сэнэх таҥаһы булан кэтэттилэр. Амма Аччыгыйа
Истээх үтүлүк, бэргэһэ, тыс күрүмэ кэтэппитэ, Итии саҕынньах биэрбитэ. Күннүк Уурастыырап
Иирбит киһини тутан, сылгы курдук умса баттаан туран, куйах кэтэттилэр. Эрилик Эристиин
II
кэтээ диэнтэн дьаһ
туһ. Мин кинини кэтиибин, үс, түөрт киһинэн, бэйэтэ билбэтинэн, кэтэтэбин. Суорун Омоллоон
Суоппар уол да, кэтэппэккэ, Сотору тиийэн кэлбитэ. Күннүк Уурастыырап
Улунучаан, Улунучаан, Улун курдук арылыҥнаан, Күөрэгэйдии көрүлээн, Күндү күнү көөчүктээн Кэрэ кэми кэтэтэҕин, Кэскил туһун санатаҕын. С. Зверев
Сирэй-харах кэтэтэр — 1) туохха эрэ сөбүлэһиэхчэ сөбүлэспэккэ, биэриэхчэ биэрбэккэ күүттэрэн эрэйдиир. Заставлять упрашивать; мучить, томить кого-л. своей нерешительностью
[Өлөксөөндөрө:] Хотуой, ол-бу буолан эрэйдээмэ, барар буоллаххына бар! Тоҕо сирэйгинхараххын кэтэтэҕин? Н. Неустроев; 2) куруук сэрэнэ, куттана, бүөбэйдии сырыт (хол., ыарыһах киһи, оҕо доруобуйатын туругуттан). Быть в постоянной тревоге, беспокойстве (напр., из-за состояния здоровья близкого человека)
Муҥ сатаатар уолум Хабырыыс этэҥҥэ сылдьара баҕалаах. Аны кини сирэй-харах кэтэтэрэ итэҕэс эбит. НС ОК

Якутский → Русский

кэтэт=

побуд. от кэтээ =; кини кэлэрин кэтэттэ он заставил ждать своего прихода.


Еще переводы:

лэһигирэччи

лэһигирэччи (Якутский → Якутский)

I
сыһ. Лэһигирэтэн, лэһигирээн иһиллэр курдук. З а д о рно, заливисто (напр., смеяться)
Кыыс лэһигирэччи күллэ. З. Воскресенская (тылб.)
II
сыһ. Лэһигирээн көстөр курдук, биир тэҥ буолан көстөрдүү. Как на подбор, все одной величины, одного размера (предстать перед глазами — о множестве небольших предметов)
Дьиэҕэ кэтэр киэтрэ этэрбэһин Кэтэттэрэн киэркэйдэ, Кэчи гирэс кэрэ тимэхтэрин Лэһигирэччи тистэрдэ. Өксөкүлээх Өлөксөй

уоспалаа

уоспалаа (Якутский → Якутский)

туохт. Уоспанан ыарый. Заболеть оспой
Уоспалаан өлөөрү Кэтэтэн биэрбитим. «ХС»
Хата, хас да нэдиэлэ буолан баран, уоспалааммын, үөрэҕим тохтоон хаалбытыттан улаханнык үөрбүтүм. М. Горькай (тылб.)

арылыҥ наа

арылыҥ наа (Якутский → Якутский)

арылый диэнтэн б
тэҥ көстүү. Аан ийэ дойдум Алтан тимэх курдук Арылыҥнаан киирэн барда. Саха фольк. Улунучаан, Улунучаан, Улун курдук арылыҥнаан, Күөрэгэйдии көрүлээн, Кэрэ кэми кэтэтэҕин, Кэскил туһун санатаҕын. С. Зверев
Сэгэртэйим сыыһа, арылыҥнаан, өрө көрдөххүнэ, оо, дьахтар да этиҥ ээ, хап-хара харахтаах! А. Сыромятникова

бүрүннэри

бүрүннэри (Якутский → Якутский)

сыһ. Көстүбэт гына, тумнары (сап). Наглухо, с головой (накрыть)
Тогойкин тохтуу түһэн, көрөн турбахтаан баран, былааты ылан бэрт сэрэҕинэн Соловьева төбөтүгэр бүрүннэри ууран кэбиһэн ааста. Амма Аччыгыйа
Икки хараҕын көстүбэт гына, төбөтүн бүтүннүү ыга кэлгийэн кээспиттэрэ, ип-итии баҕайы чугууну бүрүннэри кэтэппит курдук. Н. Якутскай
«Тукаам, аатыҥ кимий?» — диэн оҕонньор, кыыһы кумуйан бүрүннэри саба-саба, ыйыппыта. Дьүөгэ Ааныстыырап

тобуурка

тобуурка (Якутский → Якутский)

аат., түөлбэ.
1. Сайыҥҥы кэмҥэ ат сыарҕатын бостуруоҥканы кытта холбуур хараҕа мас. Палочки-кляпики для крепления постромков к саням во время летних работ. Сыарҕаҕа тобуурката оҥор
2. Ыт моонньугар кэтэрдэр төгүрүк мас. Деревянное кольцо, надеваемое собаке на шею. Ыкка тобуурканы кэтэт

ыҥыырдаа

ыҥыырдаа (Якутский → Якутский)

туохт. Көлөҕө (акка, табаҕа) ыҥыыры уур, холуннарын тарт. Седлать, оседлывать (коня, оленя)
Кутуу көмүс хоҥсуоччулаах, Тэлии көмүс сырайдаах Ыҥыырынан ыҥыырдаан Кыһыл сукуна дэпсэнэн Тэниччилиир уурбуттар. С. Зверев
Сиидэрэп бэйэтин атын ыҥыырдаан Харытыанаҕа туттарда. Күндэ
Лааһар хайыыүйэ барытын бары бэлэмнээбит, оҥорбут, атын тутан аҕалан баайбыт, ыҥыырдаабыт этэ. Далан
Ынаҕы ыҥыырдаабыкка дылы (ыҥыырдаабыт кэриэтэ) көр ынах
Учуонай буолуох киһи төһө бэрт учуутал буолуой? Арааһа, ынаҕы ыҥыырдаабыт эбэтэр сүүрүк акка бурҕалдьы кэтэппит кэриэтэ буолуо. Н. Лугинов

устурууна

устурууна (Якутский → Якутский)

аат. Муусука тэрилигэр (үнүстүрүмүөнүгэр) чиккэччи тардылла сылдьар, үксүгэр тимир утаҕа (муусука дорҕоонун таһаарарга аналлаах). Упругая нить преимущественно из металла, натягиваемая в музыкальных инструментах и издающая при колебаниях тон, струна
Дьикти тыастаах устуруунам, Манньыттаххыан миигин. Сүүрэн кылыгырыыр ууга Эн дорҕооҥҥун тэҥниибин. Л. Попов
Устурууналара балалаайка киэнэ этилэр, тарбаҕынан оонньоммот, чаачар тылынан аалан оонньонор этэ. ЧАИ СБМИ
Туохтан эн сырдык устуруунаҥ Эмиэ эрэлбин дэбдэттэ, Дьэҥкэ, дьэрэкээн хонуунан Кини кэлиэ диэн кэтэттэ?! УуУЛ
Устурууна курдук — олус тыҥаан, тыйыһыран. соотв. как (натянутая) струна
Кыргыһыы икки ардынааҕы чуумпу, чиккэччи тардыллыбыт устурууна курдук тыыллан, тыҥаан испитэ. Софр. Данилов
«Билигин аймах буола иликпит», — Октябрина саҥата ыга тардыллыбыт устурууна курдук тыйыһыран иһилиннэ. М. Попов
Людмила наһаа тымта күүрбүтэ, дууһата устурууна курдук тыҥаабыта биллэрэ. «Чолбон»
Устурууна курдук кэпс. — чиккэччи тардыллыбыт курдук көбүс-көнө. Тонкий, стройный, как натянутая струна
Бээппэ тыыллаҥнаан уһукта охсор уонна устурууна курдук чиккэс гына түһээт, дьахтары харытыттан харбаан ылан бэйэтигэр саба тардар. А. Бэрияк
Тайах атахтара устурууна курдуктара, бэйэтэ улахан да улахан, төбөтүн хантаччы туттар. «Чолбон»

моойторук

моойторук (Якутский → Якутский)

аат.
1. эргэр. Кыһын тымныыга моойго кэтэр түүлээх таҥас. Меховой ошейник (шарф)
Сыарҕаҕа олорор киһи умса туттан сирэйин саарба моойторугар кистии-кистии, муоһаны былдьаста. Софр. Данилов
Дэһээт и н н ьи к …… т ү үт э дэ л б и э лэ й эн н эк т э л буолан эрэр моойторугун дуомун уһула сатыы турар. Күннүк Уурастыырап
Лө гөнтөй эргэ тииҥ саҕалаах, нэк кылгас сонун синньигэс таҥас курунан түүрэ тардынна, …… элэйэн хаалбыт тииҥ кутуруга моойторугун моонньугар иккитэ эринэ тардынна уонна таһырдьа диэки сыбдыс гынан хаалла. П. Филиппов
2. көсп. Ыт, атын да кыыл моонньун эргийэ үрүҥэ. Белая полоса вокруг шеи (у собаки или медведя)
Моойторуктаах эһэ.  Моойторуктаах хара ыты …… дьиэлээхтэр бары таптыыллар. Амма Аччыгыйа
Ала-тала хаардаах сыгынахтар, үрүҥ моойторуктаах, үрүҥ түөстээх эһэ курдук, сымарыһа сыталлар. Л. Попов
Кылгас модьу моонньун курдаабыт үрүҥ моойторуга Мохсоҕолу [ыты] …… ордук …… киэркэтэр. Н. Заболоцкай
3. көсп. Ыт моонньугар кэтэрдиллэр тирии быа. Кожаный ошейник для собаки
Тэппэй тиийэн Бөтөһүн моонньугар моойторугун кэтэттэ. «ХС»
4. көсп. Ампаар дьиэ муннуктарын ыпсарарга анаан моойдуу оҥо хаһан оҥоһуллубут олук. Специальная выемка для укладки углов рубленых домов
Бу дьиэ анарааҥҥыттан атына — аттыгар эргэ баҕайы моойторук ампаардааҕа. Софр. Данилов
Хайа халдьаайыга суоҕуй Моойторук муннуктаах ампаардаах Былыргы киһи уҥуоҕа. Баал Хабырыыс
Кини кыстыыр сиригэр моойторук уобалаах кыракый дьиэлээх этэ. АаНА СТАТ
ср. уйг. бойунтурук ‘ярмо для животных’, тув. моюндуруй ‘ворот (одежды), воротник’, моюндурук ‘шиворот’, кирг. моюнтурук ‘ярмо, хомут’

ааҕын

ааҕын (Якутский → Якутский)

I
аат.
1. эргэр. Нолуогу хомуйар боломуочунай. Налоговый инспектор
Сарсыарда туран бу бааһынай нолуогабай ааҕыҥҥа биэрэр харчытын аҥаарын туттарар. Н. Якутскай
Биирдэ ааҕын кэлбитигэр туран биэртэ туох баарын — сибиниэһин, бэргэһэтин, үтүлүгүн ууммута. Д. Дыдаев
Иван Иванович, судургу Уйбаан дэнэр, нолуок ааҕына, — сэбирдэх курдук тэлибирээбит киһи. Г. Нынныров
2. эргэр. Табаары атыылыырга, харайарга анаан туппут киһи. Лицо, принявшее товар для продажи и хранения
Аны Ньуркучаан ааҕын буолан ампаар күлүүһүн бас билбит. Болот Боотур
«Лензолото» ааҕына Ырыкыайап атыыһыт Бакамдаҕа кэлэн Чуккуомай уола Атыыһыт Хабырыыстаахха түстэ. «Сахаада»
3. Ханнык эмэ салайааччы, бөлөх, тэрилтэ, пиирмэ, хампаанньа сорудаҕын толорорго, кини аатыттан сылдьар, үлэлиир киһи, бэрэстэбиитэл. Представитель какой-л. организации, группы, партии, фирмы, компании; лицо, выполняющее задание, поручение своей организации
Соруоканы суор, ааҕынынан ааттаан, Сокуоннай дастабырыанньалаан, боруоппустаан …… Боччумнаах соругу сүктэрдэ, Бочуоттаах дуоһунаска тиксэрдэ. Болот Боотур
[Джемсы] ханнык эрэ борохуот уопсастыбатын ааҕына, аҕамсыйбыт, чой курдук киһи батыспыт. Э. Войнич (тылб.)
Ленин көҕүлээһининэн уонна кини салалтатынан Россияҕа «Искраҕа» көмөлөһөр бөлөхтөр уонна ааҕыннар үлэлэрэ тэриллибитэ. ЛВИ КБО
4. Үспүйүөн. Шпион
Дьокуускай урукку салайааччылара, Дьоппуон эрэллээх ааҕыннара, Соруйан сэриигэ анааннар, Субан сылгыны элбэппиттэр үһү. С. Васильев
Семенов атыыһыт бу диэки кыһыллар баар-суох улахан уонна кутталлаах ааҕыннара. А. Кривошапкин (тылб.)
Тугу эмэ сибикилээн уорбалыыр дуу, биитэр били аҥаар харахтаах ааҕына наһаа дарбатан тыллаабыта дуу? Софр. Данилов
Государствоҕа куттал суох буолуутун тэрилтэлэригэр, полицияҕа кистэлэҥ көмөлөһөөччү. Тайный осведомитель, сыщик
Пепе полиция ааҕыннара илэ бэйэлэринэн иһэллэр дии санаата. В. Чичков (тылб.)
Куоракка өстөөх ааҕыннара биһигини биирдии көрөн билэллэрэ уонна хас хардыыбытын ааҕа сылдьаллара. В. Чиряев
Чахчытын чуолкайдаары, Петр Староватов учууталы кэтэтэргэ ааҕыннарыгар ыйыы биэрбитэ. «ХС»
II
аах диэнтэн бэй. туһ. Харчытын ааҕынна
Маннык аргыска түбэспиппин мин, бу дойдуга саҥа кэлэ сылдьар киһи, улахан дьолбунан ааҕына иһэбин. Н. Заболоцкай
Кини хаһан даҕаны бэйэтин үчүгэй учууталынан, туох да эҥкилэ суохтук үөрэтэринэн ааҕынар. Софр. Данилов
Бэйэҕит төһө өр тулуһаргытын ааҕынаргыт ордук буолуо этэ. Амма Аччыгыйа
Маҥнайгы харсыыга ким да кыайыылааҕынан бэйэтин ааҕыммата, ким да иннин биэрэр санаата суох буолла. Далан

ынах

ынах (Якутский → Якутский)

аат. От аһылыктаах, хороҕор муостаах, үүтүн, этин иһин иитиллэр дьиэ сүөһүтэ. Крупное домашнее молочное животное отряда парнокопытных, самка быка, корова
Биир сарсыарда туран, биэс ынахтаах Бэйбэрикээн эмээхсин алаас сыһыыга ынаҕын сылгылыы барбыт үһү. Саха фольк. Ынахтар маҕыраһыылара, дьон саҥата ньамалаһыыта имик-самык соҕустук тыа баһынан охсуллан иһиллэр. Эрилик Эристиин
Биһиги биир ынахпытыгар салаа ото суох хааллыбыт. М. Доҕордуурап
Бургунас <ынах> муоһа (муостара) булгу (булгурута) тоҥор (барар) тымныыта көр бургунас
Тохсунньу кыыдаан дьыбара чыҥкыныы турара, силлээбит сил сиргэ тиийбэккэ муус буолан тобугуруу тохторо. Бу буоллаҕа дии бии бургунас муоһа булгурута тоҥор тымныыта. П. Ойуунускай
Бургунас ынах муоһа булгу тоҥор тымныытыттан Букатын кыһаммакка Тэҥкэ харыйатын төбөтүгэр Лэкээрийэр буоларым! П. Тобуруокап
Бургунас (ынах) муоһун курдук (муоһунуу) көр бургунас. Бургунас ынах Муоһун курдук, Дьүөрэлэһэн үөскээбит Үөлээннээхэй дьүөгэлэриэм. НЫ. Бургунас ынах муоһун курдук Бур-бур буруо бурулуйан Өһөгөйдөөх өҕүргэни Өрө тэлэйэн [тахсар]. П. Ойуунускай. Сылгыта сылгы үрдүнэн барбыт, ынаҕа ынах үрдүнэн барбыт фольк. — сүөһүтэ олус элбээбит. Скот его сильно расплодился (букв. лошади его через лошадей пошли, коровы его через коров пошли)
Сытар ынаҕы туруорбат киһи көр сыт I. Аҕам эрэйдээх чугастааҕы дьонунуу-сэргэтинии, сытар ынаҕы туруорбат сымнаҕас киһи этэ. Далан
Онно Дьаллааһын үрүйэтигэр олохтоох Хахаарар Иван диэн сытар ынаҕы туруорбат сымнаҕас, сүүрбэччэ сүөһүлээх, булчут киһи баара. М. Доҕордуурап
Өксүөн туох да дьиэгэ суох ыраас, сытар ынаҕы туруорбат көнө киһи дуо? У. Нуолур. Сытар ынах ханнын саҕа — сүүнэ улахан, көһөҥө, сымара. Большой, огромный как глыба (букв. с брюхо лежащей коровы)
Аҕыс тараах хайа таастарыттан Сытар ынах ханнын саҕа Хара таастар Лачыгырыы таҥнары саккыраатылар. Ньургун Боотур
Биир ынах ханнын саҕа хара сымара таас үрдүгэр олорон табахтаатылар. Болот Боотур
Ынах ханнын саҕа хара таастан тирэнээт, устан даллайан иһэр алаас аҥаарын саҕа муус үрдүгэр ыстанан кэбистэ. П. Филиппов
Тарбаабыт ынах курдук (кэриэтэ) көр тарбаа. Манна да ол элбэх, биһиги син биир тарбаабыт ынах курдукпут, муннубутун тоҕу саайдахтарына, саһан туран соттуохпут. А. Сыромятникова. Ынах маҥыраабат, ыт үрбэт буол — киһи көрбөт (кэпсэппэт), ыт үрбэт буол диэн курдук (көр киһи I). Биһиги ынах маҥыраабат, ыт үрбэт дьоно буола кырыйдыбыт. Ынах муоһун курдук — иккиэ буолан биирдик, тэбистэҥҥэ, хайалара да чорбойбокко. Одинаково, в равных условиях (букв. как два рога коровы)
Сордоохтор, ынах муоһун курдук, сэргэстэһэн үөскээбиппит, биир суорҕаҥҥа-тэллэххэ сыппыппыт. Суорун Омоллоон
[Сэмэн оҕонньор:] Мин ынах муоһун курдук, иккиэйэх үөскээбит, бэйэбиттэн сэттэ сыл балыс бырааттааҕым. «ХС». Ынаҕы ыҥыырдаабыкка дылы (ыҥыырдаабыт кэриэтэ) — олуона, сөп түбэспэт, дьүөрэтэ суох. соотв. как на корове седло (сидит)
Учуонай буолуох киһи төһө бэрт учуутал буолуой? Арааһа, ынаҕы ыҥыырдаабыт эбэтэр сүүрүк акка бурҕалдьы кэтэппит кэриэтэ буолуо. Н. Лугинов
Бэйэтигэр уурбут-туппут курдук сөп түбэһэр былаачыйаны, үрдүк хобулуктаах түүппүлэни кэппитэ аһара кэрэтитэр. Киниэхэ тэҥнии туттахха, икки дьүөгэлэрэ олох атын, ынаҕы ыҥыырдаабыт курдук быһыылаахтар, тутуулаахтар. Н. Босиков
Киэһээҥҥи (киэһээ) ыам (ынах) көр киэһээҥҥи
Киэһээ ынах буолла. Суорун Омоллоон
Көтөх ынах көр көтөх II. Көтөх ынах буоларга сөбүлэспит оҕолор муостаҕа эбэтэр сиргэ ойоҕосторунан сытан биэрэллэр. ОВЕ СОо
Ыччат өттө анньа-бөрдө, кулааһай кустаах кыырт, көтөх ынах, Ылдьаа-Дьаакып буола оонньоотулар. ИН ХБ
Күнүскү ыам (ынах) көр күнүскү. Күнүскү ынах күргүөмэ буолтугар Суоһалдьыйа Толбонноох Доҕор оҕолоро Мойуос обургу сүүһүнэн ынаҕын мөрүөрэн аҕалан Ыары сылдьар кэмнэригэр. С. Зверев
Оҕонньорбут киэһэ эрдэ соҕус саҕалаан баран, нөҥүө күнүгэр күнүскү ынах саҕана уурайда. П. Ойуунускай
Ол олордоҕуна, хойукку күнүскү ынах саҕана, горн ыҥырыыта «ту-туту» — диэн кээлтэ. Суорун Омоллоон. Саха ынаҕа — тыйыс тымныыны тулуйарынан, кыра аһылыктааҕынан, хойуу үүтүнэн, этин тахсыыта элбэҕинэн уонна минньигэһинэн уратылаах сахалар былырбылыргыттан иитэн кэлбит дьиэ сүөһүлэрин боруодата. Аборигенный якутский рогатый скот: порода, отличающаяся высокой приспособленностью к экстремальным условиям Крайнего Севера, а также высокой жирномолочностью, хорошими вкусовыми качествами мяса и молока, устойчивостью к болезням
Саха ынаҕын түүтэ хойуу, сылааһы тутарыгар аналлаах хойуу ньуолах түүлээх. Ол иһин тымныыны үчүгэйдик тулуйар. Саха ынаҕа. Түөртүүр ынах — киэһээҥҥи түөртүүр диэн курдук (көр түөртүүр). Күн түөртүүр ынах буолан эрэр эбит, алааска онно-манна сүөһүлэр мэччийэ сылдьаллар. Н. Неустроев
Күн түөртүүр ынах буолуута, муус көтөҕүллэн, бысталанан, устубутунан барар. Р. Кулаковскай
Түөртүүр ынах иннинэ аҕай Дьэбдьэкиэйэ балаҕанын ааныгар тахсан, хотуур сүгүүлээх икки киһи иһэрин чарапчыланан көрдө. А. Сыромятникова
Ыанар ынах көр ыанар. [Кымаах Байбал] билигин хаһаайыстыбатыгар сүүрбэттэн тахса сүөһүлээх, уон ыанар ынахтаах, икки көлүнэр оҕустаах, биэс биэлээх уонна биир аттаах. А. Бэрияк
Ыанар ынахтар уолан хаалбыттара. И. Данилов
[Даадалай Дабыыдабыс] сураҕа, бэркэ байан, үс-түөрт ыанар ынахтанан, оҕолоро улаата охсон, ньирбааччы олорор курдук кэпсииллэр. Кустук
Ыанньык ынах көр ыанньык. Сайылыкка ыанньык ынах үөрэ титииктэн тахсан мэччирэҥ диэки үүрүллэн эрэрэ. И. Никифоров
Быйыл ыанньык ынах тохсунньу, олунньу ыйдарга маассабайдык төрүүрэ күүтүллэр. «Кыым»
Үрүҥ сап курдук, өрүү сыыйан Өлгөм үүт-сөлөгөй чарылыыр, Тобуктаан олорон саха кыыһа Ыанньык ынаҕын ыксаан ыыр. П. Черных-Якутскай (тылб.)
Ынах арыыта көр арыы II. Аҕам ынах арыыта Амтанныйан астыйдын, Туҥуй ынах суората Тумаланан тубустун. Күннүк Уурастыырап. Ынах барааҕа көр бараах. Ынах бараахтара нэс да көтөрдөр, олох куоппаттар ээ. Ынах бүөрэ түөлбэ. — сир оллура-боллура, оҥхойдоох сир. Неровная, бугристая, ухабистая местность
Ыарҕа былаастаах, куһаҕан оллороот-боллороот суоллаах ынах бүөрдээх сиринэн сэлии былаастаах хаамыынан анньан испитим. Н. Заболоцкай
Куобах оллороот-боллороот, ынах бүөрэ сирдэринэн эрийэ-буруйа сүүрэр, охтон сытар маһы, сылбаҕы үрдүнэн ойуоккалыыр. «ХС»
Ынах быата көр быа. Ынах быатын үктүү-үктүү, кэлбит сиринэн төттөрү кыдьыгылдьыйда. М. Доҕордуурап
Ынах кута көр кут II. Умуһахха сииктээх буолан ынах кута бөҕө ыспыт. Ынах омурда көр омурт II. Лоҥкууда үрэх халдьаайы хайаларын сирэйдэрэ харааран, ынах омурда тахсан, самаан сайын иһэрин санатар. М. Доҕордуурап
Ынах сүөһү көр сүөһү. Онон бу дьон сүөһүлэриттэн уон толуу сылгы, уон толуу ынах сүөһүнү үүрэн дойдулаабыттар. Эрилик Эристиин
Күөл кытыытыгар ынах сүөһү үөрэ мэччийэн, хара тордох курдук, ааллаһа сылдьар. М. Доҕордуурап
Ынах сүөһү сахаҕа бастыҥ баайа, иитимньитэ буолара урут. А-ИМН ОЫЭБЫ
Ынах тыла көр тыл I. Суола үрэҕиттэн үс мундуну тутан аҕалбыттар. Кэнники чохулары, ынах тылларын иитэн көрбүттэр. «ББ»
Андрей кымырдаҕастар уонна ынах тыла, бэйэлэрин ыйааһыннарыгар тэҥнээтэххэ, ытыран баран элбэҕи көтөҕөллөрүн туһунан суруйтарбыта. «ХС»
Дубровскай буоллаҕына суорҕаҥҥа-тэллэххэ сытан хаалла: уезд лиэкэрэ ынах тылынан хаанныы оҕуста. А. Пушкин (тылб.)
Ынах хаана көр хаан I. Ынах хаанын сылгы хаанын курдук астыыллар. Сылгы субайынааҕар хараҥа дьүһүннээх буолар. КЕФ СТАҮө. Ынах чыычааҕа зоол. — уонча көрүҥҥэ арахсар барабыайдыҥылар этэрээттэригэр киирэр, уһун кутуруга куруук үөһэ-аллара хамсыы сылдьар, үөнүнэн-көйүүрүнэн аһылыктанан сүөһү далыттан арахпат кыра чыычаах: сорох көрүҥнэрэ өрүөстээх төбөлөөх, сорохторо саһархай түөстээх уо. д. а. буолааччылар. Птицы из отряда воробьиных разных видов с длинными, постоянно покачивающимися сверху вниз хвостами: с жёлтыми грудками — жёлтые трясогузки, с белым оперением на голове — белошапочные овсянки
Ол араҕас түөстээх ынах чыычааҕа этэ. Н. Заболоцкай
Үрдүлэринээҕи лабааҕа өрүөстээх төбөлөөх ынах чыычааҕа кэлэн түстэ. В. Титов
Талах быыһыгар хардьаҥ чыычаах саҥарар, үөт лабаатыгар ынах чыычааҕа араҕас түөһүн күҥҥэ тоһуйан олорор. И. Сосин. Ынах эмиийэ бот. — хатыҥ, тиит, бэс булкаастаах тыаҕа үүнэр, сырдык кыһыл өҥнөөх хааппыла курдук быһыылаах өлүүскэлэртэн турар отонноох, уон — уон биэс сэнтимиэтир уһуннаах умнастаах норуот медицинатыгар киэҥник туттуллар эмтээх үүнээйи. Встречающееся в смешанных лесах многолетнее травянистое растение, высотой в десять — пятнадцать сантиметров, с плодами из ярко-красных костянок, соединённых основаниями в ягоды, широко применяется в народной медицине при различных заболеваниях, костяника. Ынах эмиийин сэбирдэҕин, отонун оргутан битэмииннээх муорус, сироп оҥостон иһэр туһалаах
др.-тюрк., тюрк. инэк