сов. күрүөлэн, бүтэйдэн.

сов. разг. күрүөлэн, быыһан.

сов. 1. (отгородиться) күрүөлэн, бүтэйдэн; 2. (заслониться) хаххалан; загородиться рукой от солнца күн уотуттан илиигинэн хаххалан.

сов. 1. күрүөлэн, бүтэйдэн, быыһан; отгородиться ширмой быыһынан быыһан; 2. перен. (изолироваться, обособиться) тэйэ тутун, туора тутун, араҕыс.

туохт. Кыбыыга ук, хаай. ☉ Закрывать на сеновале
[Күһүнүн] Көҥүл барбыт күрүөлэннэ, Хаҥыл барбыт хаһааланна, Дьэллик барбыт кыбыыланна, Хонууга сылдьар Хоноҕор муостаах хотоннонно. Саха нар. ыр. I

туохт. Хаһаалаах буол, хаһааҕа киир, тур (сүөһү, сылгы туһунан). ☉ Стоять, укрываться в хлеву, в загоне
Көҥүл барбыт күрүөлэннэ, Хаҥыл барбыт хаһааланна, Дьэллик барбыт кыбыыланна. Саха нар. ыр.

туохт. Тугу эмэ кытта холбоһон, иилиллэн, сыстыһан сырыт. ☉ Соединяться, смешиваться, сцепляться, сливаться с чем-л., быть скрепленным, соединенным с чем-л.. Сыарҕа нэһиилэ илбэһэ сылдьар.  Саһылы көрбүттэрэ: эт да сиин да суох, тутайан уҥуоҕу кытта тириитэ илбэспит (оччо буолуор диэри бэйэтэ да тоҕо [сыҥаанныын] сырсыбыта эбитэ буолла). Саха фольк. Дьиэлээхтэр илдьиркэйдэрэ иллэрээ күҥҥэ диэри илбэспит, аймаммыттара бүгүҥҥүгэ диэри холбоспут, төрөтөр оҕолоро уйаламмыт, иитэр сүөһүлэрэ күрүөлэммит. Саха фольк.

аат., эргэр. Туох эмэ (хол., кирпииччэ чэй) аҕыс гыммыт биирэ. ☉ Одна восьмая часть чего-л., осьмушка (напр., плиточного чая). Кирпииччэ чэй оһумуойа
□ Эн аҕаҥ, эһэҥ, эһэҥ эһэтэ, эһэҥ эһэтин аҕата хаһан даҕаны торуой кылаас сирин сирдэммиттэрин, биитэр хайа эмэ үрэх баһыгар чиэппэр, оһумуой күрүөлэммиттэрин истэ илигим. П. Ойуунускай
Хас биирдии дьадаҥы ыал биирдии күрүө эрэ сирдээхтэр. Ити иһигэр аҕыс уон икки ыал оһумуой, чиэппэр эрэ сиринэн туһаналлар. М. Доҕордуурап
Ээ, биирдии оһумуой мохуорканы биэрбиттэрэ. Н. Габышев

аат.
1. Олорор дьиэ эбэтэр ханнык эмэ тутуу тулатынан күрүөлэммит сирэ, дьиэ таһа. ☉ Отгороженный от улицы участок земли с надворными постройками при отдельном доме, усадьба, двор
Оскуола тиэргэниттэн Күөх ыллыктар сыыйыллаллар. И. Гоголев
Алаһа дьиэҕит тиэргэнин иһиттэн Айаҥҥыт аартыга арыллан биэриэхтин! И. Егоров
Аармыйаҕа ыҥырыллан куоракка киириэхтээх дьон сарсыарда кулууп тиэргэнигэр мустубуттара. «ХС»
2. Дьиэ таһыгар сүөһү, сылгы турар сирэ, туспа күрүөлэммит дал. ☉ Скотный двор
Титиик, тиэргэн ахсын Ньирэй торбос тэппит. Күннүк Уурастыырап
Тиэргэҥҥэ ынах киэһээҥҥи ыама саҕаланна. М. Доҕордуурап
Тиэргэҥҥэ ынах маҥырыырын Истэн сүрэх мөҕөн ылла. Дьуон Дьаҥылы
◊ Булкуһа буруолаах <тилиһэ тиэргэннээх> көр булкус
Тилиһэ тиэргэннээх, булкуһа буруолаах Тэҥнээх дьүөгэтигэр, ыкса ыалыгар Кутуйах кыыл Күтэргэ тиийэн [кэпсии олордо]. В. Чиряев. Тиэргэн түгэҕэ — баартан бастыҥ, үүттээх-астаах, үчүгэй төрүөхтээх, кэскиллээх сүөһү. ☉ Лучший, отборный скот с хорошим приплодом
Ньукулай тиэргэн түгэҕэ биэтин матайар хаһатын хайдах уоран аҕалан …… көмүллэһэ сытаҕын? Р. Кулаковскай
[Ньирэйи] тиэргэн түгэҕэ оҥостоору ыалтан саҥа аҕалбыттарыгар титирии-титирии өрө мөхсө турарын аһынара. Н. Борисов
ср. бур. тииргэҥ ‘место в улусе, где стоит скот летом’

аат.
1. Киһи тарбахтарын икки арда. ☉ Промежуток между пальцами рук или ног. Лаҕа иһиирэн кэлбит сытыы оҕу бэйэтигэр тиэрпэккэ, ыырааҕар түһэрэн ылбыт. Н. Босиков
Абдуркулла …… сир диэки хайыһан олорон, атаҕын ыыраахтарын хаһа олордо. Эрилик Эристиин
Корнил кычырҕас кумаҕы баһан ылан, тарбахтарын ыыраахтарынан саккыратар. Ойуку
△ Кыыл, сүөһү, көтөр тыҥырахтарын эбэтэр туйаҕын арахсыытын икки арда. ☉ Промежуток между копытами рогатого скота, когтями животных, зверей, коготками птиц
Чыычаах тумсунан ыырааҕын быыһын ыраастанан, биир кымаах кур түү саҕа бэйэкэтэ ибигирээмэхтээн ылла. Амма Аччыгыйа
Оҕустарын дуома ыырааҕын быыһыгар тимир тоһоҕо киирбититтэн ыла, доҕолоҥнуур буолбута. У. Нуолур
Арахыыт бастакы бэлиэлэрэ — кыыл ыыраахтара холбоһор, уҥуохтарын сүһүөхтэрэ сонуур, ойоҕосторугар болчуох үөскүүр. ТИиС
2. кэпс. Туох эмэ салааланан арахсыытын быыһа. ☉ Промежуток между разветвлением чего-л.
Баһын уҥуоҕун мас ыырааҕар иҥиннэрэ уураллара. БББ
Үөһээ сүллүгэс баҕана төбөтүнээҕи ыыраахха ууруллар. СТӨ
♦ Аһаҕас ыыраахтаах фольк. — ынах, оҕус сүөһү. ☉ Рогатый скот (букв. с открытыми промежутками [копыт])
Аҕыс үрэх тухары халҕаһа мууһун курдук хайа ааллаан үөскээбит аһаҕас ыыраахтаахпыт …… эстэрэ кэллэ. П. Ойуунускай
◊ Ыыраах бүтэй — икки алын маһа баҕана үүтүгэр угуллубут, үөһээҥҥи үһүс сиэрдийэ баҕана төбөтүнээҕи ыыраахха түһэриллибит үс үүт бүтэй. ☉ Изгородь, нижние две жерди которой продеты в отверстия столбов, а верхняя третья вставлена в выемку в верхней части столбов
Сыһыы саҕатыгар ыыраах бүтэйинэн күрүөлэммит кэбиһиилээх түөрт от турара. Күрүлгэн
ср. др.-тюрк., тюрк. йарых ‘область паха, место раздвоения’, йарух ‘разрез, трещина’