Якутские буквы:

Якутский → Якутский

мэндээр

  1. туохт.
  2. Ханан да долгуна суох биир кэм килэйэн көһүн (чуумпурбут улахан күөл, өрүс ньуурун туһунан). Открываться взору широкой и гладкой поверхностью, разливаться (об озере, реке)
    Мас быыһынан улахан баҕайы тыымпы күөл уута мэндээрэн көһүннэ. Н. Неустроев
    Лена эбэ хотун сиэркилэ таас курдук, ханан да долгуна суох мэндээрэн с ы т а р. Н. Якутскай
    Эбэтэ киниэхэ туох бэлэҕи ууран тоһуйбутун биллэрбэккэ, ылы-чып баран мэндээрэн сыппыта. Н. Заболоцкай
  3. Мээнэнэн унаарыччы көр (киһи киэҥ ник көрбүт харахтарын этэргэ). Смотреть бессмысленным взглядом широко раскрытых глаз
    Кыыс мэндээрбит харахтарын көрөн, Лаана кыбыстан чугаһаабатаҕа. В. Гаврильева. Куриль муунтуйбут дууһата бобута туппахтыыр ыарыытыттан харахтара иччитэ суоҕунан мэндээрэр. С. К у р и л о в (тылб.)
    Туох да кыһалҕата суох курдук көр-иһит, тутун. Выглядеть, казаться бездумным, беззаботным, беспечным
    Эмээхсин сыбаайбаны сөбүлүү и һ и т т э , оттон Дарбыанап иһиттэ эрэ, истибэтэ эрэ, көннөрү мэндээрэн олордо. «ХС»
  4. даҕ. суолт. Уйаара-кэйээрэ биллибэт, киэҥ. Необозримый, безбрежный, бескрайний
    Түгэҕэ биллибэт күөх мэндээр халлаан Бүлүү куоратын саба бүрүйэн турарга дылыта. Н. Якутскай
    Ханан да иитэ-саҕата суох курдук мэндээр туундара халыан тымныыттан бөҕүөрэн ыйы быһа боруҥуйу саба тардынар. В. Васильев

мэндээ

аат. Киһи хараҕа ыларын тухары киэҥ туох эмэ ньуура (хол. уу ньуура). Широкая гладкая поверхность, плоскость чего-л. (напр., водная гладь)
Киэҥ өрүс мэндээтэ Килэ дийэн көһүн нэ. С. Васильев


Еще переводы:

мэндээрий

мэндээрий (Якутский → Якутский)

көр мэндээр
1.
Сайыҥҥы үрүҥ түүн сырдыгар күөл үрдэ туналыйа мэндээрийэр. Софр. Данилов. Өрүс киэҥ ньуура харах ыларынан мэндээрийэн, өрө анньан тахсыбыт. Н. Л угинов

дылбаар

дылбаар (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Долгуйбакка биир кэм мэндээр. Течь спокойно и плавно
Арай өрүс туох да буолбатаҕын курдук сүүрүгүрэн дылбаара турар. И. Никифоров
Соҕотох киһи, улахан үөс тыала суохха дылбааран турдаҕына, туораан кэлбитэ. А. Сыромятникова. Тэҥн. тылбаар, дылбаарый

мэндэһий

мэндэһий (Якутский → Якутский)

көр мэндээр
1.
Арай Муҥдуҥда эбэ-хотун уруккутун курдук уйаара-кэйээрэ суох мэндэһийэр. И. Гоголев
Чугас, үрүҥ кумаҕынан эркиннэнэн, Түбэ диэн кыра салаа өрүс түргэн сүү рүгүнэн устан мэндэһийэ сытар. А. Фёдоров

бууһурҕас

бууһурҕас (Якутский → Якутский)

I
бууһурҕаа диэнтэн холб. туһ. Мииккэлээх Кириисэ Быйагы хайатын, кини аннынан мэндээрэр Бүлүү эбэ хотуну көрөн олорон санаарҕаабыты үтүктэллэр
Күпүлүөт бүттэҕин ахсын топпут ынах курдук үөһэаллара тыынан бууһурҕаһаллар. «ХС»
II
даҕ. Муннунан салгыны күүскэ таһааран тыаһатар (үксүгэр сүөһү туһунан). С шумом, сильно выдыхающий через нос
Нуоҕайдаах [ынах аата] босхо сылдьара, муннун тыаһа бууһурҕас, хараҕа сирэлиҥнэс. М. Доҕордуурап
Сэмэнчик утуйбут. Муннун тыаһа бууһурҕас. Н. Якутскай

долгураа

долгураа (Якутский → Якутский)

туохт. Биллэр биллибэттик нуоҕаҥнаа, дьалкыҥнаа, эйэҥнээ; долгуннур. Едва заметно качаться, колыхаться, волноваться, плескаться
Үөлдьүөл үүт-тураан түүн, сыыйа сарсыарда буолар, Антах муус хайалар көстөллөр... Бэттэх муора уута мэндээрэ долгуруур. Суорун Омоллоон
[Уруһуйга көстөр] ойуур төбөтө - күөҕүнэн долгуруу муората... М. Тимофеев
Байҕал долгуруу устар, толоон сир симэхтэринэн туолар. «ХС»

көбүҥнээ

көбүҥнээ (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Тулуура суох буол, түргэнник сылай. Быть слабосильным, невыносливым, быстро уставать
Маҥнайгы омуммар харса суох хааман маҕыйдым уонна толору көс аҥаарын тиийбэккэбин көбүҥнээн хааллым. Р. Кулаковскай
2. Көппөҥнөө, үллэҥнээ (долгун туһунан). Волноваться, вздыматься (о поверхности воды)
[Тыымпы] Көппөҥнүү Көбүҥнүү Мэччэккэй бэйэлээх Мэчийэ эрийэ Мэндээрэн тунааран Долгуйа оргуйа Долгуннана тураҕын. «Чолбон»

кэҥэс

кэҥэс (Якутский → Якутский)

даҕ. Киэҥ соҕус. Широковатый, довольно широкий
Алларанан кэҥэс соҕус налыы үрэх уута мэндээрэ уста турар. Суорун Омоллоон
Кырдьаҕас Мавра кэҥэс соҕус халысхан суол устун хааман иҥнэҥнээн иһэр. М. Доҕордуурап
Кэҥэс соҕус сайылык иһэ дьонунан кэчигириир, ыҥырыа уйатын курдук дыыгыныыр. А. Бэрияк

түктэритик

түктэритик (Якутский → Якутский)

сыһ. Наһаа куһаҕаннык, быдьардык. Скверно, возмутительно, безобразно. Түктэритик быһыылан
Кыыс кэрээнэ суохтук мэндээрбит киэҥ хараҕа, уһуктаах уоһа, кытархайдыҥы баттаҕа барыта Миэхэ түктэритик көһүннэ. Софр. Данилов
Туохха да сатабыла суохтук, түҥнэритик, тиэрэ. Нелепо, отвратительно (напр., высказываться)
[Абстракционистар], барыны бары көҥүл бутуйан, туохха да холооно суохтук, түктэритик ойуулууллар. ВГМ НСПТ

тайыы

тайыы (Якутский → Якутский)

аат., эргэр. Улахан кыылы (ордук эһэни) бултуурга туттуллар уһун мас уктаах үҥүү (тимирэ сытыы уһуктаах, икки өттүнэн биилээх, төрдүнэн туорайдаах). Охотничье оружие (в основном на медведя) в виде обоюдоострого копья, насаженного на длинное древко, рогатина
Эһэни биһиги өбүгэлэрбит тайыынан өлөрөллөрө. Далан
Эһэни наар тайыыга түһэрэн бултуур идэлээх эбит. Болот Боотур
Мэндээрэр далайы Мэҥийэ харбыырыҥ Мин тайыым анныгар Мэлийдэ табакам! И. Чаҕылҕан
ср. др.-тюрк., тюрк. тайа ‘прислонять, ставить опору, подпирать’

налыы

налыы (Якутский → Якутский)

  1. даҕ. Намыһах, чычаас уулаах, оттонор (сир). Низкий, ровный, мелководный, покосный (о местности)
    Алларанан кэҥэс соҕус налыы ү р эх уута мэндээрэ уста турар. Суорун Омоллоон
    Мин күнү көрбүтүм, Мин ман на үүммүтүм — Бу налыы сыһыыбар, Бу чараҥ аларбар. С. Данилов. Тоҕой Сэлэ кырдаллара, онтон налыы хочото күн уотунан күндээрдилэр. Л. П опов
  2. аат суолт. Чычаас уулаах сир. Низменное место, заливаемое водой, покосное угодье
    Налыыларга халыйбыт садырыын ууларыгар көҕөннөр түһэн күөкэҥнэһэллэр. И. Гоголев
    Өрүс эстэрин саҕана бытааннык сыыйа кэллэҕинэ, күөлгэ ити дурда аннынааҕы налыынан кутар. Н. Лугинов
    Табалар бөлөх-бөлөх хайдыһан киэҥ налыыны биир гына тарҕаһаллар. А. Кривошапкин (тылб.)
    ср. монг., бур. налуу ‘отлогий, покатый, пологий’