Якутские буквы:

Якутский → Якутский

көҥдөйдүү

сыһ.
1. Көҥдөй гына. Насквозь (просверлить)
Уулаах отон, сугун уутун таба муоһа көҥдөйдүү хаһыллыбыт чааскытыгар, буор көһүйэҕэ аҕалан биэрэллэр. «ХС»
2. Курдаттыы. Насквозь (видеть, просвечивать)
Ити Ньукулай кырдьаҕас миигин көҥдөйдүү көрөн олорор буолуохтаах. Болот Боотур
Тула өттүнээҕи барыта көҥдөйдүү көстө турар туох эрэ дьэрэкээн ойуулаах сиидэс дуу биитэр үрүҥ маарыла дуу быыһынан саба тардыллыбыт курдук буолла. Н. Заболоцкай
Кудельскай булкуурдаах кэпсээниттэн Глушков уонна Кириллов өттүлэриттэн күлүгээннээһин, быдьардык быһыыланыы баарын көҥдөйдүү сэрэйдэ. «ХС»
[Эрэнгиэн аппараата] киһини көҥдөйдүү сырдатар, оччоҕо ыарыыгын барытын булабыт. А. Кривошапкин (тылб.)
3. Туох да хаалбат гына, бүүс-бүтүннүү, олоччу. Полностью, без остатка, сплошь
Билигин холкуос нолуогу сирин кээмэйиттэн төлүүр буолуоҕуттан ыла, туох кыра дохуоту буларбыт барыта көҥдөйдүү киниэхэ бара турар. Н. Якутскай
Ол отторо көҥдөйдүү бүтэн, кэнники кэлбит дьоҥҥо наар аккаастыы эрэ олороллор эбит. Болот Боотур
4. Хайыппакка эрэ, бүтүннүү (сүл). Целиком, не распарывая (сдирать, снимать шкуру)
Сүөһүлэр тириилэрин көҥдөйдүү сүлэн ылан кэрэхтэргэ ыйаабыттара. Далан
[Чучунаа] дьиикэй таба этинэн аһылыктанар, таба тириитин көҥдөйдүү кырсаны сүлэр курдук сүлэн баран, кэтэн кэбиһэр дииллэр. ПИС КК

көҥдөйдөө

туохт.
1. Көҥдөй оҥор, көҥдөйдөөх гын. Делать в чем-л. пустоту, отверстие. Тоҥсоҕой куруҥ маһы көҥдөйдөөбүт
2. Тыын сирин таппакка курдары аас (буулдьа туһунан). Пробить насквозь, навылет (о пуле), нанести сквозную рану, но не смертельную
Буулдьа ойоҕоскунан иһирдьэ киирбит буолан баран, көҥдөйдөөбүт. Онон аҕыйах хонон баран туруоҥ. Эрилик Эристиин
Табаарыс, эн дьоллоох киһи эбиккин. Буулдьа эйигин аһыммыт: көҥдөйдөөбүт эрэ. Ис уоргаҥҥын быыһылаан, таарыйбакка ааспыт. С. Никифоров

Якутский → Русский

көҥдөйдөө=

делать что-л. полым, пустотелым.


Еще переводы:

табымтыа

табымтыа (Якутский → Якутский)

даҕ. Табар кыахтаах, атыннартан ордук табар оҥоһуулаах (хол., буулдьа). Находящий цель, меткий (о пуле)
[Эргэрбит карабин] буулдьата көҥдөйдүү барар. Оннук буулдьа табымтыата суоҕа чахчы, таптаҕына даҕаны өлөрүгэһэ суох. В. Миронов

бэриэт

бэриэт (Якутский → Якутский)

сыһ. Туох эмэ буолуон инниттэн, эрдэттэн. Заранее, раньше, вперед кого-чего-л.
Кини санаатыгар, эһэ өйдүүр өйдөөх, саныыр санаалаах, тугу барытын бэриэт билэр, көҥдөйдүү көрөр, киһи аатын да ааттыан тардынар сүдү кыыла. Болот Боотур
Кини олоҕун тосту уларыппыт түгэн суоҕа. Бары уларыйыы эрдэттэн толкуйданан бэриэт этиллэрэ. Н. Лугинов

таайылын

таайылын (Якутский → Якутский)

таай I диэнтэн атын
туһ. Кырдьык даҕаны, Уйбаанчык сүрэҕэ дьөлө ытылынна, санаата таба таайылынна, убайа оҕонньор көҥдөйдүү көрбүт курдук эттэ. П. Ойуунускай
Дьиҥинэн, түүл бэйэтэ — таайылла илик таабырын. И. Гоголев
Бу туустаах үрэҕи ким бастаан тайаммыта. этэн аһарбыппыт курдук, таайыллыбат таабырын. У. Нуолур

тэбиэһирт

тэбиэһирт (Якутский → Якутский)

тэбиэһир диэнтэн дьаһ
туһ. Мин кыыһырарбын көҥдөйдүү көрө олорор буолан, соруйан өссө эбии тэбиэһирдэн биэрэр дуу, тугуй? В. Гаврильева
Киһи кэпсээнин сатаан истэр, көх-нэм буолан тэбиэһирдэн биэрэр туспа идэлээх дьон баар буолааччылар. Сэмээр Баһылай
Дьиэни толору киһи баара, олортон сорохторо: «Ноо! Хайдах этэй?!» — диэн олоҥхоһуту сэҥээрэн уонна тэбиэһирдэн биэрэн иһэллэрэ. БИГ ӨҮөС

ынахтыы

ынахтыы (Якутский → Якутский)

сыһ.
1. Ынах курдук, ынахха майгынныырдык. Как корова
[Тайаҕы] үргүтэҕин уонна ол үргүбүт суолугар киирэҕин. Ол гынан баран ынахтыы кэнниттэн батыспаккын. Далан
Сорох оройуоннарга сылгыны ынахтыы өлөрөллөр. АНП ССХТ
Кылааннаах түүлээх кыыллар тириилэрин көҥдөйдүү, айаҕыттан (чулкулуу) уонна ынахтыы тэниччи сүлүллэр. ТСКБ
2. көсп. Биирдиилээн (хол. туох эмэ ахсаанын төһөтүн ааҕарга). Исчисляя, подсчитывая по одному, отдельными предметами, поштучно
Тарбаҕынан ынахтыы ааҕар бэйэтэ, кэнники ахсаанын сүтэрэн кэбистэ. Н. Заболоцкай
Мунньах дьоно үс аҥыы үрэлиннилэр. Ынахтыы аахтылар — онуоха Бөтүҥҥэ диэччилэр кыайан таҕыстылар. Г. Нынныров

омурҕан

омурҕан (Якутский → Якутский)

аат.
1. От үлэтигэр сылдьан, сынньанар, аһыыр тохтобул. Перерыв (для отдыха, еды на сенокосе). Күнүскү омурҕан
Күөх быйаҥ үлүскэнигэр бу күүс үлэҕэ көлүллэн сылдьар дьон омурҕаннарын кэмигэр арааһы сэһэргэһэллэр. Софр. Данилов
Витя бүгүн, оҕонньору күнүскү омурҕаныгар баттаһыам диэн, сүр тиэтэлинэн кэлбитэ, оҕонньоро өссө да ходуһаттан тахса илигэ. Н. Заболоцкай
2. От үлэтигэр аһыырга, сынньанарга тохтобулга диэри үлэлиир кэм. Рабочий промежуток времени от одного перерыва до другого (на сенокосе)
Маҥнайгы күннэригэр биир эмэ омурҕан устата сүмэлээх күөх оту көҥдөйдүү дайбаамахтаан баран дьиэлэригэр тахсаллара. Н. Якутскай
Урааннаах уһун күнү Омурҕаҥҥа түҥэтэллэр. Маҥнайгы, иккис, үһүс, Туман түһүүтэ тахсаллар. Баал Хабырыыс
Түөртүүр омурҕан – от үлэтин үгэнигэр күнүс үс эбэтэр биэс чаас саҕана аһыыр, сынньана түһэр кылгас тохтобул. Небольшой перерыв на сенокосе для отдыха и еды в три или пять часов дня. Түөртүүр омурҕан кылгас буолар. Түөртүүр омурҕан кэнниттэн туман түһүүтэ тахсаллар
ср. бур. амаралга ‘отдых’

хар гын

хар гын (Якутский → Якутский)

биирдэм тыас туохт. Алдьанан үлтү барар кылгас тыаһы таһаар (кытаанах эттик туһунан этэргэ). Хрустнуть
Үҥүү уга кыыл ыараханын кыайан уйбакка, эрдэ хар гынан хаалла. Н. Заболоцкай
Көрдөххүнэ балыгыҥ бүүс-бүтүн мөлбөйө сытар. Ылаары гыммытыҥ, иһэ көҥдөй, хар гына түһэр. [Туундара кутуйаҕа] көтөрү эмиэ көҥдөйдүү сиир. И. Федосеев
Уҥуох тостор тыаһа хар гынна. Били сордоох бэрт кэбэҕэстик уҥан тойтос гынан хаалла. У. Ойуур
Хар гын — өл, өлөн хаал (үксүгэр кырдьаҕас, ыарыһах киһини этэргэ). Скончаться, умереть (обычно о пожилом больном человеке)
Бүгүн-сарсын хар гына түһэн өлөөрү сылдьар киһи, мин сокуоннай сааһын сиппит киһини хайаан үөрэтиэмий. А. Софронов. Сүллүкү Ойуун субу хар гыныах курдук көхсүн иһэ бүтүннүүтэ күрдүргүү-хардыргыы сытта. Болот Боотур
Сотору хар гынан да хааллахпына көҥүлүм. Кырдьаҕас киһи — хоноһо кэриэтэ, бүгүн баар, сарсын суох. В. Иванов
ср. монг. хар ‘хрустнуть’

чучунаа

чучунаа (Якутский → Якутский)

аат. Үһүйээҥҥэ, кэпсээҥҥэ этиллэринэн: дьонтон тэскилиир үгэстээх, айылҕаҕа, үксүн хайаларга соҕотох сылдьар, олорор кыыллыйбыт киһи (дьоҥҥо куһаҕаны оҥорбот, бэйэтэ үксүн кыыл таба этинэн аһылыктанар, таба тириитин бүтүннүү сүлэн баран ону бүрүнэн таҥнар). По якутским преданиям: одичавший, дикий человек, который избегает общества людей, проживает в основном в горных местах, для людей угрозы не представляет, питается мясом диких оленей, от холода спасается, накинув на себя содранную целиком оленью шкуру, снежный человек, чучуна. И.С. Гурвич суруйарынан, Саха сирин хоту өттүгэр урут дэҥ кэриэтэ баар буола сылдьыбыт чучунаалар Чукотка тумул арыытыттан, былаҕайга былдьатан кэлбит дьиҥнээх дьон буолуохтарын сөп. Саха сэһ
1977
[Тумус Тааска] чучунаалар бааллар диэн, дьоннор сылдьыбаттар этэ. Н. Абыйчанин
Чучунаа — бу киһи, кини дьиикэй таба этинэн аһылыктанар, таба тириитин көҥдөйдүү кырсаны сүлэр курдук сүлэн баран, кэтэн кэбиһэр дииллэрэ. ПИС КК

быыһык

быыһык (Якутский → Якутский)

I
1. аат. Күһүҥҥү тугут тириитэ. Пыжик (шкура олененка, снятая осенью)
Кини таҥаһа бүтүннүү быыһык, оҕуруо уонна ойуу. Суорун Омоллоон
Хара быыһыктан, таба маҥан уонна хара тыстарыттан, тугуттан, күндү кылааннаах түүлээхтэн тигиллибит хотугулуу ойуулаах-симэхтээх саҕынньахтары, соннору, этэрбэстэри, бэргэһэлэри, үтүлүктэри таҥныбыт дьону көрүөххэ олус кэрэ. «ХС»
Имитиллибит тириини кытта таҥастаммыт тыһы уонна быыһыгы илтилэр. С. Курилов (тылб.)
Күһүҥҥү тугут. Осенний олененок
Түүлээннэр, быыһыктар Түүлэрэ кыбыастар, Муостара түүлээхтэр Муостуйа иликтэр. С. Данилов
2. даҕ. суолт. Быыһыктан тигиллибит, оҥоһуллубут. Пыжиковый. Быыһык бэргэһэ. Быыһык сон. Быыһык тэллэх
Инники өттө иҥнэстибит ампаар турар
Онон-манан быыһык саҕынньахтар, сукуна соннор, оһуордаах-ойуулаах этэрбэстэр намылыһан тураллар. Амма Аччыгыйа
Үрүҥ таҥас ойуулаах үргүлдьү тигиллибит бэргэһэлээх көҥдөйдүү уһуллар хара быыһык саҕынньаҕын уста биэрэн уҥа ороҥҥо бырахта. Болот Боотур
Кырдьаҕас Дьэргэли киэргэлгэ кэтэр быыһык сукуйун таһынан Россия наукаларын академиятыттан ылбыт улахан үрүҥ көмүс мэтээлин моонньугар иилиммит. П. Филиппов
II
быыһык ардах көр быыһы
Быыһык ардах ибиирэн түһэр. Ат туйаҕыттан сиигирбит суол буора иһэх буолан ыһыллар. В. Протодьяконов
Быыһык ардах, төһө да сэниэтэ суох курдугун иһин, быстыбакка ибиирэр. «Кыым»

быыһылаа

быыһылаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Быыс-арыт булан туох эмэ иһигэр киир, билин (сиик, убаҕас, тымныы о. д. а. тустарынан). Проникнуть, пробраться внутрь чего-л. (напр., о жидкости, холоде и т. д.)
Бэргэһэм сыҥааҕын баанан, сонум саҕатын туруоран баран, ол таһынан саал былааппынан тууна бааммытым да, тыал син биир иҥнибэт, быыһылаан киирэр. С. Никифоров
Маннык кырааскалар солох дьайыытыгар бэриммэттэр, салгын уонна сиик быыһылаан киирэр-тахсар курдук көпсөркөй буола хаталлар. ХОДь
Уу муостаҕа халыйан баран, аанынан саалаҕа быыһылаан киирдэ. Н. Островскай (тылб.)
2. Быыска-арыкка хааллар, ардайдаан кэбис, ардайга хааллар. Оставлять нетронутым, не задевать, оставлять в промежутке
Табаарыс, эн, дьоллоох киһи эбиккин. Буулдьа эйигин аһыммыт: көҥдөйдөөбүт эрэ. Ис уоргаҥҥын быыһылаан, таарыйбакка ааспыт. С. Никифоров
Биллэрин курдук, бурдугу ыһарга агрегат быыһылаан хаалларар, ситэ ыһыллыбакка хааларын таһаарбат инниттэн, хат сабан ыһаллар. ЭБТ
3. Тарҕан, иһилин (тарҕанара сөбө суох сурах-садьык, кэпсээн о. д. а. тустарынан). Распространяться, стать известным, проникать (о слухах, разговорах и т. п.)
Кыһыллар пропагандаларын ханан да быыһылаан киирбэт гыныахпыт. А. Федоров. Сүөргү сурах бэл райком сэкирэтээрин кабинетыгар быыһылаан киирбитэ. Р. Баҕатаайыскай