сыһ. Эрэйи-муҥу көрөн, кыһалҕалаахтык. ☉ В нужде, испытывая страдания, мучения. Олус муҥнаахтык олороллор

I
1. даҕ. Сору-муҥу аҕалар, олус эрэйдээх. ☉ Причиняющий мучения, приносящий страдания, мучительный
Муҥнаах үлэ.  Муҥнаах оҕо төрөөн муҥнаан эрэҕин ээ, тугу этиэм баарай. Н. Неустроев
Ыалдьыы буолбатах, кырдьыы миигин ордук кыайда быһыылаах. Уонна бу бэйэтэ да муҥнаах атах. Амма Аччыгыйа
2. аат суолт. Эрэйи-муҥу көрө сылдьааччы, эрэйгэ түбэспит киһи. ☉ Человек, заслу живающий жалости, сострадания, мученик, страдалец
Микиитэ балыйтар даҕына эбэтэр кырдьыгын итэҕэттэрбэтэҕинэ кыайан саҥарбат муҥнаах. Ам ма Аччыгыйа. Уонна курус харахпынан Умнаһыттары көрөбүн, Ол муҥнаахтары аһына Саха буолбуппуттан үөрэбин. С. Данилов. Муҥнаах булугас, эрэйдээх этигэс диэччилэр дии, баҕар биһиги да ҕаны кэлиэхтээх киһибитин хайдах кө рөрү-истэри сүбэлэһэн көрүөхпүт. Ту марча
II
аат эб. Саҥарааччы аһынар иэйиитин көрдөрөр. ☉ Выражает жалость, сочувствие говорящего
Оҕо муҥнаах хайдах гыннаҕына үчүгэйин бэйэтэ да билбэтэ буолуо. Софр. Данилов
Сүрэҕим муҥнаах сэрэйбитэ! П. Тобуруокап
△ Хомойуу-аһыйыы дэгэттэнэр. ☉ Имеет оттенок сожаления. Ким эрэ кө түттэ Мөһөөҕүм муҥнааҕы? П. Т обуруокап
△ Этиллэр санаа саҥарааччыга сыһыаннаах буоллаҕына, үҥсэргээһин, кэмиринии дэгэттэнэр. ☉ Если высказывание относится к говорящему, то имеет от тенок жалобы, сетования
Өлгөм үүнүүт тэн өлүүлэммэтэх, Соболоҥ бөҕөт төн солуйбут Уһун муҥнаах Мин баарбын. С. Зверев

туттул. сыһыан холб. Аһынар сыһыаны көрдөрөр. ☉ Выражает чувство жалости говорящего (бедняжка)
Бу, муҥнаах баара [тыһаҕас], өлөр быаҕа хара маҥнайгыттан сигилитэ-майгыта холлон киирбитэ. Н. Заболоцкай

1. мученик, страдалец; бедняга || бедный; муҥнаахтан муҥ арахпат погов. страдальца несчастья не оставляют; 2. мучительный, тяжёлый; муҥнаах улэ тяжёлая работа.