несов., отковырнуть сов., однокр., отковырять сов. что хаһан ыл, көөрөт, хоҥнор; отковырять штукатурку штукатурканы хоҥнор.

прил. отбойнай, көөрөтөр; отбойный молоток отбойнай молотуок.

көөрөн диэн курдук
Көмүлүөк оһохтооҕо көөрөттөн түспүт балаҕан аттыгар тохтообуттара. И. Федосеев
Барыта дьэбин быһа сиэбит баҕайыта, көөрөттө сылдьар тимир, оннугунан сиэрпэни оҥорбоккун. «Кыым»
Хатырыктара көөрөттүбүтүттэн көрдөххө маҥан саарбалар суол тэппиттэр. В. Санги (тылб.)

даҕ. Олус тоҥон чоҥкуначчы тыаһаан тосто сылдьар буолбут (хол., мутук). ☉ Мёрзлый до звонкости при ломке (напр., ветка)
Оннооҕор муос курдук чоҥкуруун мутук, саассааһынан арахсан, көөрөттөр. С. Федотов
ср. монг., халх. чоҥхурун ‘тёмного цвета конь’

дьүккүй 1, 3 диэнтэн дьаһ
туһ. Аһылыгын сыыһын иккитэүстэ ыйыстан дьүккүтэн кэбистэ.  Юра ол массыынаны тутааҕыттан тутан баран, иннин диэки дьүккүттэр эрэ, били дэлби тэптэрииттэн көөрөттүбүт боруодаҕа буулаҕа баппаҕайдарын батары анньар. С. Федотов
Киэһэ боруҥуй буолуута оҕуһа токуруйуор диэри инчэҕэй маһы тиэйэн дьүккүтэн киирэр. В. Яковлев
[Бөрөлөр] ол тыас хоту кутуруктарын купчуччу туттан, төбөлөрүн дьүккүтэн, истэрэ систэрин үөһүгэр хам сыстан унньуҥнаһан истилэр. Р. Кулаковскай

туохт. Тугу эмэ (хол., мууһу) тугунан эмэ (хол., быһаҕынан) сэрэнэн, кыратык охсуолаан көөрөтөн алдьат, кыралаа. ☉ Лёгкими ударами скалывать, рубить, крошить что-л. (напр., лёд ножом)
[Хачыгыр] мууһун анньан …… алтан солуурга симэ-симэ, иттэ таарыйа сымыйанан сааһылаабыта, чэчиргэппитэ буолан чочумча тура түһэн ылла. Эрилик Эристиин
Кыратык чэчиргэтэн саайан, кафель билииккэтин сабар үөһээҥҥи, килэпэчигэс араҥатын алдьаталлар. ДьХ

1. үлүн диэнтэн хай. аата. Агда үллүүтүгэр тыҥа улаатан салгын иһирдьэ киирэр. СИиТ
   Киһи төбөтүнэн таҥнары туран икки атаҕынан тэбиэлэниитэ атах тымырдарын варикознай үллүүтүн, геморройу, бүөргэ таас үөскээһинин сэрэтэр суолталаах. АН БЭХСКТ
2. Сууккаҕа хаста да хатыланан буолар муора уутун таһыма үрдээһинэ. ☉ Прилив, подъём уровня воды
   Уу үллүүтэ уонна уостуута, курулуур-харылыыр штормнар, муораттан тахсар долгуннар биэрэктэр туруору эниэлэрин көөрөтөллөр. САИ ФГ. Муора уутун үллүүтэ өрүс устун ыраахха диэри тахсар. КВА МГ

I
аат.
1. Хойгуотааҕар кээмэйинэн кыра, биир эбэтэр икки өттүнэн биилээх, дьоҕус тимир сэп (оһох тутарга кирпииччэни алдьатарга, көөрөтөргө туттуллар). ☉ Кирка
Ипатий Ханчыыһын, аҕыйах оҕолору көмө ылан, оһох тутан кииркэтин тыаһа чачыргыыр. М. Доҕордуурап
2
хойгуо диэн курдук. Уон аҕыһын эрэ туолбут, өссө эт тута илик, иинэҕэс, куйа уолчаан …… кииркэнэн тоҥ буору сырбата сатыыр. Н. Кондаков
Ортолуу хаһыллыбыт балачча улахан иин томтойо сытар буорун үрдүгэр кииркэлэр, лаппаакылар онно-манна ыһылла сыталлар. С. Никифоров
II
түөлбэ. атара 2 диэн курдук
Силээннээх эбээннэрэ оҕо эрдэхтэриттэн түөрт-биэс миэтэрэ уһуннаах ураҕас төбөтүгэр саайыллыбыт баҕыырдаах тимиринэн — кииркэнэн балыгы бултуу үөрэнэн-үөрэнэн, сыыһа-халты туттубаттар. И. Федосеев

туохт.
1. Уруккугуттан аҕыйаа, ахсааҥҥынан аччаа. ☉ Становиться меньше, уменьшаться в числе, весе
Эксээмэн туттарааччылар ахсааннара биллэ көҕүрээтэ. Н. Якутскай
Кынаттаах аймах Кыһалҕаҕа киирбит, Көтөр аймах Көҕүрээри гыммыт. С. Васильев
△ Уруккугуттан быһаҕас түс (уу, убаҕас туһунан). ☉ Убавляться, спадать (о воде, жидкости)
Кини хоһугар киириилэригэр уута улаханнык көҕүрээн кэллэ. Н. Заболоцкай
Көҕүрээбэт көлүйэ күөл. С. Зверев
2. көсп. Уруккугунааҕар мөлтөө; уоһун. ☉ Слабеть, ослабевать; сдавать по сравнению с прошлым
Көччүйбүт күлүү көҕүрээтэ, көҕүс түһүү буолла. А. Софронов
Күтүр тымныы кыһыммыт Үлүскэн күүһэ көҕүрээн, Күлүмнүүр күндү күммүт Үрдүктэн үөрэн тыкта. Күннүк Уурастыырап
Көҕүрээбит имнээх, Көөрөттүбүт тиистээх. С. Зверев
ср. др.-тюрк. коҕус ‘пустой’, тув. когара ‘потерять, понести утрату, пострадать’

сыһ.
1. Сааһынан, сааһын батыһа, сааһын барытын аахтара. ☉ По слоям, послойно
Сүүһүн тириитэ саас-сааһынан мыччырыттыбыт …… кырдьаҕас оҕонньор, маҥан аты миинэн баран, …… аа-дьуо хаамтаран иһэрэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
Оннооҕор муос курдук чоҥкуруун мутук саас-сааһынан арахсан көөрөттөр. С. Федотов
2. Барытын сааһын булларан, орун-оннунан. ☉ Очень аккуратно, ладно (сложить, разобрать что-л.); очень складно (говорить). Саас-сааһынан уурталаа. Саас-сааһынан араартаа
□ Үлэтэ дьулуруччу, орун-оннугар, уурбут-туппут курдук, саас-сааһынан тахсан иһэр. Р. Баҕатаайыскай
Муннук остуолга бэрт элбэх сурунаал, хаһыат саас-сааһынан кыстана сытар. Дьүөгэ Ааныстыырап
[Степанида:] Чэ, оҕонньоор, биир-биир саас-сааһынан ууран, ааҕан, суоттаан ис. В. Протодьяконов
Биһиги лабораториябытыгар туох буолбутун саас-сааһынан кылгастык кэпсиим. Г. Угаров