сов. мунньуһун, мунньулун.

нессв., налезть сов. разг. 1. (забраться) туол, мунньуһун; 2. (об одежде, обуви и т. п.) бат, сеп буол.

сов. I. (встретиться где-л.) көрсө түс (көлөнөн); 2. (собраться в одном месте) муһун, мунньуһун (көлөнөн кэлэн).

туохт., дэҥҥэ тутлар. Элбэх буола мунньуһун; аймалаһа үөмэлэс. ☉ Собираться в одном месте в большом количестве; копошиться, кишеть
[Гитлер аармыйата] Ыам кумаарын курдук ыамаласта. Саха нар. ыр. III
Дойду-дойду туйгуттара туоллулар. Ыһыахха ыамаластылар, Түһүлгэҕэ төгүрүстүлэр. Өксөкүлээх Өлөксөй

бараалаа диэнтэн холб. туһ. Билигин хабдьылар үөрдэрэ тус-туһунан быданан, бараалаһан талах төрдүн аайы ыал буолар кэмнэрэ. Н. Заболоцкай
Кутан оҥорбут курдук куормалаах, Тардан таһаарбыт курдук таһаалаах, Кулуһун от курдук уҥуохтаах Манна бараалаһар буолар эбит. Саха нар. ыр. III
Улуу Ленин болуоссатыгар Модун күүстээх Муусукалар мунньуһуннулар, Баараҕай тыастаах Барабааннар барааластылар. С. Васильев

мунньуһун диэнтэн хай
аата. Ити күөлгэр быйыл саас …… дьэ, дьон бөҕө мунньустуу! Көрнар бөҕө. Амма Аччыгыйа
Быйыл элбэх түүлээҕи бултаатар, Уйбаанча аны сайын Чыыстайга дьон мунньустуута, Ньэмэк баайга бэлэхтээх тиийэн, баҕар, кыыһын кэпсэтиэ этэ. Н. Якутскай
«Бы лыр бэрт дэҥ кэриэтэ буолар үгүс киһи биир сиргэ мунньустуута, — Тимир иҥэһэлээхтэр тигинээтилэр, Алтан иҥэһэлээхтэр аарыгырдылар», — диэн этиллэрэ. ССЛИО

көмө аат. Сыһыарыы түһүк форматыгар хайааһын тугу эмэ тула, эргийэ, төгүрүччү буоларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ В форме дательно-местного падежа употребляется при обозначении чего-л., вокруг которого совершается действие
Хараҕын тулатыгар уу мунньуһунна. А. Софронов
Ньиэмэс ыстаабын тулатыгар харабыллар ааһааччыны тохтотор, ыйытар быстах хаһыылара иһиллэр. Т. Сметанин
[Борокуоппай] сайын аайы манна үрдүгэр олорон Уһун күөл тулатыгар оттуура, туулуура, илимниирэ. А. Бэрияк

сов. 1. на кого-что (летя натолкнуться) кэтилин, кэтиллэ түс, көтөн кэл; 2. на кого-что (летя напасть) түс; орёл налетел на стадо овец хотой бараан үөрүгэр түстэ; 3. на кого-что, перен, разг. (с разбегу) кэтиллэ түс, анньылла түс; 4. на что, перен. разг. түбэс, киирэн биэр; налететь на выговор сэмэҕэ киирэн биэр; 5. на кого-что (атаковать) саба түс; 6. на кого-что (напасть с целью грабежа) саба түс; 7. на кого-что, перен. разг. (с обвинениями и т. п.) үрдүгэр түс; 8. перен. (о ветре, буре) түс, эмискэ түс; налетел ветер и разогнал дождь эмискэ тыал түһэн ардаҕы кыйдаата; 9. (слететься) мунньуһун; налетели мухи сахсырҕа мунньуһунна; 10. (осесть, скопиться) олор, түс (хол. быыл).

1. сим I диэнтэн холб. туһ. Сиилэскэ оту симсэ сылдьан, Сибэккилээх алааска, Талахха, окко чаҕылыйбыт Таммахтары көрдүм мин. К. Туйаарыскай
2. Биир сиргэ элбэх буолан чөмөхтөс, мунньуһун. ☉ Набиваться куда-л., скопиться где-л. в большом количестве
   Оскуолаҕа ыга симсибит дьоҥҥо биэлсэр …… сэрии туһунан кэпсээтэ. Амма Аччыгыйа
   Дьиэҕэ дьон лыык курдук симистилэр. М. Доҕордуурап
   Дьокуускай мас дьиэлэрэ Чохчолоһо симсэн тураллар. С. Васильев
   ◊ Харах симис — харах симсэ оонньоо. ☉ Играть в жмурки
   [Үһүс уол:] Мааҕын харах симсэ сылдьан, ити кыыһы уураабыта. А. Софронов
   Оонньуу барбыт кыргыттар Олус тоҕо хойутууллар? Харах симсэр ааттанан, Ханна-ханна сылдьаллар? Күннүк Уурастыырап
   Харах симсэр, ыал буолар Оҕо саастар аастылар. П. Тобуруокап

1. таптай диэнтэн атын. туһ. Микиитэ ыаҕайаны ийэтин илиититтэн эһэ охсон ылан көрбүтэ, толору арыы тапталлан баран, үрдэ тарбаҕынан кириэстии сотуллубут. Амма Аччыгыйа
   Ол хотуур тапталлан, ампаарга ыйанан, Көр, үрүҥ көмүстүү күлүмнүүр, Бу күөххэ, бу көргө үҥкүүлүөн баҕаран Эйиэхэ бэйэтин көөчүктүүр. Эллэй
   Үгүс металлар үчүгэйдик тапталлаллар. КДМ Х
2. кэпс. Биир сиргэ элбэх буола мунньуһун, тоҕуоруй (көтөрү этэргэ). ☉ Скучиваясь где-л., слетаясь куда-л., облеплять что-л. (напр., о птицах, летающих насекомых)
   [Көҕөн] кэлэн биир эмэ дьиэ таһыгар тахсыбыт чалбахха тапталлан эстээхтиир буоллаҕа. Итинник сэрэхтээх көтөргө дьэ муода. Далан
   Күөл диэки көрбүтэ, бэтэрээ саҕаҕа кус бөҕө тапталла сытар эбит ээ. Н. Заболоцкай
   Сахсырҕалар барыанньа сытын биллилэр да килиэпкэ кэлэн тапталлыбытынан бардылар. Бырааттыы Гриммнэр (тылб.)