трудный, мучительный, беспокойный; накаастаах үлэ мучительно трудная работа.

мучительный, трудный, тяжёлый; эриирдээх олох тяжёлая жизнь; эриирдээх суол трудная дорога.

прил. 1. (трудный) ыар, ыарахан, баттыгастаах; тягостный труд ыар үлэ; 2. (неприятный, мучительный) ыар, ыарахан, муҥнаах; тягостное зрелище ыарахан хартыына.

1. мученик, страдалец; бедняга || бедный; муҥнаахтан муҥ арахпат погов. страдальца несчастья не оставляют; 2. мучительный, тяжёлый; муҥнаах улэ тяжёлая работа.

1. 1) мучение; пытка, истязание; өстөөхтөр бары накаастарын тулуйбут он выдержал все пытки врагов; 2) трудность, затруднение; накаас бөҕөнү көрсүбүт он встретил много трудностей; 2. трудный, тяжёлый, мучительный; накаас айан мучительная поездка; 3. разг. ужасно, страшно; накаас куһаҕан ужасно плохой; накаас улахан страшно большой.

I 1) связанный с трудом, усилиями; трудный; напряжённый; эрэйдээх үлэ трудная работа; 2) доставляющий хлопоты, беспокойство, беспокойный; эрэйдээх оҕо а) беспокойный ребёнок; б) трудный ребёнок; 3) причиняющий страдания, мучения, мучительный; эрэйдээх олох жизнь, полная страданий.
II частица модальная, выражает жалость, сочувствие: куобах эрэйдээх туохтан бары куттанар заяц, бедняга, боится всего на свете.

прил. 1. (горячий, вызывающий ощущение жжения) уоттуу хаарыйар, сыралҕаннаах; жгучий мороз уоттуу хаарыйар тымныы; 2. (мучительный) уоттуу хаарыйар, аһыы-лаах-абалаах, сытыы; жгучий стыд уоттуу хаарыйар саат; жгучие слёзы аһыылаах-аба-лаах харах уута; # жгучий вопрос наһаа сытыырхайбыт боппуруос; жгучий брюнет чой хара киһи.

даҕ. Киһиэхэ эрэйи аҕалар, кыһарыйар, ыксатар; ыар түбүктээх. ☉ Мучительный, напряженный, связанный с усилиями; доставляющий человеку тяготы, тяжелые хлопоты
Ийэтэ өлбүтэ. Суос-соҕотох балтылаах эрэ. Онтон итинник кыһарҕаннаах олоххо тэбилиннэ. Багдарыын Сүлбэ
Сэрии, сут курдук кыһарҕаннаах кэмҥэ баар-суох чугас дьонун …… тыыннаах иитэн олорбута киһини ордук долгутар, сөхтөрөр. Д. Кустуров
Сүөһүгэ кэмчи уонна мөлтөх хаачыстыбалаах аһылык бэлэмнэнэн кэккэ кыһарҕаннаах кыстыктар ааһыталаатылар. «Кыым»

даҕ.
1. Элбэх ыар түбүктээх, күчүмэҕэй, ыарахан. ☉ Трудный, мучительный, тяжелый
Лэглээриннэр ыалларыныын бэрт кыһалҕалаах кыһыны туораатылар. Амма Аччыгыйа. Кини, Болот, Огдооччуйа кыһалҕалаах күнүгэр тугу туһалаата? Н. Заболоцкай
Быйыл, кэргэним өлөн, кыһалҕалаах олоххо сылдьабын. С. Ефремов
2. Ыарахан, эрэйдээх олохтоох, дьадаҥы. ☉ Несчастный, многострадальный, бедный
Манна миигиннээҕэр ордук кыһалҕалаах дьон баар буолуохтара. Амма Аччыгыйа
Кыһалҕалаах, элбэх эрэйи көрбүт киһи хараҕын уута харан хаалбыт курдук буолара. А. Сыромятникова
Платон Алексеевич төрөппүттэрэ бэрт кыһалҕалаах, дьадаҥы дьон этилэр. «ХС»
△ Ыар, хараастыылаах. ☉ Тяжелый, скорбный
Сөдүөччүйэ кыһалҕалаах толкуйга ылларан абырахтыы олорор сонун ыһыктан кэбистэ. В. Гаврильева
3. Тустаах, наадалаах. ☉ Озабоченный чем-л.
Киһи сылдьыбат… Манна бу мин курдук кыһалҕалаах эрэ сордоох үктэнэр сирэ. Н. Якутскай
Сарсыарда от охсор тыастан кыһалҕалаах киһи Василий Титов сүрэҕэ мөхсүбүтүнэн уһугунна. В. Яковлев

I
1. даҕ. Сору-муҥу аҕалар, олус эрэйдээх. ☉ Причиняющий мучения, приносящий страдания, мучительный
Муҥнаах үлэ.  Муҥнаах оҕо төрөөн муҥнаан эрэҕин ээ, тугу этиэм баарай. Н. Неустроев
Ыалдьыы буолбатах, кырдьыы миигин ордук кыайда быһыылаах. Уонна бу бэйэтэ да муҥнаах атах. Амма Аччыгыйа
2. аат суолт. Эрэйи-муҥу көрө сылдьааччы, эрэйгэ түбэспит киһи. ☉ Человек, заслу живающий жалости, сострадания, мученик, страдалец
Микиитэ балыйтар даҕына эбэтэр кырдьыгын итэҕэттэрбэтэҕинэ кыайан саҥарбат муҥнаах. Ам ма Аччыгыйа. Уонна курус харахпынан Умнаһыттары көрөбүн, Ол муҥнаахтары аһына Саха буолбуппуттан үөрэбин. С. Данилов. Муҥнаах булугас, эрэйдээх этигэс диэччилэр дии, баҕар биһиги да ҕаны кэлиэхтээх киһибитин хайдах кө рөрү-истэри сүбэлэһэн көрүөхпүт. Ту марча
II
аат эб. Саҥарааччы аһынар иэйиитин көрдөрөр. ☉ Выражает жалость, сочувствие говорящего
Оҕо муҥнаах хайдах гыннаҕына үчүгэйин бэйэтэ да билбэтэ буолуо. Софр. Данилов
Сүрэҕим муҥнаах сэрэйбитэ! П. Тобуруокап
△ Хомойуу-аһыйыы дэгэттэнэр. ☉ Имеет оттенок сожаления. Ким эрэ кө түттэ Мөһөөҕүм муҥнааҕы? П. Т обуруокап
△ Этиллэр санаа саҥарааччыга сыһыаннаах буоллаҕына, үҥсэргээһин, кэмиринии дэгэттэнэр. ☉ Если высказывание относится к говорящему, то имеет от тенок жалобы, сетования
Өлгөм үүнүүт тэн өлүүлэммэтэх, Соболоҥ бөҕөт төн солуйбут Уһун муҥнаах Мин баарбын. С. Зверев