был-бал курдук липкий, вязкий; тестообразный.

аат. Сыыр, халдьаайы соҕуруу эниэтигэр үүнэр, хабархай, сыстаҕас сүмэһиннээх, аһылыкка туттуллар от көрүҥэ. ☉ Особый род съедобной травы, растущей по южным склонам, выделяющей горький и липкий сок
Таналҕаннаах Тааттакайдыыр эбэкэйбитигэр Халдьаайы отторо, эмэһэликтэр, Дэлэ үүнэтэлииллэр эбит. А-ИМН ОЫЭБЫ

1. даҕ. Инчэҕэй, сыстаҥнас; чараас (үксүгэр нор. айымнь. тут-лар). ☉ Влажный, липкий; тонкий (обычно употр. в произведениях нар
   тв.). Аал Кудук Мас Арыы ньалаҕай хатырыга Хачыгырыы-бычыгырыы тыаһаан, Хамнаан наскылдьыйарга дылы гынна. П. Ядрихинскай
   Уолах тиит быһаҕаһын саҕа уот моҕой тыллаах, хаардаах харыйа саҕа күөх ньалаҕай тыллаах. Н. Якутскай
   2
   аат суолт. көр ньалҕай II. Отчуттар кулун кутуруга, ньалаҕай, локуора былаастаах оттор ыга аспыт сирдэрин охсон дьүккүһэ тураллар. Н. Заболоцкай
   ср. монг. нилайи ‘липкий, навязчивый’

тыаһы үт. т. Сымнаҕас эбэтэр убаҕастыҥы эттиктэр даҕайсыыларыттан үөскүүр тыаһы үтүктэр тыл. ☉ Подражание звуку от соприкосновения кого-чего-л. мягкого с чем-л. вязким (напр., густой грязью)
Баҕа мантан баһаамнык үөрэн: «Бай-эбитэ, Балык суоҕар баҕас Баһылык буолар инибин», — диэн, Бөҕөхтүк сананна, былбал ойдо. ДьТ
♦ Был-бал курдук — бигээн, тутан көрдөххө сыстаҥнас, уунаҥнас; тиэстэҕэ маарынныыр. ☉ Липкий, вязкий; тестоподобный. Тутан көрдөххө: был-бал курдук туруктаах эбит

даҕ.
1. Сыстымтыа, арахсымтыата суох. ☉ Липкий (напр., о грязи). Сыстаҥ баҕайы бадараан
□ Валентина суолтан туораан, чараас итиэннэ сыстаҥ хаардаах хонуунан барбыта. Г. Николаева (тылб.)
2. көсп. Сыстан баран арахпат, салгытыылаах. ☉ Навязчивый, прилипчивый, привязчивый. Маҕаһыыҥҥа биир сыстаҥ оҕонньор арахпакка сордоото
□ Сытыйбыкка эрэ сыстаҥ, Минньигэскэ эрэ бэрт, Саахарга эрэ салаҥ (тааб.: сахсырҕа)
◊ Сыстаҥ былыт көр былыт
Сааскы күп-күөх халлааҥҥа сыстаҥ былыттар ньалҕарыһан тахсыбыттара. В. Яковлев
Халлааҥҥа сыстаҥ былыт үөмэн тахсан тэлгэннэ. М. Доҕордуурап

1. аат.
2. Туох эмэ киртийбитэ, марайдаммыта (инчэҕэй, сыстаҥнас туһунан). ☉ Что-л. грязное, мокрое, липкое. Ити ыккардыгар таҥаһа ньаҕай буола охсубут. Бу эмиэ туох ньаҕайа буолла?
3. түөлбэ. Бөх-сыыс. ☉ Сор, мусор. Дьиэ иһигэр ол-бу ньаҕай ыһылла сытар
4. даҕ. суолт.
5. Инчэҕэй, сыстаҥнас кирдээх. ☉ Мокрый, липкий (напр., о грязи)
   Чоҕой алыс ньаҕай, Ньоҕой арыый аҕай. Болот Боотур
   Сиэйэлкэ диискэтигэр ньаҕай курдук бадараан сыстыбыт. П. Егоров
6. кэпс. Аһара бодьуустаах, ииспэрэй, бүтэн биэрбэт (хол., үлэ эҥин). ☉ Очень нудный, кропотливый, нескончаемый (напр., о работе). Ньаҕай соҕус дьыала буолсу
   □ Оо, дьэ, эмиэ ньаҕайа, бодьууһа бэрт үлэ эбит ээ. Суорун Омоллоон. Тэҥн. марай
   ср. эвенк. ньааксэ, эвен. ньаҥса ‘гной, пот, грязь; гнилой’, маньчж. няки ‘липкая грязь’

1. аат.
2. Сыстаҥнас, ньаҕай курдук маасса (хол., бадараан, ноһуом эҥин). ☉ Липкая масса (напр., грязь, навоз)
   Маҥнайгы ардах түстэр эрэ почва чиҥиир, ньаҕара буолар уонна кэлим хаҕынан бүрүллэр. ХКА
   Силис астаахтары ноһуом ньаҕаратынан эбии аһатыы тарҕанан иһэр. СИиТ
   Тля ньаҕаратын кытта таһаарар убаҕаһа хачааны киртитэр уонна хаачыстыбатын мөлтөтөр. «Кыым»
3. көсп. Унньуктаах, сылаалаах суол (хол., үлэ, олох). ☉ Что-л. требующее много сил, энергии (напр., о работе, жизни)
   [Баһылай] сүөһү ииттэн баай байыаҕын, ону кини сатаабат суола, ньаҕара, куһаҕан. А. Сыромятникова
4. даҕ. суолт. Инчэҕэй, сыстаҥнас (маасса); бытархай (хол., балык). ☉ Мокрый, липкий (напр., о грязи); мелкий (напр., о рыбе)
   Тар тобоҕо баранна, ынах тыҥата, ньаҕара балык эһиннэ. Амма Аччыгыйа
   Урут анныттан алла сытар ньаҕара бадарааннаах систэри, маардары тыыран …… таас суол тардылынна. С. Федотов
   Бөдөҥ, кыра, ньаҕара собо элбэхтик кэлбитэ. «ХС»
   ср. эвенк. нянгня, нянгра ‘грязь’

даҕ.
1. Туттахха сыстаҥнас биитэр халтарыйа сылдьар. ☉ Липкий или скользкий на ощупь
Манна [санаторийга], арыы курдук ньалҕархай бадарааны күөл түгэҕиттэн ороон таһааран, араас дьарҕалааҕы, бааһырбыты угуттаан эмтииллэр. Амма Аччыгыйа
Кус уонна хаас ууга уһуннук сылдьар буолан, куорсуннара өрүү ньалҕархай буолара наада, ол иһин кутуруктарын үрдүнээҕи быччархайдара элбэх сыалаах буолар. Н. Лугинов
Көстөкүүн харыта суп-суон, мөп-мөчөкө буола иһэн тахсыбыт уонна мааһынан оҕунуохтаабыт курдук ньап-ньалҕархай. В. Протодьяконов
2. Килбэчигэс, килэркэй (хол., лаахтаах курдук). ☉ Гладкий, блестящий, лоснящийся (словно лакированный)
Хап-хара ньалҕархай хойуу баттаҕын кэтэҕэр тарааммыт …… эдэр киһи кинини уун-утары көрөн олордо. В. Протодьяконов
Клычёв саас ортолоох, нуучча киһитигэр хара бараан ньалҕархай төгүрүк сирэйдээх, бэрт сымнаҕас сэбэрэлээх сонос киһи. В. Яковлев
Манна [ходуһаҕа] үксэ хойуу ньалҕархай киистэ төбөлөөх кулун кутуруга от үүнэр. Н. Заболоцкай. Тэҥн. ньалҕаархай

I
сыстаҥнаа диэнтэн холб. туһ. [Ылдьаа] Ылгын чыҥыйа курдук Ылбаҕайдык ылыбырайан, Ытыктанааччылары эрэ кытта Ыксалаһар, сыстаҥнаһар. Р. Баҕатаайыскай
[Молоковоз Иван:] Һа! Ньыкаас кыыска барытыгар сыстаҥнаһа сатыыр идэлээх. И. Семёнов
«Өстөөхтөрү кытта биһиги өссө хаһан да сыстаҥнаһа илик этибит», — диэн салгыы эппитэ уһун ысыыт. Н. Гоголь (тылб.)
II
даҕ.
1. Туохха барытыгар сыста сылдьар, силимниҥи, сыстаҕас. ☉ Липкий, клейкий (напр., о слизи)
Сайын аайы Кэтириинэ эмээхсин туой курдук сыстаҥнас буору мэһийэн, балаҕан тас эркинин сыбаан иһэр эбит. П. Аввакумов
Уонча чиэппэр дириҥи түспүтүн кэннэ, араҕастыҥы сырдык өҥнөөх, самааска курдук сыстаҥнас буор булкаастаах кумах дьапталҕата кэллэ. Тумарча
[Бэс тэллэйин сэлээппэтэ] ньалҕаархай, килэбэчигэс, сииктээх кэмҥэ сыстаҥнас салыҥынан бүрүллэр, кытархай араҕас өҥнөөх. Г. Угаров
2. көсп. Кимиэхэ эмэ эйэргии, чугаһыы сатыыр. ☉ Приветливый
Били бастаан сыстаҥнас, сылаанньыгас Розата тыйыстыйан, кытаатан иһэрэ. Далан
3. көсп. Биирдэ сыстан баран арахпат, салгымтыалаах, арахсан-төлөрүйэн биэрбэт. ☉ Прилипчивый, назойливый, надоедливый
[Итинник холуннарыы] ыарахан уонна киһи ис-иһиттэн кэлэйэ сиргэниэх сыстаҥнас курдуга. Э. Соколов
Кини [эписиэр] эмискэччи улугура түстэ, сидьиҥ, сыстаҥнас, абаккалаах улугуруу кинини баһыйда. В. Васильев

даҕ.
1. Туохха эмэ айылҕаттан дьоҕурдаах, сыһыаннаах. ☉ Способный к чему-л., одарённый. Муусука Үрдүкү оскуолатыгар араас сирдэртэн кэлэн муусукаҕа сыстаҕас элбэх оҕо үөрэннэ
□ Кыра оҕо эрдэҕиттэн маһы туттар, маска илиитэ сыстаҕас этэ. Н. Босиков
Кирииһэ булка букатын сыстаҕаһа суох. Аҕата булка сыһыараары арааһынайдаан муҥнанан көрбүтэ да, уола кинигэттэн атыҥҥа аралдьыйбат буолан кыһыппыта. П. Аввакумов
Сахаҕа тустуу хааныгар баар. Ол да иһин биһиги дьоммут үгүстэрэ сыстаҕас, сымса баҕайытык хапсыстылар. Э. Соколов
2. Кимиэхэ-туохха эмэ эйэҕэс сыһыаннаах, кэбэҕэстик уопсай тылы булар. ☉ Знающий подход к кому-л.; доброжелательный, приветливый
Кини Дьаакып Уйбаанабыс диэн ааттаах да, кини дьоҥҥо барытыгар тэҥ сыһыаннаах, сыстаҕас буолан көннөрү Дьаакып эрэ диэн аатынан биллэр. Суол т. Ребров дьууппалаах аймаҕар сыстаҕас эрэт быһыылаах. С. Никифоров
Мүргүн акка сыстаҕаһын иһин, улахан дьон кинини хойут сылгыһыт ааттааҕа тахсыа диэн сылыктыы саныыллара. АН ПТ
3. Сыста сылдьар, көбдөркөй (хаар, буор). ☉ Липкий, рыхлый (о снеге, земле, почве)
Сыстаҕас сылаас хаар Тыа суолугар мастары Дугалыы токурута иэҕэр, Аргыый баттыыр самнары. П. Дмитриев
Кумах сир буоллаҕына, ноһуому харайар оҥкучах түгэҕэр уон-уон биэс сэнтимиэтир халыҥнаах сыстаҕас буору кутан баран, симэн бэриллэр. КПЫ