тулааһыннаа диэнтэн бэй., атын
туһ. [Метро] Тулхадыйбат буоллун диэн, Толбонноох мыраамар тулааһыннаммыт. С. Васильев
Өлүөнэни курдаабыт таас хайа Натаара үрэххэ чугаһаат буор хайаларга тулааһыннанар. «ХС»

туохт. Кимиэхэ эмэ пааматынньыгы туруор. ☉ Удостоиться памятника, обелиска
Боростуой саха уола, улуу сабыытыйаларга дьоһуннук кыттан Дьобуруопа килэрийэр киинигэр тиийэн, Венгрия курдук дойдуга мыраамар таас пааматынньыктана сытарын истэр-билэр астык. Багдарыын Сүлбэ

аат. Атах таҥаһын ыраастыыр килбэчитэр маас. ☉ Мазь для чистки кожаной обуви, вакса
Күнүс баһаар иннигэр Уһанар биир саппыкыһыт, Иһиирбэхтии баахсанан биһэр, саҥа сунуур тиһэр – Эн бачыыҥкаҥ килбэчийэр. И. Гоголев
Киэҥ мыраамар кирилиэһинэн баахсанан килбэчиллибит яловай саппыкылаах саллааттар тыастаахтык хаамсаллара. Ю. Чернов (тылб.)
Хос иһэ кып-кыараҕаһа уонна тоҕо эрэ баахса сытынан аҥылыйара. М. Горькай (тылб.)

бүүрүктээ диэнтэн атын
туһ. Онтон хаары бүрүммүт хойуу ойуур улам арыттанан, сэндэҥэрэн баран, бөдөҥ бэстэринэн бүүрүктэнэн бүттэ. Амма Аччыгыйа
Маркс уҥуоҕа үрүҥ мыраамарынан тулалыы бүүрүктэммит. ЛВ МТА
Холкуос киинэ дэнэр бөһүөлэк хойуу үөттэринэн бүүрүктэнэн бүтэр тыа хоонньугар киирэн турар. П. Аввакумов

туохт. Быртаҕынан, киринэн-дьайынан, куһаҕанынан сутуй. ☉ Делать нечистым, осквернять, поганить что-л. Бу үтүөкэннээх ийэ сирбит ньуурун, ыраас салгынын быртахтыа суохтаахтар. Софр. Данилов
[Мария:] Аны биһиги сирбитин кирдээх атаххынан быртахтыыр үһүгүөн, буор сирэй. В. Протодьяконов
Күлүгэ киртитэрэ Эллада күөх халлаанын, быртахтыыра ытык, кэрэ Парфенон мыраамарын. И. Гоголев

аат. Дьэҥкирэн көстөр саһархай өҥнөөх тааска кубулуйбут түҥ былыргы үйэтээҕи мутукчалаах мас сымалата. ☉ Янтарь
Мин көрдүм арҕаа муора Дьантаар буордаах кытылын, Хотугу Муустаах муора Хараҥарбат халлаанын. С. Данилов
Балтика дьантаардаах биэрэгэр Балыксыт тиийээри тиэтэйэр. М. Ефимов
Тырымныыр үчүгэй толбонноох мыраамар - Тымныылаах Дьааҥыга тулааһын баҕана; Араҥас сүлүүдэ, араҥас таас дьантаар - Өргөдьөй эҥэрин ойуута-дьарҕаата. С. Васильев

аат.
1. Үчүгэй архитектурнай тутуулаах улахан дьиэ. ☉ Дворец (в составе названий нек-рых больших зданий)
Оҕо саас дыбарыаһа. Успуорт дыбарыаһа. Ой-Бэскэ аны аҕыйах сылынан пионердар дыбарыастара тутуллуо. Дьүөгэ Ааныстыырап
[Дьокуускайга] сотору кэминэн култуура дыбарыаһа, сөтүөлүүр бассейн, успуорт дыбарыаһа тутуллаллара хайаан да наада. ЯАМ ҮүСС
2. эргэр. Ыраахтааҕы олорор дьиэтэ. ☉ Дворец (царский)
[Поэт] ыраахтааҕы дыбарыаһыттан хайдах да кыайан арахпат киһи буоларыгар тиийэр. А. Пушкин (тылб.)
Күөл кытыытыгар мыраамар таас дыбарыас көстүбүтэ. Х. Андерсен (тылб.)

туохт.
1. Биир сиргэ уһаты-туора сырыт, кэл-бар. ☉ Ходить взад-вперёд, кружить на одном месте
Саҥа түспүт сыа хаарга эһэ суола чээччэйбит. В. Титов
Кырынаас чээччэйбит бу манан, Ол онон солоҥдо бугуйбут, Быйаҥ хаар аатыгар махтанан Баар кыылым барыта суруйбут. В. Дедюкин
Сарсыныгар кэлэн айаларын көрбүтэ, саһыла, сэмээр кэлэн баран, айаларга чугаһаабакка, тула чээччэйбит уонна баран хаалбыт. ЧМА СТС СЭ
2
чэчиргэт диэн курдук. Саас муус көтөҕүллүөн иннинэ, баҕаналары хам ыла тоҥмут мууһу тула чээччэйэн көйүллэр. СДН СФУуХМ
Скульптор баһаам улахан ньыгыл мыраамартан биэс аҥаар миэтэрэ үрдүктээх «Давид» диэн статуяны чээччэйэн оҥорбута. АЕВ ОҮИ
Биир сыарҕабытын муус хам ылан кэбиспит. Ону сүгэнэн чээччэйэн хоҥнордубут. В. Арсеньев (тылб.)

аат.
1. Үрдүк таас дьиэлэргэ тирэх буолар эбэтэр баараҕай киэргэл буолар кэтит остуолба баҕана. ☉ Сооружение в виде столба, служащее опорой в здании или воздвигаемое в качестве монумента, колонна
Сааланы эргийэ кэккэлэһэн турар маҥан мыраамар холуоҥкалар үрдүлэринэн аан дойду суруйааччыларын мэтириэттэрэ кэккэлэспиттэр. Амма Аччыгыйа
[Оскуола] холуоҥкаларын үрдүлэринэн сабырыйан турар киэргэтиилээх чарапчылаах. М. Доҕордуурап
2. Туох эмэ уһун субурҕа, ньолбучах эбэтэр төкүнүктүҥү быһыылаах тиэхиньикэҕэ оҥоһук аата. ☉ Название разных технических устройств в форме цилиндра или вообще удлинённых, колонка. Муусуканы улаатыннарар холуоҥка
3. Тыһырдьа ууну хачайдаан ылар оҥоһук. ☉ Водопроводное устройство с краном, установленное на улице, колонка. Холуоҥкаттан уута киллэр
□ Уу сүүрүгүрэригэр анаан куорат былаастара туттарбыт холуоҥкалара куруутун тэстэ турара
Индия кэпс. Холуоҥка таһыгар икки дьахтар, толору уулаах солуурдарын умнан, кэпсэтэллэригэр үлүһүйэн тураллар. «ХС»
△ Массыынаны, араас сүүрэр тиэхиньикэлэри бэнсиининэн, атын да уматыгынан сапыраапкалыырга аналлаах тэрил. ☉ Установка для отпуска жидкого горючего автотранспорту, колонка. Бэнсиин холуоҥката
4. Хаһыат суругун туруору субурҕата. ☉ Ряд коротких строк, образующих длинную полосу газетного текста, столбец, колонка. Хаһыат холуоҥката

1. аат.
2. Алтан хорҕолдьуну эбэтэр сорох атын металы кытта холбуу уһаарыллыбыта. ☉ Сплав меди с оловом или некоторыми другими металлами, бронза
   Оччолорго боруонсаны үс суол ньыманан ыла сылдьыбыт эбиттэр: бастакыта, алтаҥҥа бэрт кыратык хорҕолдьуну холбуу уулларан; иккиһэ, алтаҥҥа кыратык хаа-дьаа көстөр мышьягы булкуйан; үсүһэ, алтаҥҥа кыратык хорҕолдьуну уонна мышьягы иккиэннэрин холбуу кутан.БИГ ӨҮөС. Скульптордар статуялары мыраамартан суоран, боруонсаттан кутан, мастан кыһан оҥороллоро. КФП БАаДИ
3. Боруонсаттан уус-уран оҥоһуктар (хол., статуя, мэтээл). ☉ Художественные изделия из бронзы, бронза (собир.)
   Биһиги баарбыт айылҕаны айааччылар, сир киэбин уларыта тутааччылар …… Биһиги сүппэт дьүһүммүтүн Холустаҕа ойуулууллар; Биһиги модун мөссүөммүтүн Боруонсаҕа куталлар. Л. Попов
   △ кэпс. Спортивнай күрэхтэһиигэ үһүс миэстэлээххэ тиксэр мэтээл. ☉ Медаль за третье место в спортивных соревнованиях.
4. археол. Киһи аймах былыргы историятыгар дьон, боруонсаны уһаарарга үөрэнэн, онон сэп-сэбиргэл оҥостуулара. ☉ В древнейшей истории: овладение людьми плавкой бронзы и преимущественное использование ее для изготовления орудий труда и оружия, эпоха бронзы. Боруонса үйэтэ
   □ Алма-Ататтан хотугулуу арҕаа Чу-Илийскэй хайаҕа боруонса эпохатын кэминээҕи храм көһүннэ. «Кыым»
   Туймаадаҕа боруонса үйэтинээҕи дьон олорбут уонна көмүллүбүт сирдэрэ, туттубут сэптэрэ, киэргэллэрэ көстүтэлээн тураллар. БИГ ӨҮөС
5. даҕ. суолт. Боруонсаттан оҥоһуллубут. ☉ Сделанный из бронзы, бронзовый. Боруонса бюст
   □ Эпэрээссийэ оҥорорго туттуллар боруонса инструменнар билиҥҥээҥҥэ диэри ордон хаалбыттар. КФП БАаДИ
   Онно дьон диэки хайыспыттар Кыһыл көмүс солотуулаах Уон алта боруонса кыргыттар. Дьуон Дьаҥылы
   △ Спортивнай күрэхтэһиигэ үһүс миэстэлээххэ тиксэр. ☉ Присуждаемый за третье место в спортивных соревнованиях, бронзовый (о медали, награде). Боруонса наҕараада
   □ Роман Дмитриев боруонса мэтээлинэн наҕараадаланна. КИС АаДЧ