туохт. Үрдүк көрдөрүүлээх, таһаарыылаах буол. ☉ Быть производительным, продуктивным
Саха суруйааччыларын кэккэлэрэ хаҥаан, үлэлэрэ таһаарыыланан, маастарыстыбалара үрдээн иһэр. ПНЕ СТ

эгэлгэтий диэнтэн хай
аата. Норуоттар чулуу уусуран суруйууларын уопуттарын билсии — айымньы пуорма, маастарыстыба өттүнэн эгэлгэтийиитигэр көдьүүстээҕэ литература устуоруйатыттан илэ-чахчы көстөр. «ХС»

туохт. Тугу эмэ кырыылаах, биилээх оҥор. ☉ Огранить что-л., сделать чему-л. грани, острые края; сделать стрелки (на брюках)
[Доҕордуулар] көмөлөөннөр бүрүүкэлэрин аан бастаан хаптаһынныы кырыылаатылар. И. Гоголев
Улахан маастарыстыбаны дьон тааһы чочуйууга ситиспиттэрэ: сэттэ тыһыынча кэриҥэ сыл анараа өттүгэр тааһы үүттүү, кырыылыы үөрэммиттэрэ. КФП БАаДИ
[Өндүрэй] түөрт муннуктаах уһун ньолбуһах оту дьиэ хоруобуйатын курдук тэбистэҥник кырыылаан кэбистэ. «ХС»

аат. Күндү тааһы (хол., алмааһы) ырааһын, кэрэтин көрдөрөр сыалтан кырыылаах оҥорооһун. ☉ Огранка (напр., алмазов)
Омук ювелирдара түөрт сүүс сыл устата алмааһы кырыылааһын, бриллианы оҥоруу маастарыстыбатын чочуйбуттара. Б. Павлов
Мин санаабар, алмааһы кырыылааһынынан эҥин дьарыктанар буоллар үгүс барыс киириэ эбитэ буолуо. «Сахаада»

туруор 15 диэнтэн х-ччы аата. Пьесаны туруорааччы
□ Туруорааччы бэркэ сэрэнэн, хаартытын адьас муннугар тирээн арыйда. Е. Неймохов
Ф. Потапов эрэпэтииссийэ ыыта сылдьан сыана туруорааччылар сэбиэдиссэйдэрин Павел Яковлевы ыҥыртарбыт. Тускун
Туруорааччы-режиссёр Карл Сергучёв өҥү, музыканы, тылы синтезтээһиҥҥэ үрдүк маастарыстыбатын биһирээтим. «ЭК»

1. кэпсэтис диэнтэн хай. аата. Ити истиҥ кэпсэтиһии хайдах, тоҕо күөдьүйбүтэй диэн тоһоҕолоон ыйытар буоллаххытына, ол маннык этэ… В. Гаврильева
   Табаһыттар өрөспүүбүлүкэтээҕи сүлүөттэригэр эдэрдэри ыстаадаҕа таһаарыы туһунан киэҥ кэпсэтиһии буолла. «Кыым»
   Кэпсэтиһиинэн кыайыылары ситиһэр бөҕөс маастарыстыбата үүнэр кыаҕа суох. НЕ ТАО
2. Ханнык эмэ боппуруоһу, дьыаланы быһаарсар сыаллаах санааны атастаһыы, үллэстии. ☉ Переговоры
   «Кырса тириитин сыанатын үрдэтэргэ кэпсэтиһиини ыыта сылдьабыт», — диэтэ. «ХС»
   Эйэлээх кэпсэтиһиилэртэн аккаастаннаххытына, эппиэтинэс эһиэхэ сүктэриллиэҕэ. СБТТ
   Түмүгэр Израиль …… Ливаны кытта байыаннай кэпсэтиһиилэри ыытарга күһэллибитэ. ПА

1. дьүһүннээ 1, 3 диэнтэн хай. аата. Бэл билиҥҥи научнай-техническэй прогресс үйэтигэр былыр-былыргыттан үгэс буолбут дьүһүннээһиннэр дөбөҥнүк уларыйбаттар. КНЗ СПДьНь
   Уус-уран мэтириэт айымньы геройун сирэйэ-хараҕа хайдаҕын эридьиэстээһининэн муҥурдаммат. Кини, холобур, криминалистикаҕа туттуллар тылынан дьүһүннээһин (словесный портрет) диэнтэн букатын туспа. ФЕВ УТУ
2. лит. Литератураҕа тыл алыбынан, тыл искусствотын ньымаларынан олоҕу, баар чахчыны ойуулаан көрдөрүү. ☉ Изображение (описание жизни, реальной действительности посредством художественного слова, словесного искусства)
   Лирическэй айымньы кылгаһын да иһин олоҕу уобарастаан, уус-ураннык дьүһүннээһин бары бэлиэлэрин илдьэ сылдьар. ВГМ НСПТ
   Саха суруйааччыларын маастарыстыбалара үрдээһинин биир суол туоһутунан кинилэр айымньыларын тыллара-өстөрө чуолкай, дьүһүннээһиннэринэн күүстээх буолан иһэрин ааҕыахха сөп. СГС ӨСҮДь

даҕ.
1. Тугу эмэ ордук үчүгэйдик сатыыр, оҥорор, ордук үөрүйэхтээх. ☉ Обладающий большим умением, опытом в чём-л., умелый, искусный. Сатабыллаах салайааччы
□ Ким сатабыллаах, баартаах бултуйааччы. С. Никифоров
Сатабыллаах сири оҥорооччулар уонна бастыҥ сүөһү иитээччилэр маастарыстыба чымпыгын уонна кистэлэҥин кистээбэттэр. ЭБТ
Наука уонна тиэхиньикэ улаханнык сайдыбыт үйэтигэр үлэҕэ сатабыллаах, үөрүйэхтээх буолары таһынан талбыт идэҕэ киэҥ билиилээх буолуохха наада. СГПТ
△ сатабыл 2 диэн курдук
Сатабыллаах саһыл саҕалаах (өс хоһ.). Тот буоларга сатабыллаах буолар наада. Аҥаардас үлэ бурҕалдьыта тоторуо өссө илик. А. Фёдоров
Өрүү ити курдук булугас өйдөөх, сатабыллаах, хоһуун буол. В. Миронов
2. Туохха эмэ ситиһиини ордук хааччыйар, табыгастаах, тахсыылаах. ☉ Удачный, успешный, эффективный (напр., о способе, методе). Сатабыллаах ньыма. Сатабыллаах үлэ

1. дьарыктан диэнтэн хай. аата. Семен Романович туһугар билигин саамай кылаабынайа, «олоҕун хараҕата» - үлүһүйүү. Күн тура-тура сарсыардаттан киэһээҥҥэ диэри ис сүрэҕиттэн итэҕэйэр, сөбүлүүр дьыалатынан дьарыктаныыта буолар. Н. Лугинов
   Оҕо техниканан дьарыктаныыта - бу көннөрү көр буолбатах, политехническай үөрэхтээһин сүдү суолталаах биир ньымата. Дьиэ к. Олохтоох нэһилиэнньэ сири оҥоруунан аан бастаан дьарыктаныытыгар маҥнай кинилэри сыылкаҕа кэлбит нууччалар үөрэппиттэрэ. «ХС»
2. Туохха эмэ анаан эрчиллии, эрчиллэн үөрэнии. ☉ Занятие, выполняемое для приобретения, усовершенствования каких-л. навыков, упражнение
   Дьарыктаныы ханна утумнааҕый да, онно маастарыстыба хайаан да баар. ПАК
   Оҕо кыра сааһыгар төрөөбүт тылын дэгиттэр баһылыырыгар …… олоҥхону дорҕоонноохтук ааҕыынан дьарыктаныыта улахан туһалаахтар. ПНЕ СТ
   Семен Васильевич соҕотоҕун хаалан, маҥнайгы дьарыктаныы хайдах ааспытын, хуор кыттааччыта барыта музыкальнай өттүнэн хайдаҕын ырыппыта. АҮ

аат.
1. Олоҕу, айылҕаны, баар чахчыны уус-уран айымньыларынан дьүһүннээн көрдөрүү (литература, архитектура, скульптура, живопись, графика, муусука, үҥкүү, тыйаатыр, киинэ уо. д. а.). ☉ Искусство (творческая художественная деятельность; отрасль такой деятельности)
М.А. Шолохов килбиэннээх айымньылара, аан дойду искусствотын байыппыттарын ааһан, бүтүн киһи аймах уус-уран сайдыытыгар саҥа кэрдиис кэми арыйдылар. Софр. Данилов
[Суорун Омоллоон] саха хореографическай искусствотын маҥнайгы төрүтүн уурбут, аатын курдук кэрэ «Сир симэҕэ» балет либреттотын ааптара. Эрчимэн
Тылдьыт наука, тиэхиникэ, культура, искусство саҥа ситиһиилэрин маассабай ааҕааччыга тириэрдэр тоҕоостоох источник буолар. АПС СЛ
2. Бастыҥ сатабыл, маастарыстыба. ☉ Искусство (высокая степень умения, мастерства)
Онтон ыла урукку суруналыыс экскаваторщик үлэтин искусствотыгар уһуйуллубута. И. Данилов
Дьону салайар үлэ - уустук үлэ. Ол иһин даҕаны салайааччы искусствота диэн туспа өйдөбүл баар. ПБН КДьСО
Салалта искусствота хас түбэлтэ аайы директивнэй ыйыыны үксэтиигэ уонна онон ыһыахтаныыга буолбатах диэн дьэҥкэ өйдөбүлү дьон баччааҥҥа диэри бары баһылаабыт буолуохтаахтар. Л. Брежнев (тылб.)