м. 1. аттаах киһи, көлөлөөх киһи (көлөҕө иһэр киһи); 2. (умеющий ездить верхом) акка үөрүйэх киһи, аты миинээччи.

сабатаастаа диэнтэн хай
аата. Таба көлөлөөх баайдар сабатаастааһыннарын түмүгэр Булуҥнааҕы таһаҕас кэмигэр кыайан бырахтарыллыбакка хаалла. И. Данилов

туохт. Кимиэхэ эмэ көлөтө биэр, кими эмэ көлөлөөх гын. ☉ Давать кому-л. рабочий скот, подводу, обеспечивать кого-л. рабочим скотом, подводой
Киһигин көлөлөөн ыыт. — Хоппот сиэрпэ оннугар Хамбаайын көлөлөөбүт, Мас сухабыт оннугар Массыынаны сүүрдүбүт. П. Тулааһынап

аат.
1.
куолба диэн курдук. Манна уонтан тахса көлөлөөх киһи былырыын быһыкка ананан кэрдиллибит куолбастары …… тиэйэн аҕалан хайа чабырҕайыттан үҥкүрүччү анньан кэбиһэллэр. М. Доҕордуурап
2. эргэр. Хоруоп. ☉ Гроб. Былыр киһини куолбаска уган көмөллөрө

аат. Таҥна сылдьар таҥаһыҥ иннэ киртийэриттэн харыстыырга кэтиллэр таҥас. ☉ Передник
«Уой, мин үһү дуо? Оҕолор... кыргыттар астаабыттара дии...» — Кустурова кыбыстан илиилэрин бэриэнньигин иһигэр кистии анньыталаата. Софр. Данилов
Тиихээн үлэтин тохтотон, уһанарыгар кэтэр кирдээх бэриэнньигин устар бокуойа суох, тахсан барбыта. Д. Таас
Кини [Тыа иччитэ] арыт түөһүгэр «түһүлүк» диэн бэриэнньик курдук кэтэ сылдьар уонна таба көлөлөөх буолар эбит. КНЗ СПДьНь

аат., анат. Киһи атахтара уонна сүөһү, кыыл кэлин атахтара холбоһор сирдэрин алын өттө; ыстаан икки буутун холбоһор сирин алын өттө. ☉ Промежность
Аттанаары туран ахтатын абырахтаппыкка дылы (өс ном.). Иин айаҕын уот эмти сиэбитинэн көөртөрө, бу кинилэр үрдүлэригэр кэлэн ахтата көстөн турар эбит. Эрилик Эристиин
Ахтатын анныгар тиийэр хаары чөм-чөм буурдаан, уон көлөлөөх обуос илин-кэлин өттүгэр кэлэ-бара сылдьааччылара — ити кини. С. Федотов. Тэҥн. самах

туохт.
1. Туох эмэ иһиттэн, ортотуттан быган таҕыс. ☉ Выйти, высунуться изнутри чего-л.
Миигин [Манчаарыны] Ахтар буолаарыҥ диэн, Аан дойдуга Алгыс хаалларбатаҕыҥ дуо? Ама мантан ордук, Былтарыйар кыһалҕаттан Быһылааннаах суол баар буолуо дуо? А. Софронов
Биир таба ыстаадаттан Былтарыйан барыа суохтаах. Биир бардаҕына, иккис быстан Ыстаада бары быданыахтаах. С. Данилов
2. түөлбэ. Суолтан туораан биэр, халбарый. ☉ Сворачивать, сходить с дороги, дать кому-л. дорогу
Суолга көлөлөөх дьон көрүстэхтэринэ, биир чэпчэки таһаҕастааҕа былтарыйан биэрэр. СГФ СКТ

I
туохт. Тугу эмэ бары өттүнэн чинчийэн бил, чуҥнаа. ☉ Рассмотреть, изучить что-л. со всех сторон
Слепцовтары ырааҕынан кыйан-хайан: кинилэр Уйбаан бартыһааннаан сылдьыбытын билбэттэрин, байыаннай лүөччүк буолан кыргыһа сылдьан, дьоруойдуу өлбүтүнэн ааҕалларын билбитэ. М. Ефимов
Чэйдээн баран мин дьэ эрдийдим. Таастары барытын кыйанхайан көрдүм. И. Данилов
II
аат. Бэрээдэгэ суох хаһыы-ыһыы, айдаан-куйдаан. ☉ Беспорядочный крик, шум, гомон, суматоха
Саша хайдах буоллуҥ? Баттаттыҥ дуу? Кый-хай бөҕөнү түһэрдиҥ ээ. П. Аввакумов
Ырааһыйаҕа мустан олорор кыыллар ортолоругар ыҥырыа уйатын тоҕо тардыбыт курдук дьүүлэ-дьаабыта биллибэт кый-хай, айдаан-күүгээн биирдэ оргуйа түспүт. Эвен фольк. Олбуор иһигэр кэлии-барыы, үтүрүһүү-хабырыһыы, көлөлөөхтөр кыйдара-хайдара. Ч. Айтматов (тылб.)

I
дьүһ. туохт. Арбы-сарбы көрүҥнээх, саҥата-иҥэтэ суох буол (үксүн сыһ. туохт. ф-гар тут-лар). ☉ Иметь печальный, понурый вид, опустить голову, повесить нос (обычно употр. в ф. деепр.)
[Катя] сэниэтэ эстибит курдук сукуйан олорон ытыһынан биллэр-биллибэт бигээн Никита сыттыгын имэрийэр. Н. Лугинов
Дьөгүөр саҥата суох, икки омурда уолан, сукуйан олордо. «ХС»
Сэргэчээн тыаһа суох сукуйан киирэн кэллэ. «ХС»
ср. кирг. сокуй ‘быть неподвижным и мрачным’
II
аат. Бүтэй эҥээрдэрдээх алларанан кэтиллэр улахан саҕынньах. ☉ Объёмная доха без застёжек, надеваемая снизу через прорезь горловины, кухлянка
Көлөлөөх киһи таба сукуйун устан сыарҕаҕа бырахта. С. Никифоров
Дьикти үчүгэй тигиилээх ойуулаах таба сукуйу кэппит Ача кэлэн күөл биэрэгин сыҥаһатыгар турар эбит. «ХС»

сыһ. Сүрүн дьарыгы тэҥинэн тугу эмэни таарыччы (оҥор). ☉ Одновременно с чем-л. другим, попутно, заодно (делать что-л.)
Былыргы элбэх көлөлөөх, ыар ындыылаах айан дьоно аттарын таас сиргэ үүнэр чуурукта диэн ааттаах уохтаах окко уота, күүс киллэрэ таарыйа, бүтүн ый тухары айанныыллара үһү. Н. Заболоцкай
Хотуур сытыылана таарыйа, сынньанан, ымдаан истилэр. М. Доҕордуурап
Тоҥмуттарын таһаара таарыйа сорохтор тустан тутуһан, хапсыһан көрдүлэр. П. Филиппов
◊ Суол таарыйата — барар суолуҥ кытыытыгар, адьас чугас баар, сытар. ☉ Находящийся на чьём-л. пути
Чугас ыалгын, уруугун-аймаххын, биир үөйбэтэх түбэҕин — суол таарыйата — билэҕин. С. Руфов
Ити аймалҕан туһунан умнубуппут кэннэ Тиит, суолун таарыйатыгар, Сүөкүлэ дьиэтигэр тиийэн хаалбыт. А. Сыромятникова
Суол таарыйата буолан тохтоотум. «ЭК». Тэҥн. таарыччы