гомон, гвалт, шум; күүгээн буолла поднялся гвалт; ср. күүгүн .

маргыс диэнтэн хай
аата. Иһиирии, үһүүрүү элбээбит, Айдаарыы, маргыһыы буолбут, Саала иһэ күүгүнүнэн туолбут. «ХС»

аат. Ис хоһооно иһиллибэт элбэх саҥа-иҥэ. ☉ Громкий, нечленораздельный шум множества голосов
Хаһаарыма иһигэр саҥа-иҥэ хойунна, күүгээн буола түстэ. В. Протодьяконов
Саҥа-иҥэ, күүгээн ортотугар икки киһи уопсай тылынан солуута суох этиини оҥордулар. ВНГ ГОПХ
Аанньа истибэтэхтэр учуутал тугу эппитин хат ыйыталаһаннар, кылааска күүгээни таһаараллар. СГФ СТМО. Тэҥн. күүгүн
ср. бур. хүүйээҥ, күүгээн ‘шуметь’

сэгэй I диэнтэн көстө түһүү. Кыратык аан сэгэс гынна да, Эрдэлиир Миитэрэй үөрбүт-көппүт саҥата өрө күөдьүйэ түстэ. Амма Аччыгыйа
Күүгүн-хааҕын ортотугар, Дьэкиим, Чуор кулгааҕа билэр саҥатын истэн, сэгэс гына түстэ. Болот Боотур
Мин үөрэн сээн дэттэрэн, сэгэс гына түстүм. С. Тумат

аат. Уонча сэнтимиэтир уһуннаах, үс-хас сэнтимиэтир кэтиттээх, ортотунан икки үүттээх чараас мас, ол үүттэринэн (хайаҕастарынан) угуллубут сабы төбөлөрүн холбуу баайан баран, тардыалаан эргичиҥнэтэр оонньуур. ☉ Якутская национальная игрушка: плоская лучина (деревяшка) длиной около десяти и шириной два-три сантиметра, имеющая посередине два отверстия
Через них пропускают нитку, завязывают узлом и, подергивая ее за концы, вращают лучину вокруг оси, производя жужжащий звук. Күүгүнэйи дэбигис эргиппит уонна киһи сэргиир араас дорҕооннорун таһаарбыт оҕо хайҕанар. ВПК СОо
Иитээччи күүгүнэй оҥорон аҕалан тыаһатар. КИИ ОЧСҮөГ

I
туохт. Ордук кыраҕы, сытыы буол (харах туһунан). ☉ Быть, становиться более зорким, острым и наблюдательным (о глазах)
Ыллам-ыччат дьоннорум, Ыһыы-битии оҕолорум, Кулгаахтаргыт чуордуйдун, Хараххыт кыраҕытыйдын, Эккит-хааҥҥыт чэрдийдин! ҮӨЫ
Кини тыаларынан уонна хонууларынан, хараҕа наһаа кыраҕытыйан, кулгааҕа олус чуордуйан мас-от элэҥнииригэр, күүгүҥҥэ, тыаскаууска угуйтаран баран испитэ. Г. Николаева (тылб.)
II
көр кыраҕый
Кини ыраахтааҕы тронун салҕалатар, өрөбөлүүссүйэ уотун күөдьүтэр көрдүгэн Тандаҕа да тахсыа диэн салларга, кыраҕытыйарга тиийбит. С. Васильев

I
туохт. Искэр куттан, туохтан эмэ дьиксинэ, ытырыктата санаа. ☉ Испытывать беспокойство, бояться, опасаться чего-л.
Сүбэлиирэп этэрээтин туһунан Тишко үгүстүк истэр буолан, бэркэ сирдиргиир. Амма Аччыгыйа
Үүтээммит таһынааҕы сирдэргэ холкутук, туохтан да сирдиргээбэккэ сылдьарбыт. Далан
Сирэйигэр-хараҕар сирдиргээбит сибики биллибэт. Р. Кулаковскай
II
тыаһы үт. туохт. Тохтоон ыла-ыла биир кэмник «сир-сир» диэн эрэр курдук тыаһы таһаар. ☉ Издавать ритмичные и короткие свистящие звуки
Мааны ойуурум Симэхтэрин быыһынан Сиэрэ уота сирдиргээтэ. С. Васильев
Буор аһыҥалара оҕо оонньуур күүгүнэй ойуунун курдук, сирдиргии көтөллөр. Р. Кулаковскай
«Катюшалар» уот субурҕа сэнэрээттэрэ …… тус арҕаа диэки сирдиргии көтөллөр. С. Никифоров

даҕ.
1. Ыараханы кыайар, олус кыайыгас. ☉ Физически сильный, с неослабевающей мощью, осиливающий всякую работу
Адамов олус кытыгырас, күүстээх-уохтаах уонна доруобай, тулуурдаах буолан, өлүүттэн өрүһүллүбүтэ. И. Бочкарев. Кэлиҥ даа, көччөх гынан көтүппүт Күүстээх-уохтаах уолаттарым, Күн сиригэр дьол иһин төрөппүт Күндү көмүс оҕолорум! И. Егоров
Кини бу күүстээхуохтаах эдэр киһиттэн улаханнык дьааххана саныыр быһыылааҕа. А. Сыромятникова
2. Элбэх баайдаах-дуоллаах, бэйэтигэр эрэмньилээх, элбэх сэрииһиттэрдээх, үчүгэй сэбилэниилээх (судаарыстыба, оннук судаарыстыбаҕа олорор норуот туһунан). ☉ Богатый, уверенный в себе, обладающий мощными вооруженными силами (об отдельном народе или государстве)
Бу Улуу өрүс эҥээригэр иитиллибит дьон олоҕо даҕаны, санаата даҕаны чыҥха атын, күүстээх-уохтаах буолаллар эбит. П. Ойуунускай
Күөх дириҥ далайга, Күүгүн-хааҕын балкыырга Көмүллэн өлүөм кэриэтин Күүстээх-уохтаах саарыстыбам Күргүөм үгүс норуоттуун Күдэн буолан көттүн, Күл буолан сүттүн! Эллэй