1) любитель сосать грудь (о ребёнке); сосун; сосунок; 2) см. эмсэх ; 3) бот. лепесток; сибэкки эминньэҕэ лепесток цветка; 4) мочка (уха); кулгаах эминньэҕэ мочка уха.

роза || розовый; роза сибэкки дьөрбөлөрө лепестки розы, розовые лепестки.

сов., осыпаться несов. тоҕун, көөрөттөн түс, тооронон түс; лепестки осыпались сибэкки эминньэхтэрэ тооронон түспүттэр; штукатурка осыпалась штукатурка көөрөттөн түспүт.

1. аат. Чараас, хаптаҕай быһыылаах, сайынын үүнэн көҕөрөн тахсар үүнээйи сүрүн чааһа. ☉ Лист, листок (растения). Сибэкки сэбирдэҕэ. Хаппыыста сэбирдэҕэ
   □ Хатыҥнар хагдарыйбыт сэбирдэхтэрин тэлээрдэ оонньоотулар. М. Доҕордуурап
   Эһиил хатыҥ мас эмиэ саҥа сэбирдэхтэринэн симэниэҕэ, айылҕа — Сир ийэ күндү киэргэлэ буолан суугунуоҕа. С. Никифоров
2. көсп. Кинигэ, тэтэрээт лииһэ. ☉ Книжный, тетрадный лист
   Аҕыс уон сэбирдэхтэн тиһиллэн оҥоһуллубут кинигэтин арыйар. Н. Якутскай
   ◊ Сэбирдэх табах — улахан сэбирдэхтээх бөлөх уктаах от, никотиннааҕын иһин урут кинини хатаран баран мэлийэн, кумааҕыга эрийэн табах курдук тардаллар, сыҥсыйаллар эбэтэр ыстыыллар этэ. ☉ Травянистое растение, содержащее никотиновое вещество, листья которого высушивали, растирали и курили, листовой табак
   [Сиксики — Харытыаҥҥа:] Биир баайыы сэбирдэх табахта уонна биир кирпиис чэйдэ кулу. Л. Попов
   Билигин иккилии сэбирдэх табах биирдии арыы буолан турар. М. Доҕордуурап
   Мин дойдубуттан барбытым тухары сэбирдэх табаҕы даҕаны дэҥҥэ булан тардабын. Эрилик Эристиин
   ср. тюрк. йапрак, япырак, жапырак ‘лист, лепесток’

аат.
1. Туох эмэ уһугунан саллайан кэтирээһинэ, саллаҕара. ☉ Конец или часть чего-л. широкой и плоской формы, лопасть. Эрдии салбаҕа. Турбина салбахтара
□ Бөртөлүөт бөһүөлэк хоту өттүнээҕи киэҥ ырааһыйаҕа, күүстээх салбахтарынан көй салгыны куугуната ытыйбахтаан, чэпчэкитик дэгдэс гынан олордо. П. Аввакумов
Эрдии салбахтара өрө күөрэҥнэстилэр, сыаҕа киирбит сытыы быһахтыы долгуну минньигэстик быһыта тыыталлар. Н. Заболоцкай
2. Туох эмэ салаата. ☉ Ветвь, ответвление чего-л. (напр., оленьих рогов). Тайах муоһун салбахтара. Атырдьах салбаҕа
□ Салаалардаах салбахтаах Хатыҥ тоһоҕоҥ ханнаный? Саха нар. ыр. II
[Уус Мандар] атырдьаҕын салбаҕа тостубутун кыҥастаһа турда. И. Гоголев
[Кыыл таба муоһун] хас биирдии салбаҕа уратылаах, туспалаах, бэйэтин иһигэр кистэлэҥнэрдээх. С. Тумат
◊ Атах салбаҕа — киһи атаҕын бэрбээкэйиттэн аллараа өттө, атаҕын хаптаҕайа тарбахтардыын. ☉ Часть ноги человека ниже щиколотки, ступня
Атаҕын салбаҕын төбөтүгэр биэстээх атыыр тайах суола чараас хаарга бэчээт курдук көстөр. Н. Абыйчанин. Илии салбаҕа — киһи илиитин бэгэччэгиттэн ыла уһук өттө, ытыстаах тарбахтара. ☉ Часть руки ниже запястья, кисть. Салбах батас эргэр. — былыргы хотуур. ☉ Коса старинная.
ср. хак. чалбай ‘быть расплюснутым’, бур. һалбай ‘лепесток’, алт. салбак ‘отвислый, повисший, болтающийся’, хак. чалбах ‘широкий, обширный’

сов. 1. что (сорвать) тоноо, турута тыыт, үргээ; оборвать лепестки цветка сибэкки эминньэхтэрин ту рута тыыт; 2. что (разорвать) быс, быһа тарт; оборвать проволоку боробулуоханы быһа тарт; 3. что, перен. (прекратить) быс, уурат, тохтотон кэбис; оборвать пение ырыаны тохтотон кэбис; 4. кого, перен. разг. (заставить замолчать) тохтот, саба саҥар.

сов. 1. что түүр, суулаа; свернуть ковёр көбүөрү түүр; цветы свернули свой лепестки сибэккилэр эминньэхтэрин түүрэ туттубуттар; 2. что, разг. (скрутить) эрий; свернуть папиросу бөппүрүөскэтэ эрий; 3. что, перен. (сократить) аччат, кыарат, сарбый; свернуть штаты штаты сарбый; 4. (повернуть куда-л.) туораа, хадьай; свернуть с дороги в лес суолтан ойуурга туораа; # свернуть кому-л. голову хоолдьугун сөрөө.

1. аат., кэпс.
2. Эмиий тумуга. ☉ Выступающая в виде шишечки наружная часть молочной железы, на конце которой открываются молочные протоки, сосок
   Саҥа томтойбут төгүрүк эмиийдэрин эминньэхтэрэ тыыннаҕын аайы ис ырбаахытын үрүҥ солко ньууругар биллэ өтөн тахсаллар. Н. Габышев
3. Үүтэ, аһа суох кураанах эмсэх (олорор эбэтэр олоро да илик оҕоҕо, ытаабатын диэн уоптаран кэбиһэллэр). ☉ Полая, из мягкого материала трубочка в виде соска, которую дают сосать младенцу, пустышка
   Эминньэҕин былдьаһан эймэҥэлии көппүт. П. Тобуруокап
   Уола, эминньэҕин эмэ-эмэ, утуйан кыракый таныыта көппөҥнүүр. Н. Апросимов
   Кини [оҕо] аттыгар таҥас эминньэхтээх муос эмсэх таҥхалла сыппыта. И. Никифоров
4. бот. Сибэкки хоруонатын чараас, чаҕылхай өҥнөөх, сэбирдэхтиҥи тэллэгэр чааһа. ☉ Одна из тонких, обычно ярко окрашенных, похожих на листики пластинок, составляющих венчик цветка, лепесток
   Аан маҥнай бүгүн тылынна Хаһан да көстө илик сибэкки, Эминньэхтэрэ тэрэйэ аһылынна Сэрэнэн-сэрэнэн күн диэки. П. Тобуруокап
   [Гвоздика] сибэккилэрэ балайда бөдөҥнөр, биэстии тэтэркэй эминньэхтээхтэр. МАА ССКОЭҮү
   Кини [Ира] ромашка үрүҥ эминньэхтэрин биирдии-биирдии турута ысталаата. ПН ДЫ
5. биол. Паразит-чиэрбэлэр туораттан киһи-сүөһү хайа эмэ уорганыгар оборон ылан сыстар уорганнара, хатанар уос. ☉ Присоски, с помощью которых некоторые черви-паразиты, питающиеся за счёт других организмов, присасываются к внутренним органам человека и животных, нанося вред их здоровью
   [Чиэрбэ] төбөтүгэр түөрт сиринэн төгүрүк быччыҥ эминньэхтэрдээх, онтуларынан оһоҕос эркинигэр хам сыстар. ББЕ З
   Лиистиктэр ураты бэлиэлэммиттэр: үгүстэр аналлаах хатанар уорганнаммыттар — эминньэхтээхтэр уонна дэгиэлээхтэр. ББЕ З
6. муус. Хомус тылын чыычааҕын уһугун тиэрбэстии иэҕиллибит өттө. ☉ Круглое ушко, имеющееся на кончике вибрирующей пластинки музыкального инструмента хомус
   Кини хомус тылын хотуур туоһуттан эллээн, «чыычааҕын» иэҕэн, эминньэҕин төгүрүтэн бэрт элбэҕи соҕотуопкалаабыта. «Кыым»
   Урут хомуһун сыҥааҕын үрүҥ көмүстэн оҥороро, онтун билигин алтантан сыҥаахтыыр, хотуур туоһуттан тыллыыр, «чыычааҕын» иэҕэн, эминньэҕин төгүрүтэн этигэн оҥортуур. «Кыым»
7. Хотууру уктаан баран хамнаабатын курдук туттарар тууратын чорбоҕо. ☉ Небольшой выступ на пятке косы, шипик
   Хотуур биитин эминньэҕин игиинэн аала-аала хотуур дьиҥнээх биитин, 2,5 сэнтимиэтир кэтиттээх синньигэс таптайыынан таһаарыллар. ААФ ОИОИС
8. даҕ. суолт. Эмэ үөрэммит, эмиий үүтүн эмэрин олус сөбүлүүр (оҕо, ньирэй). ☉ Любитель сосать грудное молоко (о ребёнке, к-рого кормят грудью, телёнке), сосун, сосунок
   Түүн эбэҥ эмиийин эмээригин соһуппут этиҥ. О, дьэ эминньэх да эминньэх этиҥ. Н. Тарабукин (тылб.)
   «Эмэ үөрэммит тамыйах эминньэх буолар», — Маарыйа тугу эрэ иистэнээри маллаах иһитин хасыһар. «ХС»
   ◊ Кулгаах эминньэҕэ көр кулгаах
   Уол ох сааны ылан кирсин ууннаран кулгааҕын эминньэҕэр тиийэ үстэ субуруччу тардар. Саха фольк. Трошкаҕа хаар маҥан баттахтаах, уҥа кулгааҕын эминньэҕэр кыһыл көмүс кылдьыы ытарҕалаах, кырдьаҕас шахтёр кэлэр. Н. Якутскай
   Кыыс оҕо хаҥыл сүрэҕэ битийэн тэптэ, иэдэһигэр хаана оонньоон кулгааҕын эминньэҕэ кытта кытарда. М. Доҕордуурап