нареч. низко, глухо; атыыр оҕус лүҥкүнэччи мөҥүрээтэ бык глухо заревел; ср. лоҥкуначчы .

кунан диэнтэн аччат. Соноҕосчой атыырбыт Барылаччы кистээтин, Кунаныкчай оҕуспут Лоҥкуначчы айаардын. Күннүк Уурастыырап

ньидьий диэнтэн арыт
көстүү. Туора үрүҥ туоһахталаах, Тойон атыыр оҕуспут, Локуоралыыр оппутун Туоракалыы хадьыйан, Логлостугас нокоолонон Лоҥкуначчы айаатаата, Ньидьилдьийэр киэптэнэн Ньиккирэччи мөҥүрээтэ. С. Васильев

будьуруй диэнтэн холб. туһ. [Булгунньахтар] тэллэхтэригэр хойуу талах, эрбэһин үүнэн будьуруспуттар. Н. Габышев
Дьиэ таһыгар баар будьуруспут мутукчалаах титириктэр дабархайдара ууллан күн уотугар кылапачыһаллара. А. Федоров. Онно буобура кутуругун санатар Будьуруспут модороон мастар Лоҥкуначчы кэпсэтэ турар Муударай оҕонньоттор курдуктар. Эллэй

көр дьаһалымсый
«Буолуохтаах буоллаҕына, тоҕо дьирэллэн тураҕыный? Көрдөөрүүй! - Тардыылаах [киһи аата] дьаһамсыйбыт. - Чэй, түргэнник». Софр. Данилов
Дьэ тоҥмут улар курдук хоноччу-өтөччү туттан, хааман-сиимэн атыллаҥнатан, хоҥор хаас курдук лоҥкуначчы саҥаран, дьаһамсыйан биэрээччи. Болот Боотур

даҕ. Улахан өйдөөх, билиилээх уонна олоххо дириҥ уопуттаах. ☉ Мудрый
Будьуруспут модороон мастар Лоҥкуначчы кэпсэтэ турар Муударай оҕонньоттор курдуктар. Эллэй
Муударай кырдьаҕастар олорботох сирдэригэр өйдөөх, үтүө ыччаттар үөскээбэттэр дэһэллэр. И. Гоголев
Ту ох да диэбитиҥ иһин, Тимофей Егоровичтара улахан өйдөөх, букатын муударай киһи сылдьар быһыылаах. Н. Заболоцкай

туохт. Ыксаабыттыы туттан эрчимнээтик хаамп. ☉ Торопливо шагать, энергично вышагивать туда-сюда
Охонооһой кэргэнэ Араппыай, намыһах уҥуохтаах сытыы дьахтар хааман-сиимэн лаһыкыччытар. Амма Аччыгыйа
Хааман-сиимэн атыллаҥнатан, хоҥор хаас курдук лоҥкуначчы саҥаран, дьаһалымсыйан биэрээччи. Болот Боотур
Максим хааман-сиимэн сулугулдьуйан, көрөн-истэн эрилиҥнэтэн, кырдьык да, хотой курдук көрүҥнээҕэ. Н. Кондаков

туохт.
1. Киэҥ-куоҥ дорҕоонноох ырыаны ыллаа, айдаар, бэлэһир. ☉ Громко кричать, петь, горланить, шуметь, реветь
Соноҕосчой атыырбыт Барылаччы кистээтин, Кунаныкчай оҕуспут Лоҥкуначчы айаардын. Күннүк Уурастыырап
Салгыҥҥа айаарар Сөмөлүөт ааллары Аллар уу көлөһүн Абынан айбыттар. Эллэй
Хаҥас биэрэк сүллэр этиҥнии өрө ньирилиитигинии түһэрин, сүр ынырыктык айаара-айаара холлоҕостоох уотунан күүдэпчилэнэрин кытта ити барыта [айылҕа ырыата-тойуга] ылы-чып барда. ДАЛ УуУоО
2. Дарбааннаахтык кими, тугу эмэ уруйдаа-айхаллаа, албан аатын арбаа. ☉ Шумно, громко хвалить, превозносить, прославлять кого-л.
Арааһынай куолаһынан Айхал бөҕөнү айаарбыт, Көҥүл куолаһынан Көрүдьүөс бөҕөҕө көҕүйбүт сир эбит. А. Софронов
Кини албан аата айаарбыта. Эллэй

аат.
1. Хойуутуҥу сыыйыллаҕас минньигэс ас (сибэкки симэһиниттэн хомуйан ыҥырыа оҥорбута). ☉ Мёд
Мүөтү мунньар ыҥырыа Лоҥкуначчы туойда. Эллэй
Охсуллубут от сыта минньигэс мүөт сытынан аҥылыйар. Эрилик Эристиин
Ол аата, эн тойон ыҥырыа курдук мүөккүн мөлүйүөн сибэккиттэн хомуйаҕын? Н. Лугинов
2. көсп. Туох эмэ саамай үчүгэйэ, сүмэтэ. ☉ Сладость, удовольствие, наслаждение, смак
Лаврентий Николаевич дьэ олох мүөтүн амсайан испитэ, өйөсанаата дьэ күүһүрбүтэ. Н. Габышев
Сал гынын чэбдигэ диибин диэн. Туох эрэ минньигэс мүөтү у ул а а н э р э р и ҥ к урдук. Н. Заболоцкай. Булчут киһи булду сонордооһуҥҥа олоҕун барыыр, поэт киһи — ырыа ымыытын сойуотугар, тыл мүөтүн эккирэтиитигэр. Доҕордоһуу т.

I
көр хадьай
Борохуот …… хаҥас өттүнэн хадьыйан, улам эргиллиэх курдук быһыытыйан барбыта. И. Никифоров
Оҕолор тэлгэһэҕэ киирэн оонньуу сылдьар Биэрэлээх оҕолорун көрөн, онно хадьыйдылар. «ХС»
Айаннаан иһэллэр. Оттон арыы толооно да көстүбэт. Анньыыс мунчаарда: ама уҥа хадьыйбытым буолуо дуо? Дьолбут к.
ср. п.-монг. хайи ‘уклоняться в сторону’, др.-тюрк. хач ‘избегать; уходить’
II
туохт. Күүскэ ытыр, ытыран ыл; быһа ыстаан сиэ. ☉ Сильно кусать, рвать зубами; пожирать
[Эһэ] Саҕабыттан хам тутан, Саба баттаан өр сытта Уонна икки харыбын Уҥуохтарын хадьыйда. А. Бродников
Оҕуруоттан хаппыыста төбөтүн хомуйан, хоонньубутугар симинэн аҕалан, сиэн хадьыйабыт. Н. Кондаков
Туора үрүҥ туоһахталаах Тойон атыыр оҕуспут Локуоралыыр оппутун Туоракалыы хадьыйан, Лоҥкуначчы айаатаата. С. Васильев
ср. п.-монг. хадьа, бур. хазаха ‘кусать, кусаться’