сов. что тосту баттаа, көҥү баттаа, көҥүрүт; проломить лёд мууһу көҥү баттаа.

көҥүрү диэнтэн хат.- күүһүр
Үллүктэнэн сыппыт хаар көҥүрүтэ ууллан, күрүлүү-харылыы уһунна. А. Федоров. Саҥардыыҥҥыта Лена эбэ кур муустарын көҥүрүтэ сынньан, тус хоту логлоһута утаарбыта, халаанын уутун халыһыта сүүрдүбүтэ. И. Федосеев

логлоһуй диэнтэн дьаһ
туһ. Саҥардыыҥҥыта Лена эбэ, күр муус тарын көҥүрүтэ сынньан, тус хоту логлоһута утаарбыта. И. Федосеев

м. 1. (действие) тосту баттааһын, көҥүрүтүү; 2. (отверстие) көҥүрүттүү, дьөлөҕөс.

туохт. Көҥү баран ойдон, тохтон түс. ☉ Отваливаться, отпадать (кусками); разрушаться
Дьиэ сорох сирдэринэн сыбаҕа көҥүрүттэн түспүт этэ. Л. Попов
Суураллаахтыы турар дуу Суоһар хайа тулалаах, Көҥүрүттэ турар дуу Күбэй хайа бүүрүктээх Чочуллубут таас хайа Тулааһыннаах ойоҕостоох. С. Зверев
Сир сиҥнэн, көҥүрүттэн иһэрэ. Д. Апросимов

туохт. Түллэ оргуй, тыаһаа-ууһаа, барылаа (арыт аччаан, арыт улаатан кэлэр тохтоло суох үөһэттэн түһэр эбэтэр харгынан сүүрэр күүстээх уу тыаһын этэргэ). ☉ Производить то затихающий, то усиливающийся клокочущий, бурлящий звук (обычно о бурном течении на перекатах, стремительно падающем потоке воды)
Үллүктэнэн сыппыт хаар көҥүрүтэ ууллан, күрүлүү-харылыы уһунна. А. Федоров. Хайа оройуттан көһөҥө таастар логлорута ыстаммыттара. Хайаны таҥнары күрүлүү-харылыы сууллубуттара. И. Федосеев
Үрэх ордук маҥнайгы түүн күрүлээбитэ-харылаабыта. Ч. Айтматов (тылб.)

1. аат.
2. Мууһу аллардахха тахсар уулаах чөҥөлөк. ☉ Отверстие во льду, прорубь, лунка
   Ойбон мууһун ыраастыыр сүүр курдук оҥорон, онон бултаабыттар. Далан
   Күөл ортотугар төгүрүк ойбон аллараллар. М. Попов
   Балыксыттар тууларын субу аҕай көрбүттэр, ойбонноро буруолуу сытар. Сэмээр Баһылай
3. кэпс. Кыыл баһын оройо, дьулайа. ☉ Теменная часть головы зверя (уязвимое место)
   Эһэ ойбонун тэһэ оҕустахха, кини бэрт улахан куттала суох. ПЭК СЯЯ
4. этногр. Ойуун биилиттэн үөһээ өттүгэр баар көҥдөй сирдэр (кыырарыгар турукка киирэн баран, ол сиригэр уһуктааҕынан, биилээҕинэн да анньыннаҕына туох да буолбат, хаан да тахсыбат). ☉ Полые неуязвимые места туловища шамана (во время камлания, в состоянии транса, шаман может воткнуть в такое место что-л. острое, а тело при этом остаётся целым и невредимым)
   Дьиҥнээх ойууннар, удаҕаннар эттэригэр-сииннэригэр хастыы да ойбонноох буолаллар. И. Гоголев
   Итинник былырбылыргыттан улахан айдарыылаах, ойбонноох эрэ ойууннар оҥорор кыахтаахтара. ИПН АОК
5. даҕ. суолт. Толору, түгэҕэ көстүбэт астаах (иһити этэргэ); дэлэгэй, бараммат (аһы этэргэ). ☉ Переполненный так, что не видно дна (о сосуде); обильный, в изобилии (о еде)
   Бадаайы хамыйаҕын ылан кытыйаҕа ыытан кэбиспит, онтукайа ким баҕарар иһэр ойбон кытаҕа буолбут. Саха фольк. Былыргы урууга кымыһы уонна эти кытта хайаан да ойбон саламаат, арыылаах суорат баар буолар эбит. Далан
   Киэһээҥҥи аһылыкка Маарыйа эмээхсин икки уһаат кымыһы киллэрэн, ойбон кымыс аһан кэбистэ. М. Доҕордуурап
   ♦ Ойбон баас нор. айымнь., поэт. — ааһан-араҕан биэрбэт ыар өйдөбүл. ☉ Глубокая рана (душевная)
   Уоттаахкүөстээх охсуһуу Уурайбытын кэнниттэн Ойбон бааһы оһоруу Оппуоһугар турдубут. Саха нар. ыр. III
   Сэрии, оһол уота умуллан Ойбон бааспыт оһоруллан, Илиилэрин ньыппарынан Үлэ дьоно турдулар. Эллэй
   Саха норуота, Иннигинэн дьулуруй Улуу аҕа дойдубут Ойбон бааһа остун диэн. С. Васильев. Ойбонун тап — тоҕоостоох түгэни таба туһан, мүччү тутума; ким эмэ санаатын тап. ☉ Не упустить, использовать момент; найти подход к кому-л.
   Санин киһитин санаатын көтөҕөөрү ойбонун таппыта, уоскутар тылы чуо булбута. И. Тургенев (тылб.). Уолбат ойбон — дэлэйэ, эбиллэ турар ас-үөл, бараммат баайдуол. ☉ Неиссякаемый источник изобилия и богатства
   Уолбат ойбон, Уйгубыйаҥ Дьоллоох туона, Кэскиллээх тэлгэһэ Алгыстаах ыһыах Биһиэхэ буолла курдук! Саха нар. ыр. I
   Аттаах хонуга, Сатыы өйүөтэ Уолбат ойбон Чөҥөрө чүөмпэ буолаарыҥ. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Солооһуммут, уулаатахха быһаҕас түспэт уолбат ойбон курдук, үрдүк үүнүүнэн өрүкүйэн эрэр. М. Доҕордуурап. Хайыр (хайырбыт) ойбон харахтаах фольк. — дириҥник чөҥөрүйэн көстөр харахтаах (Дьыл оҕуһун хоһуйарга тут-лар халбаҥнаабат олук). ☉ С глубоко посаженными глазами (постоянный эпитет для описания символа зимы — по представлению предков, огромного быка изо льда)
   Дьыл оҕуһа Болуо муус муруннаах, хайырбыт ойбон харахтаах Кыаһаан муус кыламаннаах. Саха фольк. Көмнөх хаар көлөһүннээх, Хайыр ойбон харахтаах, Уһун ураа муостаах Дьыл оҕуһун Утаардаҕым буоллун! Өксөкүлээх Өлөксөй
   ◊ Кулгаах (үтүмэх) ойбон көр кулгаах
   Чэгиэн мууһу Хоруо курдук Хордурҕаччы анньаннар Кулгаах ойбонноро диэн Кудулутан кэбистилэр. Болот Боотур. Күрэх ойбоно балык. — муус аннынан муҥхалыырга балыгы нырыылаан күрэтэр кыра-кыра ойбоннортон биирдэстэрэ. ☉ Одна из маленьких прорубей, через которую при подлёдной ловле неводом длинными жердями гонят рыбу
   Күрэх ойбонноро диэн Көҥүрүтэн истилэр. «ББ». Ойбон арыы эргэр. — урут сахалар ууллубут ынах арыытын этэллэрэ (хол., ыһыахха). ☉ Топлёное сливочное масло (напр., приготовляемое для угощения на празднике Ысыах)
   Ордьоох баай кыыһа улахан түһүлгэ ортотугар ынах арыытын уулларан баран, саар ыаҕаска кутан, ойбон арыы диэн оҥорбут. М. Соров
   Сүрүн остуолга ойбон арыы ууруллара. В. Кондаков
   Былыр ыһыахха ууллубут арыыны улахан иһиккэ кутан, иһэн күрэхтэһэллэрэ үһү, ону ойбон арыылаах ыһыах диэн ааттыыллар. КЕФ СТАҮө. Ойбон ас эргэр. — былыр улахан иһиккэ ууллубут арыыга лэппиэскэни тооротон уонна сылгы иһин кырбаан кутан оҥорор астара (урууга ыалдьыттары күндүлүүр астара). ☉ В старину: блюдо, представляющее собой большое количество масла с крошёными лепёшками и конскими внутренностями в огромном сосуде (угощение для гостей на свадьбе)
   Уруу саҕаланыыта ыалдьыттарга ойбон аһы амсаттылар. Ойбон баас көр баас II. Хотойу үс төгүрүк сылга иитиэхтииргэ сөбүлэһэн, ойбон баастарын бэйэтэ билэринэн отоһулаан эмтээн кэбистэ. Д. Апросимов
   Күн Толомон Ньургустай Тоҕус сиринэн ойбон баастаммыт, Аҕыс сиринэн сырҕан баастаммыт. ТТИГ КХКК
   Ойбон күөл (көлүйэ) — 1) көр күөл. Анньыллыбыт сэргэ мас Охтонсууллан түспэтин, Аллаһыылаах ойбон күөл, Уута уолан бүппэтин. Күннүк Уурастыырап
   Бөһүөлэк анныгар бүөрдүү түһэ сытар быыкаа уһун синньигэс ойбон күөлэ мууһун үрдүнэн барбах эрэ ньалҕарыйбыт этэ. Н. Заболоцкай; 2) ойбоҥҥо маарынныыр төгүрүк күөл. ☉ Маленькое круглое озерцо
   Ойбон көлүйэҕэ хомус быыһынан үөмэн киирбитим. М. Тимофеев-Терёшкин. Ойбон тимир этногр. — ойуун кыырар таҥаһын көхсүгэр баайыллар, ортотугар хайаҕастаах төгүрүк тимир; күһэҥэ (саха итэҕэлинэн бу тимир сири бэлиэтиир, онтон хайаҕаһынан ойуун Аллараа дойдуга киирэн тахсар). ☉ Металлический кружочек с отверстием в середине на спине шаманского костюма (по поверью якутов, кружочек обозначает землю, а вырез — прорубь, лунку, через к-рую шаман спускается в Нижний мир). Ойуун ойбон тимирэ кыырарыгар улахан суолталаах. Ойбонтон уулааһын — өбүгэ оонньуута: уҥа илиигинэн хаҥас кулгааххын, хаҥас илиигинэн уҥа атаххын тутан баран сиргэ турар тугу эмэ (хол., уулаах иһити) төҥкөйөн айаххар кыбытан ылыы. ☉ Старинная якутская игра: прихватывая правой рукой левое ухо, придерживая левой рукой правую приподнятую ногу, игрок должен ртом поднять какой-л. предмет с пола (напр., сосуд с водой)
   Ойбонтон уулааһын — оҕо эрдэхтэн дьарыктаннахха улахан туһалаах буолуон сөп. ФАС ӨОо. Ойбону көһөрүү — өбүгэ оонньуута: муннукка турар икки иһит уутун утары турар икки кураанах иһиккэ тугунан эмэ (хол., хамыйаҕынан) баһан таһарга күрэхтэһии (түргэнник таһан бүтэрбит уонна элбэх ууну таспыт хамаанда кыайар). ☉ Старинная якутская игра: из двух сосудов с водой нужно перетаскать воду чем-л. (напр., черпалкой, большой деревянной ложкой) в пустые сосуды, стоящие напротив (побеждает команда, к-рая первой опустошила один сосуд с водой и у к-рой оказалось больше воды в другом)
   Ойбону көһөрүүгэ хас да киһи икки аҥыы хайдыһан оонньууллар. ФАС ӨОо. Ойбон хайыҥа — аллардахха ойбон тула мунньуллан тахсар муус, ойбон кытыытыгар чөмөхтөммүт муус. ☉ Ледяной валик вокруг лунки проруби
   Сэбирдэх [киһи аата] маҥкытын төбөтүн ойбон хайыҥар тирээн баран, куоҕалдьытан куйуурун бадараанын тэбии турда. Амма Аччыгыйа. Сулгаах ойбонноро балык. — муҥха икки ойоҕоһунан сөп түбэһиннэрэн алларыллар кыра-кыра ойбоннор (түһүүттэн таһаарыы чардаакка диэри муҥханы соһорго аналлаахтар). ☉ Небольшие проруби по обеим сторонам тони для проталкивания вперёд неводных норил (от основной большой проруби, куда опускают невод, до той, через к-рую выталкивают). Сулгаах ойбоннорун аллартаан бүттүлэр
   ср. уйг. ойпаҥ ‘впадина, рытвина’, тув. ойбак ‘небольшая круглая полынья, прорубь’

сыһ.
1. Эттиккэ тобулу эбэтэр курдаттыы хайаҕас оҥорон. ☉ Насквозь (просверлить, пробурить, продырявить что-л.)
Ойоҕо Боккуойа этэрбэс тигэ олорон иннэтинэн сөмүйэтин дьөлө анньан, бэйэтэ даҕаны онтукатын оборо-оборо, киҥэ-наара холлон олороохтуур. Амма Аччыгыйа
Кэнники суон мас умнаһын дьөлө хаһан [дьон] тыы оҥостор буолбуттара. КФП БАаДИ
2. Ыардык, батары (түһэн сыт - туох эрэ ыарахан ууга, сиргэ тимирбитин этэргэ). ☉ Тяжело, глубоко, вглубь (погружаться в воду, в землю - о чем-л. очень тяжелом, напр., якоре)
Өлүөнэ өрүс өһөҕөр Дьөлө дьуоҕара сытар Дьуос дьаакыр тыҥыраҕын Төлөрүтүннэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Оронуттан туран, муостаҕа түөрт атаҕынан дьөлө дьуоҕарбыт курдук халымааргы, либиэй курдук олоппоско олордо. П. Ойуунускай
3. Оҥойон хаалар гына, олус күүскэ (обор - үксүн убаҕас эттик туһунан). ☉ (Всасывать, втягивать жидкость) так сильно, чтобы образовалась воронка (напр., о водовороте)
Баай ыал баараҕай атыыра Чүөмпэ уутун Дьөлө оборон ылан Көҥүрүтэн эрэрин курдук Көхсүн хаанын көҥү оборон ылла. П. Ойуунускай
Массыына, моҕой кыыл курдук түүрүллэ сытан, буочукалаах ууну дьөлө оборон ылан, уот ортотугар кутан курулатар. Эрилик Эристиин
4. көсп. Дьоҥҥо көстүбэт-биллибэт гына, ханна да барыан баҕарбакка, бу сиртэн арахсыа суох курдук (дьуоҕар, тимир, түс). ☉ Надолго, безвыездно, глубоко, неотлучно (жить, засесть где-л., чтобы не попадаться на глаза, не желая уходить, отлучаться с данного места)
Туматтар куһаҕан ыарыы курдук, дьөлө дьуоҕаран, ааһан, арахсан биэрбэтэхтэриттэн Туоҕа Баатыр ыар санааҕа ылларбыта. Далан
Буланбулан сааһыгар биир үрэх баһыгар дьөлө тимирэн олорбут киһини ытаары гынаҕыт дуо?! Эрилик Эристиин
5. көсп. Уһуннук, өр, тургутардыы, тобулу, сытыытык (көр, одуулаа). ☉ Долго, пристально, упорно, не спуская глаз (смотреть, глядеть на кого-что-л.)
Оттон оҕонньор төбөтүн өндөтөн, дьөлө көрөн туран ордоотоото. Саха фольк. Сыллай ыыс араҕаһынан кырыктаахтык дьөлө одууласта. Амма Аччыгыйа
Сидор Саввич ыардык дьөлө көрбүт киэҥ харахтара сытыы уотунан чаҕылыһа умайбыттар, сүүһүн уонна уоһун тулатынааҕы сурааһыннара сымнаан кэлбиттэр. П. Аввакумов
6. көсп. Улаханнык, күүскэ (хаһыытаа, үөгүлээ). ☉ Громко, звонко, пронзительно (кричать)
Биирдэ эмэтэ суор обургу, тумарык халлаанынан көтөн күпсүйэн иһэн, соһуйан дуу, дьөлө кыланан ааһар. Амма Аччыгыйа
Бу кэмҥэ Анатолий Птицыны, ыраах айантан кэлэн, массыынатын ыскылаат олбуоругар киллэрээтин аҕай кытта төлөпүөҥҥэ дьөлө хаһыытаан ыҥырдылар. П. Аввакумов
Үрдүк кирилиэһинэн үөһэаллара сырсар оҕолору буойталаан, оскуола дириэктэрэ дьөлө сөҥөдүйэ турара. Н. Босиков
◊ Дьөлө ас - 1) туохха эмэ сытыы уһуктааҕы киллэр эбэтэр курдары таһаар. ☉ Проткнуть что-л. чем-л. острым глубоко или насквозь
[Чүөчээски] эмиэ быһыччатын ылан эһэтин буукка дьөлө аста, эһэтэ, куолутунан, хамсаабата. Суорун Омоллоон
Тиэтэйбит [киһи аата] батыйатын сиргэ дьөлө анньан баран, хараҕатыгар быарынан бигэнэ, иҥиэттэ, суол аанынааҕы дүлүҥ олох маска олорор. Эрилик Эристиин; 2) көсп. имнэн (биллэр соҕустук илиигинэн, тоҕоноххунан ас). ☉ Подать знак кому-л., толкнув рукой, локтем
Онтон үгүстүк буолар быһыынан, туох эрэ дьөлө аспытын курдук, «ханна баарбыный, туох буоллум?» - дии санаабытынан эмискэччи уһуктан кэллим. В. Короленко (тылб.). Дьөлө бар - ортоҕунан эмискэ киэҥ хайаҕастан, аһаҕастан. ☉ Посередине лопнуть, треснуть, разорваться
Одун халлаан улаҕатыттан Үрүҥ былыт өрүкүйэ көтөн кэлэн Ортотунан дьөлө бараатын үүт кэрэ ат Түөһүн тылыгар диэри быкпыта. И. Гоголев
Тыа ортото дьөлө баран Тииттэр ууга охтубуттар. Баал Хабырыыс. Дьөлө баттаа - 1) тугу эмэ үөһэттэн аллара диэки хомулуннара ас. ☉ Продавить, пробить, проломить что-л. сверху
Буулкатын, буспутун билээри, дьөлө баттаан көрдө.  Хаары түгэҕэр дьөлө баттаабакка эрэ, сытыы туйахтарын төбөтүнэн чэпчэки-чэпчэкитик дэгэйбэхтии турбуттар [туртастар]. Амма Аччыгыйа
«Баартыйата суох» диэни ааҕаат, сөмүйэтинэн дьөлө баттыы түстэ. Софр. Данилов; 2) көсп. олус ыар санааҕа ыга баттатан харааста сырыт. ☉ Находиться под гнетом мрачных мыслей
Оччоҕо, көхсүн дьөлө баттаан сылдьар ыар таһаҕаһын түһэриммит курдук, кэҥии, дьэгдьийэ түһэр. Амма Аччыгыйа
Самыраахап, ити ыар санааларын умнан эмиэ сибилигин сүрэҕэбыара дьэгдьийбитин курдук буолуоҕун баҕарда да, хара санаата халыҥаан көхсүн, түөһүн дьөлө баттаан истэ. Т. Сметанин. Дьөлө киир - туохха эмэ хайаҕас оҥорон хаһан иһирдьэ киир. ☉ Делать отверстие, углубление и проникать внутрь чего-л.
Онуоха көрдөҕүнэ - өлүү үс күлэр модьоҕотун өҥөйө турар эбит, сытар ынах ханнын саҕа хара сымара таас иһигэр бу быа дьөлө киирэн хаалбыт эбит. Ньургун Боотур
Сарайга сүүрэн тахсаммын, кур окко дьөлө киирэн, сытынан кэбиспитим. Амма Аччыгыйа
Били буулдьа түннүк ботуускатын ойо тэппитэ, Сордоҥону сүүскэ саайан, тириитин дьөлө киирбит, ону оҕонньор буулдьа түстэ диэн тиэрэ таралыйа түспүт. М. Шолохов (тылб.). Дьөлө көт - туохха эмэ хайаҕас оҥорон, курдаттыы аас. ☉ Пройти насквозь, сквозь что-л. Ол кэмҥэ [Дабыыт отуттан тахсыытыгар] Дьөгүөрдээннээх отууларын ойоҕоһун Миитэрэй дьөлө көтөн киирэн, суорҕанынан бүрүнэ тардынан кэбистэ. Амма Аччыгыйа
[Граната] түннүгү дьөлө көтөн дьиэ таһыгар тахсан, олбуор ааныгар турар харабыл саллаат аттыгар тиийэн түспүтэ. Суорун Омоллоон
Өстөөх буулдьата Василий хаҥас эмиийин аллара өттүнэн түһэн баран, уҥа саннын хаптаҕайын алын өттүнэн дьөлө көтөн тахсыбыта. ССС. Дьөлө оҕус - тугу эмэ ортотунан көҥү, тоҕо сырбат, хайаҕас оҥор. ☉ Сильным ударом пробить отверстие, продырявить что-л., пробить что-л. насквозь. [Улуу Кудаҥса обургу] алтан тайаҕынан сири дьөлө охсон баран: «Биитэр өлүөхпүт, биитэр тиллиэхпит, син биир...» П. Ойуунускай. Эллэй, дьиэҕит буруота бэрт диэн, балаҕаннарын үрдүн дьөлө охсон, оһох оҥорон биэрбит. Н. Неустроев. Дьөлө сиэ - умайан, ууллан хайаҕастан. ☉ Прожечь насквозь (огнем)
Табаҕын уота ырбаахытын дьөлө сиэбит.  Маны [мааны киһи кэлбитин] көрөөт, бу дьүһүлэнэ турарыттан кыбыстан, хотон иһигэр көтөн түстэ уонна муус түннүгү сааскы күн уота дьөлө сиэбитинэн көрөн турда. Эрилик Эристиин
Уот көрдүгэннээн дьөлө сиэбитин, холобур, дьааҥылар сирэм айаҕа дииллэр. Багдарыын Сүлбэ. Дьөлө сүүрт - тугу эмэ эмискэ курдаттыы аас (буулдьа туһунан). ☉ Пройти насквозь (о пуле)
[Федор Попов] Уунан тиийбэт уруй үрдээн Бүлүмүөт булууланна, Өстөөх үөһүн дьөлө сүүрдэр Өргөннөөх ойууланна. Эллэй
Мин тиэрэ эргийэн, кинини [маузеры] хаатыттан ороон таһааран ытыахпар диэри итиччэ илиитигэр тутан турар бэстилиэттээх киһи миигин хас-хас сиринэн дьөлө сүүрдэрэ биллибэт. Н. Якутскай. Дьөлө түс - 1) эттиккэ батары киир (уһуктаах кытаанах уһун синньигэс сэп туһунан). ☉ Войти в тело (об остром твердом длинном предмете - обычно употр. в фольк.)
Дьэ били ох Бэрт Хараны быарын хаба ортотунан дьөлө түһэн истэҕинэ, Бэрт Хара ыырааҕын быыһыгар кыбытан «лып» гыннаран ылбыт. Саха сэһ. I
Онуоха уһун субуйа батаһынан быарын хаба ортотунан дьөлө түстэ. Ньургун Боотур
Өлбүт саллаат үҥүүтүн сулбу тардан ылан, кыыс биир саллааты көхсүн хараҕынан дьөлө түһэн баран: «Аҕаа! Убаай! Хаан хааҥҥа! Ситистим!» - диэн часкыйа түстэ. П. Ойуунускай; 2) туох эрэ сымнаҕаска тимирчи сыт, олор. ☉ Сесть, лечь, продавив что-л., вдавливаясь, погружаясь во что-л. мягкое
[Мүлдьү] оронугар дьөлө түһэр, суорҕанынан саптар, аҥаар эрэ хараҕа көстөр. Суорун Омоллоон
Киил оҕонньор эмискэ ах баран, Айдаар сыҕарытан биэрбит кириэһилэтигэр дьөлө түһэн, саҥата суох дьиппиэрэн олордо. Н. Лугинов
Силлээтэххинэ силиҥ муус буолан хаарга дьөлө түһэр. «ХС»; 3) туохха эмэ хайаҕас оҥорон курдат аас. ☉ Провалиться в дыру; сделав дырку в чем-л., пройти сквозь нее
Арыытыгар тиийэн тахсаары гыммыта, болуот курдук күөгэлдьийэ турар кута дойду буолан биэрдэ. Киһи дьөлө түһэн хаалыыһы. Амма Аччыгыйа; 4) көсп., сөбүлээб. дьонтон сас, бу сиртэн арахсыа суох курдук тутун. ☉ Прятаться от людей, не желать сдвинуться с какого-л. места, провалиться, застрять, засесть
Били балай эмиэ хайа үөдэҥҥэ дьөлө түстэ! Нохоо! Ийэҥ ханна барда диибин дии, тылыҥ тарпыт дуу? Амма Аччыгыйа
Ол дьөлө түһэн сылдьыбыт сиргэр сырыт, аны икки харахпар көстүмэ, киэр кэбэлий! Н. Якутскай
Кии хомурдуоһугар дылы, биир сиргэ дьөлө түһэн саас тухары олорор диэн туох аатай? Далан. Дьөлө тэп - хомулуннарар эбэтэр хайаҕас оҥорор гына атаххынан күүскэ тэп. ☉ Пнуть, пробить ногой дыру, образовать вмятину
Агафья Петровна, ытыттан бүдүрүйэн баран, бачыыҥка төбөтүнэн дьөлө тэптэ быһыылаах. Амма Аччыгыйа
Кэргэттэригэр да сүрдээх кырыктаах киһи этэ. Баанньа диэн суос-соҕотох уол оҕолооҕо. Эрээлинэй оскуоланы үөрэнэн бүтэрэр дьылыгар көхсүн дьөлө тэбэн кэбиспитэ - сотору сэллик буолан өлбүтэ. Эрилик Эристиин. Дьөлө үктээ - 1) атаххынан ыга баттаан тугу эмэ хомулуннар эбэтэр хайаҕас оҥор. ☉ Продавить ногой что-л. насквозь, образовать вмятину
Мин диэтэх киһи ир суолгун ирдээммин, тор суолгун тордооммун кэллим, иттэнэ ууран искин тыырыам, умса ууран көхсүгүн дьөлө үктүөм. Саха фольк. Ону эн туорайдыыр буоллаххына, килбиэннээх маҥан сирэйгин киртитиэм …… иттэнэ ууран искин тыырыам, умса ууран көхсүгүн дьөлө үктүөм. Ньургун Боотур
Такымыгар диэри буору Дьөлө үктээт, кыр өстөөҕүн Күүгэннээх өрөҕөтүн Тэлэ аста биир дуул буойун. И. Гоголев; 2) атаххын туох эмэ уһуктаахха, кытаанахха тирэнэн бааһырт. ☉ Проткнуть, поранить ногу, наступив на что-л. острое
Бу курдук хараҕын уутугар суунан иһэн сиргэ сытар хаппыт мутукка атаҕын дьөлө үктээн кэбиспитэ, ыарыыта сүрэҕэр дьырылаабыта. Амма Аччыгыйа. Дьөлө үр - салгын сүүрээнин күүскэ ыытан эттиккэ курдаттыы хайаҕаста оҥор. ☉ Продуть что-л. насквозь
Онуоха кэлэн үктэниэх буолтун кэннэ Айыы Умсуур удаҕан дүҥүрүн дьөлө үрэн кэбистэ да, [абааһы уола] аллара уот сымалаҕа баһынан таҥнары түһэ турда. Ньургун Боотур
Хотуттан тымныы тыал аҥсыйда, киһини дьөлө үрэн кускуйда. П. Егоров. Дьөлө үүрдэрэн кэл сөбүлээб. - эмискэ, соһуччу баар буолан хаал. ☉ Появиться внезапно, неожиданно
Сардырҕаан хорохоот уола Елисей Бурскай манна хайа эрэ үтүгэнтэн дьөлө үүрдэрэн кэлбит Чинарин диэн дэриэтинньик уһун ускуур тылыгар ама да сөрүөстэн хаалбытын иһин, эдэр киһи көннөрүнүө этэ. Эрилик Эристиин. Дьөлө үүттээ - 1) туохха эмэ хайаҕаста оҥор. ☉ Просверлить в чем-л. дыру, отверстие
Сүүрээн онтон дьулайан Ытыы-соҥуу сыппатаҕа, Хайыр тааһы дьөлө үүттээн Дьулуспута муораҕа. Д. Апросимов
[Тыгын тойон] көрбүтэ - арай быһах уһуга туос тыыны дьөлө үүттээн чороҥолоон эрэр эбит. БИГ ӨҮөС; 2) көсп. хараҥаны, уһун синньигэс балаһанан сытыытык сырдат. ☉ Пронзить темноту ярким лучом, полосой света
Түннүгү дьөлө үүттээн, Көһүннэ дьоҕус үүтээн. Күннүк Уурастыырап
Сулустар, хараҥаны дьөлө үүттээннэр, Сиргэ чугаһаан иһэр курдуктар. И. Эртюков
Им балай хараҥаны Ильич лаампаларын сырдык уоттара дьөлө үүттүүллэр. ПДН ТБКЭ; 3) көсп. сытыытык көр. ☉ Смотреть остро, проницательно, сверлить глазами
Сатаатар, бортмеханик Степан Калмыков өйдөөх-санаалаах сытар буолан, төп-төгүрүк сытыы харахтарынан дьөлө үүттээн эрэр курдук суптурута көрбүтүнэн, тугу эмэ саҥара, сүбэлии сыттаҕа дуу? Амма Аччыгыйа
Кини кырыктаах кыараҕас харахтара ыскамыайкаттан турбут алта оҕону - түөрт уолу, икки кыыһы - дьөлө үүттүүр курдуктара. Н. Островскай (тылб.); 4) көсп. төбөҕөр хатанан хаал (ааспат-арахпат санаа туһунан). ☉ Глубоко засесть в голове (о неотступной мысли)
«Куотуохха! Куотуохха!»- эрэ диэн санаа кини [Сипсики] чэчэгэйин дьөлө үүттээтэ. Л. Попов; 5) геол. аналлаах массыынанан сиргэ уһун синньигэс дириҥ хайаҕаһы оҥор. ☉ Сверлить, бурить скважину, пробивать грунт, породу специальной машиной
Буровой массыыналар таас чох кэлимсэтин Дьөлө үүттээн, кыымнаах кыырпаҕынан бурҕайаллар. Л. Попов
Хас да сыл анараа өттүгэр Гренландияҕа мууһу 1390 м диэри дириҥҥэ дьөлө үүттээбиттэрэ. ДьДьДь. Дьөлө үүттээһин геол. - аналлаах массыынанан сиргэ уһун синньигэс дириҥ хайаҕаһы оҥоруу. ☉ Бурение
«Сүрүн үлэбит сири дьөлө үүттээһин, тимир саппааһын үөрэтии»,- диэн баран Николай Иванович Яковлев …… хайа үрдүк арҕаһын көрөн кэбистэ. «ЭК»
Билиҥҥи кэмҥэ геофизиктар уонча тус-туспа структуралары быһаардылар уонна дириҥник дьөлө үүттээһиҥҥэ бэлэмнээтилэр. «Кыым». Дьөлө хас - 1) туохха эмэ умуһахта эбэтэр хайаҕаста оҥор. ☉ Выкопать яму, отверстие
Манчаары Баһылай дьахтары күрэтэн баран тыаҕа сири дьөлө хаһан олорор сурахтааҕа. Амма Аччыгыйа
Иккис кырынааһа атын ороҕунан хаары дьөлө хаһан тахсан барбыт. Болот Боотур
Болугур оҕонньор …… таба тэллэҕин кыбыммытынан хаар толору тибэн кэбиспит хаспаҕын дьөлө хаһан киирэр. Н. Якутскай; 2) көсп. ким эмэ итэҕэһин-быһаҕаһын була сатаа. ☉ Упорно выискивать у кого-л. недостатки, подсиживать кого-л.
Олус да дьөлө хаспыт киһилэрэ, - Хаһан аххан. Тойон аймаҕа наар кининэн иирэн эрэллэр. М. Доҕордуурап
«Микииппэрэп кинээс, ньылбыйа сылдьан, үҥэн дьэ дьөлө хастаран эрэр»,- дии-дии Андриан Корнилов иҥсэлээхтик аһаан кимиритэ олордо. «ХС». Дьөлө ыстан - 1) эмискэ ортотунан чөҥөрүччү аһаҕастан. ☉ Лопнуть, внезапно продырявиться посередине, провалиться
Ороно ортотунан Дьөлө ыстанан түстэ. Дьөлөрү үтүгэн айаҕа Аһыллан аппас гына түстэ. П. Ойуунускай
Ол эрэйдээх биир да сиринэн хаан тохтор гына хайа барбыт, дьөлө ыстаммыт бааһа суох. Амма Аччыгыйа
Булгунньах арҕаа өттүгэр дьөлө ыстаммыт курдук дириҥ аһаҕастаах. Күннүк Уурастыырап; 2) көсп., сөбүлээб. хантан да кэлбитэ биллибэккэ эмискэ баар буола түс. ☉ Внезапно появиться (откуда ни возьмись)
Дьирикинэччи көрбүт улахан уол саҥа үөрэнээччи паартатыгар тиийэн кэлэн: «Хайа бу эмиэ туох абааһы уола дьөлө ыстанан кэлэн хаалла?» - диэтэ. Ф. Софронов
Куһаҕан Ньукулай уола дьөлө ыстанан кэлэн, дьон санаатын хараарчы иирдэр буолла ээ, бадаҕа. М. Доҕордуурап. Дьөлө ыт - тугу эмэ курдаттыы аас (саа буулдьатын туһунан). ☉ Прострелить кого-что-л. насквозь
Үрдүк халлаан өрөһөтүттэн биир туруйаны дьөлө ытан түһэрдэҕинэ, [былыргы] саха сааһыта ону тойонугар бэрик илдьэрэ. Суорун Омоллоон
Бачах! Кааскабын дьөлө ытан кэбистилэр! Хаарыан кааскам тэһиннэҕин көр. И. Гоголев
Арамаан мүччү көтөн иһэн түөһүн дьөлө ыттаран, сыгынах төрдүгэр охтубут. П. Аввакумов