прил
соһумар,көһүтүллүбэтэх; эмискэ

прил. ер көһүтүллүбүт, кө-һүтүүлээх; долгожданная встреча өр көһүтүллүбүт көрсүһүү.

сыһ. Эмискэ, эмискэччи, үөйбэтэх, көһүтүллүбэтэх өттүттэн. ☉ Вдруг, внезапно, неожиданно
Көһүттэххэ, күн бараммат. Көһүппүтүҥ аралдьыйбыт кэмҥэр соһуччу кэлээччи. Амма Аччыгыйа
Били Чөмчүөрэ эрэйдээх сүрэҕинэн ыалдьан соһуччу суох буолла. И. Гоголев
Аҕатыгар соһуччу тиийэн үөрдүөх санаа өйүгэр көтөн түспүтэ. М. Доҕордуурап

1. даҕ. Санаан да көрүллүбэтэх, көһүтүллүбэтэх, олох биллибэт. ☉ Нежданный-негаданный, непредвиденный, неожиданный
   Дьэ, олох үөйбэтэх-ахтыбатах суолугар түбэстэ. Е. Неймохов
   Кэнникинэн, бэйэм да билбэккэ, буорту буолуохпун, араас үөйбэтэх-ахтыбатах кирдээх быһыыга киириэхпин, сөрөнүөхпүн сөптөөҕө. Г. Колесов
   Нонос ити уу долгураҥ чуумпу олоҕо эмискэ үөйбэтэх-ахтыбатах өттүттэн түөрэ охсуллуоҕун ким билиэ баарай. Күрүлгэн
2. аат суолт. Санааҕа да суох, көһүтүллүбэтэх туох эмэ. ☉ Что-л. нежданное-негаданное, неожиданно возникшее, непредвиденное, незнакомое
   Эйэлээх кэмҥэ туох барыта хос түгэхтэнэн, үөйбэтэҕиҥ-ахтыбатаҕыҥ барыта чаалыйан тахсар. Н. Лугинов
   [Ааныка:] Киһи син ол-бу үөйбэтэҕин-ахтыбатаҕын истэр эбээт. С. Ефремов
   Баҕар, киһи араас үөйбэтэҕэ-ахтыбатаҕа тахсан хаалыа. Н. Заболоцкай

сыһыан холб. Туох эмэ көһүтүллүбэтэх, төттөрү өттүттэн буолбутуттан хомойор, астыммат-сөбүлээбэт санааны көрдөрөр. ☉ Выражает разочарование, недовольство говорящего по поводу чего-л. неожиданного, противного (вот тебе на)
Ити баар дии, барыта төттөрү буолан иһэр.  Ити баар дии, били сайын кэллэ диэбиппит! Хата кыһыммыт илэ бэйэтинэн эргилиннэ буолбаат! П. Егоров

даҕ. Ким, туох эрэ баар буолара, кэлэрэ баҕарыллар, көһүтүллэр. ☉ Долгожданный
Никоны …… хаамаайы диэн олохтоохтор туора көрүөхтэрин эмиэ сөп этэ. Ону баара кини мэлдьи көһүтүүлээх киһи. Э. Соколов
Күөлтэн муҥха тахсыыта — Көһүтүүлээх күндү кэмҥин! В. Васильев
Көһүтүүлээх чаастарбыт Көстөр кэмэ туолбатаа? Көрү туппут оҕолоор, Көччүйэрбит буолбатаа? И. Чаҕылҕан

даҕ. Өр көһүтүллүбүт, кэтэбиллээх-манабыллаах, күүтүүлээх. ☉ Связанный с долгим ожиданием, долгожданный
Хараҥа түүҥҥэ хонук Сири көрдүүр кэриэтэ, Күүттэриилээх дьыл-хонук Көһүүнүн ньии кэлэрэ! Р. Баҕатаайыскай
Күннэр аастар ааһан испиттэрэ. Кэмниэ-кэнэҕэс күүттэриилээх сааскы кэм чугаһаан, сир-халлаан сырдаан, сылыйан испитэ. Н. Туобулаахап
Сүүрэр атахтаах, көтөр кынаттаах, үөн-көйүүр, от-мас — барыта тиллэн, бары барыта хамсаан күүттэриилээх хотугу сайын кэлиитигэр үөрэн эрдэҕэ дии. Н. Павлов

аат. Олох көһүтүллүбэтэх өттүттэн кыһалҕата, эрийиитэ. ☉ Невзгоды, тяготы, трудности жизни, повороты судьбы
Кинилэр [кинигэ дьоруойдара] Аҕа дойдуну көмүскүүр сэрии уотун ортотунан ааспыт, олох эрэйдэрин-мускуурдарын көрсөн дьулайбатахчаҕыйбатах хорсун дьоннор. Софр. Данилов
Ханнык баҕарар эрэйи-мускууру эрдээхтик көрсөргө бэлэм, ордук бэриниилээх табаарыстартан тэриллибит этэрээт …… Бүлүүгэ барбыта. СССБТ

прил. алҕас, көһүтүллүбэтэх, түбэһэ түһэн (буолар); нечаянный выстрел алҕас ытыы; нечаянная встреча түбэһэ түһэн көрсүһүү.

сыһ. Кэтирээн барар гына, киэҥник куоһахтыы (хол., тугуэмэ хас). ☉ Делать так, чтобы в конце расширялось (напр., долбить что-л.)
[Моҕотой] Ороҕо балачча киэҥ баҕарахтыы хаһыылаах, онтуката от ытыыстаах буолар. М. Чооруоһап
Хомурах хаары баҕарахтыы хаһан, икки илиитинэн сирэйин саба туттан [кыыс] бөтүөхтүү олордо. И. Данилов
♦ Баҕарахтыы сыылан хаал – эмискэ кыайан хаампат буол (туох эмэ көһүтүллүбэтэх ыарахан ыарыыттан). ☉ Неожиданно лишиться способности двигаться (от какой-л. внезапной, тяжелой болезни)
Сурах бөҕөтө: [оҕо] таһырдьа оонньуу сылдьан быһа кымньыылатан, баҕарахтыы сыылан хаалбыт үһү. Р. Кулаковскай