удостоверение; личность дастабырыанньата удостоверение личности.

I. (индивидуальность) личность, туе бэйэ (киһи туе бодотунан); 2. (человек с точки зрения его характера) личность, киһи; героическая личность героическай киһи; 3. (индивидуум) личность, биир киһи; роль личности в истории историяҕа личность оруола.

прил. 1. (вызывающий сомнение) саарбах, эрэлэ суох; сомнительный успех саарбах ситиһии; 2. (двусмысленный) мунаах; 3. (не внушающий доверия) саарбах, эрэлэ суох; сомнительная личность эрэлэ суох киһи.

ж. 1. туе бэйэ, туе бэйэ уратыта; потерять свою индивидуальность туе бэйэҥ уратыгын сүтэр; 2. (личность) киһи; яркая индивидуальность чаҕылхай киһи.

1) свидетельствовать о чём-л., удостоверять что-л.; бу кини харса суоҕун туоһулуур это свидетельствует о его храбрости; киһи кимин туоһулуур докумуон документ, удостоверяющий чью-л. личность; 2) разг. спрашивать, выспрашивать; табаарыһын туоһулуур он расспрашивает о своём товарище.

прил. 1. сырдык; күннээх; светлая комната сырдык хос; светлый день күннээх күн; светлая лунная ночь сырдык ыйдаҥа түүн; светлая лампочка сырдык лаампа; 2. (чистый, прозрачный) сырдык, дьэҥкир; светлое стекло сырдык өстүөкүлэ; 3. (о цвете) сырдык, сырдык өҥнөөх; светлый костюм сырдык көстүүм; 4. перен. (радостный, счастливый) сырдык, үтүө; светлое будущее сырдык кэскил; 5. перен. (отчётливый, ясный) сырдык, дьэҥкэ, ыраас; светлый ум сырдык ей; # светлая личность үтүө киһи.

аат.
1. Тугу эмэ дакаастыырга туһаныллар, туох эмэ быраабы бигэргэтэр кумааҕы (дьыала). ☉ Документ (деловая бумага)
Саха үгүс былыргы сэһэннэрэ историческай докумуоннары кытта сөп түбэһэллэрин ааһан, өссө сурукка киирбэтэх ымпыга-чымпыга толорутунан ордук сыаналаах буолар түбэлтэлэрин историктар …… бэлиэтээн тураллар. Саха фольк. Уматыгы ыла кэллибит диигит дуу? Ол онно докумуон наада. Холобур, дэбиэринэс диэн баар буолааччы. Н. Габышев
2. Тус бэйэни бигэргэтэр суругунан дастабырыанньа. ☉ Документ (удостоверяющий личность)
Хас барар-кэлэр пассажирдар докумуоннарын үчүгэйдик бэрэбиэркэлээтиннэр. Н. Якутскай
Уол пааспарыттан ураты соҕотох докумуонун - ачыстаатын сэкирэтээргэ уунна. Н. Лугинов
3. Историческай суолталаах түбэлтэни, түгэни бигэргэтэр суругунан аакта, грамота, уруһуй о. д. а. ☉ Документ (письменное свидетельство о каких-л. исторических событиях, фактах)
Бу норуот чааһынай кэпсээнэ, төһө да 286 сыл аастар, докумуону кытта адьас үүт харахха түһэр. Саха фольк. Борис Николаевич кэпсээнин архыып биир докумуона адьас үүт уган бигэргэтэр. Багдарыын Сүлбэ

I
туохт.
1. Тэрээһинэ суох сатаҕай буол, ыһылын, үрэлин. ☉ Терять организованность, стройность, расстраиваться, расшатываться. Дьиссипилиинэ сатарыйда
□ Биһиги факультеппытыгар кэлин бириэмэҕэ бэрээдэкпит улаханнык сатарыйда диэххэ наада. Н. Лугинов
Бандьыыттар кэккэлэрэ сатарыйан эрэрэ күн-түүн биллэн истэ. Н. Павлов
Сэрииттэн, атын да кыһалҕаттан норуот хаһаайыстыбата сатарыйдаҕына, харчы сыаната сөҕүмэрдик түһэр. ФЕВ КК
[«Саҥа олох» холкуос] бэрэссэдээтэлигэр табыллыбакка сатарыйарыгар тиийдэ. «ХС»
Доруобуйаны сүтэрии, ыарыһах буолуу таһынан өссө арыгыттан киһи дьиэтин олоҕо сатарыйар. АЕН КСНСХ
2. Өй-санаа өттүнэн дьүдьэй, куһаҕаны кэрэйбэт буол. ☉ Морально разлагаться, распускаться
Туораттан олорон омос истиигэ кэлэктиип биир да үчүгэй дьыалата суоҕун, наар куһаҕаны оҥорорун, …… сиэр-майгы өттүнэн сатарыйбытын курдук таҕыста. В. Яковлев
Туоскун үрдүк дуоһунастаах салайааччы буолан өссө үөһэ дабайыахтааҕа, аатырыахтааҕа табыллыбата. Оттон личность быһыытынан бүтэһиктээхтик өссө да сатарыйа илик. «ХС»
[А.К. Макаренко] олус сатарыйбыт майгылаах үс тыһыынчаттан тахса оҕону ииппитэ. ЧКС ОИиСТ
II
сатараа диэн курдук
Сиһик хара былытым Сириэдийэн таҕыста, Сааллар этиҥ сатарыйан эттэ. Нор. ырыаһ. Саа тыаһа санаарҕаабыт курдук сатыы ойуур үрдүнэн сатарыйа турда. Суорун Омоллоон
Эмискэ салгын сатарыйбыта, сир титирэстээбитэ уонна кинилэр үрдүлэринэн сэнэрээттэр уһууран ааспыттара. Н. Якутскай
Бу аҕыйах хонук иһигэр сурах-садьык өссө эбии сатарыйбыта. В. Яковлев

аат.
1. Туох эмэ хаптаччы көстөр иэнэ, үрдүн тэҥэ-дэхситэ (хол., хонуу). ☉ Гладкая поверхность чего-л. (напр., поляны)
Хомурах хоммотох Холбороҥ маҥан хонуутугар, Тобурах тохтооботох Толомон маҥан толоонугар, Туналҕаннаах ньууругар Туой күрүҥ булгунньах үүммүт эбит. П. Ойуунускай
Остуол ньуурун курдук килэркэй аспаал таас уулусса устун оптуобус сырылаан истэ. Амма Аччыгыйа
Оо, көрбүт киһи көмүөлүн көтөҕөн эрэр күүрээннээх Өлүөнэ эбэ ньуурун, хаампыт киһи сааскылыы сэргэхсийбит кини биэрэгин устун. Т. Сметанин
2. Киһи сирэйэ, сэбэрэтэ, дьүһүнэ. ☉ Лицо человека, лик
Мадыска Дьөгүөр кыыһыгар Матаҕастай Маарыйаҕа Маҥан ыраас ньууругар Манньыйталаан бараммын, Маанымсыга бэрдигэр Баһыйтаран уурайдым. Саха нор. ыр. II. Ким билиэй, кини [оҕонньор] маҥан чөмчөкөтүгэр туох дьон ньуурдара, төһө дьыллар-хонуктар киирэн ааһалларын? Амма Аччыгыйа
Ньуурдуун кытта сырдыы кэйэн, Кынталдьыйа көтө дайан, Тупсан да иһэҕин сыллата Сайдыылаах сахам кыысчаана. Умсуура
♦ Ньуур тутун — тугунан эмэ сирэйдэнэн буруйа суох курдук көстө сатаа. ☉ Надевать на себя личину невинности, оправдываться чем-л.
Маннык эппиэтинэстэн ол-бу албын тылынан, истиҥтастыҥ биричиинэлэринэн ньуур туттан куотуоҥ …… суоҕа. Софр. Данилов
Үгүс төрөппүттэр үлэҕэ баттаппыттарынан ньуур туттан, оҕолоругар ситэ-хото болҕомтону уурбаттарын кэпсээбиттэрэ. П. Аввакумов
◊ Толбонноох ньуур нор. айымнь. — олоҥхо дьоруойун кэрэ дьүһүнүн ойуулуур халбаҥнаабат эпиитэт. ☉ Постоянный эпитет в олонхо, описывающий прекрасную наружность женского персонажа
[Айталыын Куо] Тоҕус өргөстөөх Толомон маҥан күнүм Толонун курдук, Толбонноох ньуура Туналыйан көһүннэ. П. Ойуунускай. Туналҕаннаах ньуурдаах нор. айымнь. — дьахтар кэрэ дьүһүнүн ойуулуур халбаҥнаабат эпиитэт. ☉ Постоянный эпитет в олонхо, описывающий прекрасный облик женского персонажа
Долгун курдук субуруйар Тоҕус былас суһуохтаах, Туналҕаннаах ньуурдаах Туйаарыма Куо диэн …… Кыыстаахтар эбит. П. Ойуунускай. Уон икки, кыталык курдук, кыргыттарынан арыалланан туналҕаннаах ньуурдаах Туйаарыма Куо барахсан таҥас бүтэй этэ сандааран, …… үрүҥ күннүү туналыйан, кубалыы устан киирэн кэлэр. Саха фольк.
ср. бур. нюруу ‘поверхность’, ниюр ‘лицо; личность’

сов. 1. кого-что түһэр, киллэр; представить список лучших работников бастыҥ үлэһиттэр испииһэктэрин түһэр; 2. что (предъявить) көрдөр, биэр; представить удостоверение личности сирэй дастабырыаыньа-ҕын көрдөр; 3. кого-что кому (познакомить) билиһиннэр; представить товарища отцу табаарыскын аҕаҕын кытта билиһиннэр; 4. кого-что (вообразить) санаа, өйдөө; я не могу себе этого представить мин итини сатаан санаабаппын; 5. кого (изобразить) көрдер, дьүһүннээн көрдөр; представить кого-л. в смешном виде кими эмэ киһи күлүөх дьүһүннээн көрдөр; 6. что (причинить) буол; представить большие затруднения улахан мэһэй буол; # представь себе (маны) санаан көр.