Якутские буквы:

Якутский → Русский

мындырдык

нареч. 1) тонко; проницательно; 2) искусно, умело.

мындыр

1) тонкий, проницательный; мындыр өй тонкий ум; 2) искусный; мындыр оҥоһук искусное изделие.

Якутский → Якутский

мындырдык

сыһ.
1. Туох эмэ уустук, бириинчик өттүн таба көрөр, таба өйдүүр гына. Тонко, проницательно
Михаил Андреевич хас биирдии оҕо туох күүстээх өрүттээҕин, туох итэҕэстээҕин мындырдык билэрэ. И. Гоголев
К и ни т ө һө да э д э р б уо л л а р с а ла а у п р а вляющайын уустук, эриирдээх үлэтин мындырдык билэр. П. Егоров
Тугу эмэ дириҥник иһигэр киирэн, ымпыктаан-чымпыктаан (оҥор, толор). Тонко вникая, вдумчиво (делать, выполнять что-л.)
Батурин бэрэбиэркэ мындырдык, үп дьыалатын үчүгэйдик билэр дьонунан ыытыллыбытын, онон үлэҕэхамнаска халбаҥа суох туһалаах буолуоҕун бэлиэтээтэ. В. Яковлев
Тордох булчут эбээннэр муударай өйдөрүн мындырдык кэрэһэлиир. В. Лебедев (тылб.)
2. Киһи дэбигис сатаабатын курдук уустуктук, олус бириинчиктээн, уус-ураннык. Искусно, умело, ювелирно
Серго көмүлүөк оһох үчүгэйин, турбата олус мындырдык өйдөнөн оҥоһуллубутун сөҕөрө. «ХС»
Бу чахчы киһини бэйэтигэр тардар, к ы р а д а у л а р ы й ы ы л а р ы мындырдык, уустаан-ураннаан дьүһүннүүр хартыына. ФЕВ УТУ

мындыр

даҕ.
1. Туох баҕарар уустук, бириинчик өттүн ордук таба көрөр, таба өйдүүр. Вдумчивый, вникающий в суть, проницательный
Бу мындыр эмээхсинтэн абырамматах киһи бу улууска суох буолуо. И. Гоголев
Юрий Семёнович сүрдээх мындыр, к э п с э т э о л орон дууһаҕар ханнык ыарыктааххын өтө көрөр. Н. Лугинов
[ Учуонай садов о д т а р ] Саха сирин эдэр мичуринецтарын …… мындыр өйдөрүн улаханнык бэркиһээбиттэрэ. И. Данилов
Тугу баҕа рар ымпыктаан-чымпыктаан оҥорорго ор дук дьоҕурдаах, уус өйдөөх. Искусный, отличающийся умом, вкусом, мастеровитый
Охоноон оҕонньор — мындыр киһи. Кини сатаабата, кыайбата диэн к ү н с и риг э р с у ох к урд у к. Л. Попов. Хаптаһыҥҥа сырылаан, Хабырынан устуруус: Кыҥаан эллии дьуххалаан, Кылбаарытар мындыр у у с. Р. Баҕатаайыскай
Оҕонньор …… көмүс тарбахтаах, олус мындыр киһи. «ХС»
2. Киһи дэбигис сатаабатын курдук уус тук, бириинчик, ордук уус-уран. От личающийся изяществом, утончённостью, ювелирный
Маны ханнык көмүс ууһа Куппута, аалбыта буолуой? Мындыр оһуору, ойууну Дьэргэтэн кээспитэ уустугуон! Баал Хабырыыс
Поэтическай тылбаас ускуустубата сүрдээх мындыр уонна чэпчэкитэ суох үлэ. В. Чиряев
Аҕатын хоһугар кытаайыскай остуол, олоппос — сүрдээх мындыр үлэлэр. Киһи өйө, тарбаҕа хайдах итини оҥорорун сөҕөн кэбистим. «Чолбон»

сындыр-мындыр

  1. аат., кэпс. Туох эмэ кыра, буолар-буолбат бытархай. Мелочь, пустяк
    «Эйигин кытта дьиэ эргиннээҕи сындырга-мындырга сүбэлэһэрдээх этим», — диэтэ кини, сүр баттаппыт көрүҥүнэн. Р. Баҕатаайыскай
    «Салайар үлэҕэ араас сындыр-мындыр элбэх …… » итинтэн сиэттэрэн оҕонньор сэҥээриилээҕи даҕаны, сэҥээриллиэ да суоҕу элбэҕи эттэ. В. Яковлев
  2. даҕ. суолт. Кыра, бытархай, буолар буолбат. Незначительный, малозначащий
    Салайар тэрилтэлэр, Сындырмындыр үлэҕэ сыҕарытан кэбиһэллэр. Р. Баҕатаайыскай
    Куорат күннээҕи сындыр-мындыр олоҕо …… дьаалытынан баран испитэ. Дж. Рид (тылб.)

Якутский → Английский

мындыр

a. wise


Еще переводы:

көмүскэнилин

көмүскэнилин (Якутский → Якутский)

көмүскэн диэнтэн атын
туһ. Чахчы мындырдык көмүскэниллибит партия. ПРД ТҮө
Эһиил судаарыстыбаннай хамыыһыйаҕа Чульман оройуонугар таас чох икки сүүс биэс уон мөлүйүөн туонна саппааһа көмүскэниллиэхтээх. «Кыым»

киисчит

киисчит (Якутский → Якутский)

даҕ. Кииһи бултуурга ордук дьоҕурдаах, сатабыллаах. Охотник на соболя, соболятник
Киисчит ыт кииһи кытта киһи сөҕүөн мындырдык сырсар, күрэстэһэр. Я. Семенов. Киисчит, эсэһит, тииҥньит уо. д. а. идэлээх ыттар баар буолааччылар. АФС БЫ
Киисчит киһиэхэ Байанайа күөйдэҕинэ, …… Киис барахсан Киниэхэ чугаһыыр. «ХС»

күрэстэс

күрэстэс (Якутский → Якутский)

туохт. Кими эмэ кытта күөн көрүс, куоталас, илин былдьас. Состязаться, соревноваться; соперничать с кем-л. в чем-л.
Саллайар сааспар саха манныгын Күөн көрсөн күрэстэһэ илигим. П. Ойуунускай
Улуустартан киирбит баайдаах дьадаҥы утарыта күрэстэстилэр. Амма Аччыгыйа. Киисчит кииһи кытта киһи сөҕүөн курдук мындырдык сырсар, күрэстэһэр. Я. Семенов

уустуктук

уустуктук (Якутский → Якутский)

сыһ. Судургута, боростуойа суохтук; ураннык, мындырдык. Непросто, сложно; тонко, искусно
Киһи хараҕа олус да уустуктук, наһаа да чуолкайдык кэпсэтэр буолар эбит! Амма Аччыгыйа
[Чинарин] Едлин ыйытарынааҕар быдан уустуктук ыйытар буолан биэрдэ. Эрилик Эристиин
Хуор кыттааччылара бары уустуктук салайар хормейстер кэлбитин туһунан дьонноругар кэпсээбиттэрэ. АҮ

нууста

нууста (Якутский → Якутский)

нуустаҕын уур кэпс. — 1) кимиэхэ-туохха эмэ олус кыһан, болҕомтоҕун уур. Заботиться о комчём-л., окружать заботой кого-л.
Нуустаҕын ууран үлэлээбэтэххин! Хайдах бу туохха да кыһаммат дьон буолан эрэҕитий! А. Сыромятникова
Этэрээти бары өттүнэн хааччыйыыга нуустаҕын уурдаххына сатанара буолуо. Л. Попов; 2) туох баар сатабылгын киллэр, дууһаҕын уур. Вкладывать душу во что-л. Биһиги өбүгэлэрбит оҕо-уруу, өй-санаа өттүнэн чэбдик, дьылҕаларыгар эрэллээх буолалларын, хата, кимнээҕэр ордук нуусталарын ууран бэрт мындырдык быһаарбыттар эбит сорох боппуруостары. С. Тумат
[ Устудьуоннар] уһулуччу үчүгэйдик үөрэнэллэрин таһынан институт олоҕор нуусталарын ууран туран кытталлара. «Кыым»

сиэкэний

сиэкэний (Якутский → Якутский)

туохт., кэпс.
1. Айгыраа-сайгыраа, хамсаа, өһүлүн. Расшатываться, разбалтываться
Айгыраабат, хамсаабат, Иэҕэлдьийбэт, сиэкэнийбэт Кремль кириэппэс барахсан. С. Зверев
Силигирии сиэттиспит Силик күөх сиэллээх Сис тыабыт сиэкэнийбит. С. Зверев
2. көсп. Туохтан эмэ искэр айман, дьик-дьах буол. Тревожиться, пугаться, беспокоиться в душе из-за чего-л. [Ааптар] уһуннук отуора хамсаан өйөсанаата алдьанан сиэкэнийэн сылдьыбыт киһи бэйэтин дууһатын муннугун-ханныгын хасыһан тахсар адьынатын мындырдык арыйар. Эрчимэн
[Оҕолор] дьэлликтиир үгэһигэр үөрэнэн эрэллэр буолан баран, бу сырыыга уһуннук сүппүтүттэн лаппа сиэкэнийдилэр. Р. Баҕатаайыскай
Ити курдук түүлүттэн сиэкэнийэн син өр утуйбакка сытан баран, …… туран, таһырдьа таҕыста. ЕАИ СА

тумарыктый

тумарыктый (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Күдэннирэн, туманныран көһүн. Казаться покрытым пеленой, завесой тумана
Дьэҥкир ыраас салгын, туох барыта сүрдээх ыраахха диэри чуолкайдык көстөр, кыччыыр эрэ, түүппэҕирбэт, тумарыктыйбат. Амма Аччыгыйа
Күнэ суох былыттаах халлаан, күнүһүн кылгастык сырдаабыта аатыран тумарыктыйа түһээт, хаттаан хараҥарбыта. Болот Боотур
Ый тулата төп-төгүрүк гына тумарыктыйда. Тэки Одулок (тылб.)
2. Бүрүллэн, үчүгэйдик көрбөт, өлбөөркөй буол (харах туһунан). Туманиться, мутиться (о глазах)
Сылаарҕаан тумарыктыйбыт да буоллар, хараҕа мындырдык, иччилээхтик чаҕылыйар. КА СЛТК
Аан дойдуну тумарыктыйбыт хараҕынан анаархайдык анаарар киһи, …… төһө да күн сырдыгын көрөрүн иһин, тыыннаах аатырыан сатаммат. «Чолбон»

кыраҕытык

кыраҕытык (Якутский → Якутский)

сыһ.
1. Ырааҕы сытыытык (көр). Далеко, зорко, остро (смотреть, видеть)
Кинилэр [саллааттар] олбуор иһин диэки сытыытык, кыраҕытык көрүтэлииллэр. Н. Габышев
Арай туундара булчутун үөрүйэх хараҕа эрэ бу хараҥаҕа кыраҕытык көрүөн сөп. Н. Габышев
Владимир Ильич хараҥаны, күһүҥҥү түүнү кыраҕытык кыҥастаспыта. М. Прилежаева (тылб.)
2. Болҕомтолоохтук, бэлиэтии, таба (көр, кэтээ). Зорко, внимательно (смотреть, следить)
Бугул саҕа уйаларыгар ас көрдөөн айахтарын аппаҥнатар оҕолорун ийэ хотой кыраҕытык кэтиир. И. Гоголев
Үөдүйээн биир кыталык Үрүҥ туналы тириитин Ылан кистиир, Кыраҕытык ыраахтан көрөр, кэтиир. С. Дадаскинов
Таабырыҥҥа олоҕу, айылҕаны кыраҕытык көрүү, мындыр өй, хомоҕой тыл эгэлгэтэ көстөр. ВГМ НСПТ
Сэргэхтик. Бдительно
Ийэ сирбит киэнин Илин, арҕаа быыһын Кыһыл сэрии мэлдьи Кыраҕытык маныа. Күннүк Уурастыырап
Чэ, кытаатыҥ, аттаргытын мантан инньэ кыраҕытык манааҥ. Куһаҕан санаалаах дьон тугу барытын оҥоруохтара. И. Федосеев
3. көсп. Олус болҕомтолоохтук, мындырдык, кыраны да көтүппэккэ, иҥэнтоҥон (бил, кэтээ). Пристально, проницательно, вникая во все мелочи (познавать, исследовать, подмечать)
Тахсар тууһу кыраҕытык, сэргэҕи сүтэрбэккэ, чинчилиир буолуохха. И. Никифоров
Маннык тоҥокко мууһурбут хаар үрдүн кыраҕытык кэтэһэр наада. М. Попов
Серго албыннааһыны ордук тулуйбат этэ. Ону кини наһаа кыраҕытык булан ылара. СОТА. Амма Аччыгыйа киһи, суруйааччы быһыытынан биир боччумнаах уратыта — киһи үтүө өрүттэрин кыраҕытык таба көрөрө. ФЕВ УТУ
4. Бэргэнник (ыт, кыҥаа). Метко (стрелять, целиться)
Ким урут туттубут саата эрдэ эстэр эбээт. Ким кыраҕытык кыҥаабыт сыалын табар эбээт. Т. Сметанин
Хаптаһыннаах халыҥ ааммыт Хайаҕаһынынан бэйэбит Кыраҕытык кыҥаһаммыт Кынчыатаһан кэтэһэбит. С. Тимофеев

хитроумный

хитроумный (Русский → Якутский)

прил. уустук, мындыр; мындыр өйдеөх, мындыр (о человеке); хитроумный ход уустук хардыы.

уйгуур

уйгуур (Якутский → Якутский)

I
туохт.
1. Туохтан эмэ ууҥ көтөн, кыайан утуйума эбэтэр утуктаабыккын аһар. Проснуться, потерять сон в силу каких-л. внешних обстоятельств
Мотуор тыаһынан уйгууран Холкуос ыала уһугунна, Көмүөл күүһүнэн оргуйан Үлэ күнэ саҕаланна. А. Абаҕыыныскай
Оҕонньор чуумпуран иһийбит дьиэтигэр бэйэтин муҥар буһан, утуйар уута уйгууран, уйулҕата көтөн сытта. П. Аввакумов
Дьон ол аймалҕаны истэн, уулара уйгууран уһуктубуттар. ҮҮА
2. Туохтан эмэ олус, күүркэй, өрүкүй. Оживиться, наполниться жизнью; взбодриться
Үстүөпэбит тапталга уйгууран аанньа утуйбат буолбут быһыылаах. М. Доҕордуурап
Олох күүрээнэ миигин өрүкүттэ, Уйгуурдум. Долгуйдум. Умайдым. Д. Васильева
Николай дууһата уйгуурбутун драматург ылыннарыылаахтык быһаарар, мындырдык ойуулуур. «Чолбон»
Улахан саҥананиҥэнэн, күйгүөрүнэн туол, айман, сэргэхсий. Наполниться весёлым шумом-гамом, гомоном
Киэҥ иэнэ киһинэн туолан Унаар хочобут уйгуурда. Күннүк Уурастыырап
Киэһэ интэринээт иһэтаһа оҕо аймах саҥатынан уйгуурбута. П. Аввакумов
Кус-хаас саҥата, көтөр бииһин ырыата уйгууран турда. В. Сыромятников
II
даҕ. Туохтан да хааччахтаммат, тутуллубат, көҥүл-босхо барбыт. Свободный, вольный, лишённый стеснений, ограничений
Кэлэр кэммит Кэскилиттэн, Устар олох Уккууруттан, Уйгуур санаа Уһууххайда. Күннүк Уурастыырап. Умнубутум, сырдык бакаал Төлөнүгэр оҕустаран, Улдьаа сылдьыы, уйгуур санаа Уодаһыныгар кыайтаран. Н. Босиков
Мэник-тэник, кулун босхо сылдьар оҕолору: «Ээ, дьэ, уйгуур дьон», — дэниллэр. ЧМА ЭТНББ
ср. уйг. уйҕур ‘уйгур’
III
1. аат. Омугунан уйгуурдарга (хотугулуу-арҕааҥҥы Кытайга, Орто Азия сорох өттүгэр, Афганистаҥҥа олорор омук) киирсэр киһи. Уйгур (представитель народа, живущего на северо-западе Китая, в нек-рых районах Средней Азии и Афганистана)
Биһиги, уйгуурдар, сахалар, Бэрт былыр биир кэргэн этибит. «ХС»
Саха омук бастакы төрүттэрэ-уустара соҕуруу диэкиттэн этэ. Онуоха түҥ былыргы түүрдүү тыллаах уйгуурдар, Енисей кыргызтара (хакаастар) уо. д. а. — буолбуттара. «Кыым»
2. даҕ. суолт. Уйгуур омугар сыһыаннаах. Уйгурский
Иирээн абааһытын төрдүн Тоҕус Уйгуур кыргыттара, эбэтэр кыргыттарын төрдө диэн ааттыыллара үһү. БСИ ЛНКИСО-1938
Саха уонна уйгуур поэзияларын тыла биир төрүттээх буолан ритм үөскээһинигэр маарыннаһар түбэсиһиилэр бааллара ити чахчылар дириҥ силистээхтэрин өссө төгүл бигэргэтэр. Н. Тобуруокап