набирать в рот жидкость.

полигр. набирать; заметканы набордаа = набрать замётку; набордуур цех наборный цех.

туохт. Тэтимирэн, үгэннээн ис (хол., үлэ). ☉ Находиться в разгаре, набирать темп (напр., о работе). Хомуур үлэтэ күргүөмнээн турара

побуд. от обор=; чэрэниилэни обортор = а) набирать чернила (в авторучку); б) промокнуть чернила (промокашкой); атахпын обортордум мой ноги вязнут, я вязну (напр. в болоте).

аат., түөлбэ. Сайыны бил, сайыны билэн уой-тот, тубус (кыһыны дьүдьэйэн туораабыт сүөһүнү этэргэ). ☉ Набирать вес за лето (о животном, сильно исхудавшем за зиму).

туохт. Уһун дороххой сытыы уһуктаах кыл курдук утахтан (туораахтаах үүнээйилэр ситэн эрэллэрин көрдөрөр). ☉ Набирать ость (что свидетельствует о начале созревания зерен — о злаках)
Бурдук ото кылыһыран, аны мантан антах торолуччу ас кутуох курдук. У. Нуолур

туохт.
1. Үчүгэй амтаннаах буол, амтаннан. ☉ Становиться вкуснее, набирать вкус
Иккиэн аччыктаабыттара сүрдээх …… Дьуукала ордук минньийбиккэ ды лы. И. Гоголев
Арааһа, хортуоппуй күл анныгар хаҕын иһиттэн тыына тахсыбакка, күҥкүйэ буһан, ити курдук минньийэр эбит буоллаҕа. Г. Колесов
△ Саахар амтаннаах буол, саахардан. ☉ Становиться слаще
Уулаах отон күһүҥҥү хаһыҥҥа олус минньийэр. М. Попов
2. көсп. Сылаанньый, дуоһуй, астын. ☉ Таять, млеть от удовольствия; обрести доброе расположение духа
Мин санаам минньийэн, Мичээрэ үөрэбин. Күннүк Уурас тыырап. Ылдьаа …… халтаһалара мин ньийэ-минньийэ силбэһэн, бүрүйэ тыы тан бардылар. Н. Заболоцкай
[Испиэн] Аманаастыын аҕыйах сыллааҕыта аан маҥнай булка үөрэммит сылларын санаталаан сүрэҕэ үөрүүнэн минньийэр. Н. Абыйчанин

туохт.
1. Саталан, сата түспүтүн курдук улаханнык тыалыр. ☉ Свирепствовать, бушевать (о непогоде)
Дьыбарсыйан сарсыарда Кыйыдыйан сатарда, — Силлиэрбэхтээн иһиирдэ, Сэбирдэҕи сиксийдэ. А. Абаҕыыныскай
2. Улахан тыас, саҥа охсуллуутуттан дуорааннан, тыас, саҥа дуорааннан (хол., тыаны, салгыны этэргэ). ☉ Наполняться громким шумом, сотрясаться от громового звука (напр., о лесе, воздухе). Тыа баһа сатарар хаһыыта иһилиннэ
□ [Ньургун Боотур] Халлаан сатарыаҕынан, Хабарҕата хайдыаҕынан Хабырына-хабырына Хаһыытаамахтаан ылла. П. Ойуунускай
Бүлүмүөт тыаһынан сатара Хараҥа түүн кэтит ытыһын Хабырҕаччы таһынара. С. Тимофеев
3. Күүскэ сатараа, сатараан иһилин (хол., саа тыаһа). ☉ Раздаваться, прокатываться, разноситься (напр., о выстреле, голосе, песне)
Тыа иһэ уотунан оргуйар, Саа тыаһа сатарар. А. Абаҕыыныскай
Ырыабыт чугдаардын, Саҥабыт сатардын, Дорообо, Саҥа дьыл. И. Артамонов
Хамандыыр илиитин өрө уунан: «Батарея, огонь!» — диэн хатан, чуор куолаһа сатарбыта. А. Бродников
4. көсп., поэт. Эбии күүрээннэнэн таҕыс, күүһүрэн кэл (абарыы-сатарыы эбэтэр үөрүү-көтүү туһунан этэргэ). ☉ Усиливаться, возрастать, нарастать, разгораться (напр., о каком-л. чувстве)
Абарбыт, сатарбыт санааны бурайа Дьаадара халлааҥҥа кыырайар. Эллэй
Хатаҥат тыала түһэр, Өһүөн ардах өрөөн барар Хара дьай күүһүн эһэр Өрөгөйдөөх өргөс, сатар! А. Абаҕыыныскай
Күн көрөн халлаан дьайҕарда, Көр-нар, үҥкүү сатарда. П. Ламутскай (тылб.)
△ Улаат, эбии уоҕур (хол., тымныы күүһүн этэргэ). ☉ Набирать силу, крепчать (напр., о морозе)
Кыһыҥҥы тымныы сатарбыт, Кыйыһыйбыт муус толоон. И. Чаҕылҕан

туохт.
1. Эккэр-хааҥҥар күүстэ, сэниэтэ киллэрин, эрчимир. ☉ Набраться сил, стать сильным, окрепнуть
Аһаабыт саҕа санаан, күүһүрэн, аны аҥаар илиибин ороон таһаардым. Аччыктаабытым, сылайбытым туох да олус. Т. Сметанин
Кэҕэ улаатан, арыый күүһүрэ түстэр эрэ, чыычаах муҥнаах кыракый оҕолорун уйаларыттан таһырдьа үтүрүйэр, соҕотоҕун эрэ уйаҕа хаалар. И. Федосеев
Эмиэ күүһүрэн кэлэбит: сылайбыппытын умнан кэбиһэбит. Н. Тарабукин (тылб.)
△ Санааҕын бөҕөргөт, тулуурдаах буол. ☉ Стать сильнее, выносливее, мужественнее
Киһи араас, сорох, эн курдук, киһиргээтэҕинэ күүһүрэр, сорох бэйэтин сэнэннэҕинэ өрө көбөр. Н. Лугинов
Хараҕым да хараҥардар, Сатарыччы күлэбин, [Олох] Төһө төгүл мускуйар да, Соччо төгүл күүһүрэбин. И. Гоголев
2. Уоҕур, эрчимир, улаат (туох эмэ күүһүн этэргэ). ☉ Усиливаться, возрастать, нарастать, набирать силу (о физических процессах)
Лаппа киэһэрэн, хаҥас дьиэҕэ уот ордук сырдаан, күүһүрэн күүдэпчилэнэр. Амма Аччыгыйа
Уу дириҥээбит, сүүрүгэ күүһүрбүт. Н. Заболоцкай
Тыал күүһүрбүккэ, тымныы сэтэрбиккэ дылы буолла. С. Федотов
Элбэх сыарҕалаах дьон чугаһаан эрэр тыастара улам күүһүрэн истэ. «ХС»
△ Кытаат, дириҥээ (ханнык эмэ санаа, иэйии туһунан). ☉ Углубляться, обостряться, накаляться (о чувстве, состоянии)
Онтон Фокин аймалҕана ордук күүһүрбүтүгэр кинилэр дьонноругар бардылар. Амма Аччыгыйа. Кыһыйбыта, кыыһырбыта эбии күүһүрдэ: «Бу муҥнаан эрдэҕин!» Софр. Данилов
Кини Александры таптыыр, ытыктыыр санаата өссө күүһүрэргэ, улаатарга дылы буолла. М. Доҕордуурап
3. Тэтимир, түргэтээ. ☉ Ускориться, повыситься (о темпе)
Үлэ төрдүс күнүгэр өссө ордук күүһүрэн барда. М. Доҕордуурап
△ Сытыырхай, күүркэй, тыҥаа. ☉ Стать крайне напряженным, накалиться, обостриться (напр., о борьбе за жизнь)
Олох охсуһуута бары өттүнэн күнтэн-күн аайы күүһүрэн иһэрэ. Д. Таас
△ Улаатан ис, бэргээ (ыарыы туһунан). ☉ Усугубиться, прогрессировать (о болезни)
Ол онтон таарымтата куттанан сиргэ тимириэ баара дуо, хата, эбиитин күүһүрдэ. И. Гоголев
Кини хараҕа уоттанан, тыынара ыгымыгымнык күүһүрэн, уҥуоҕа салҕалаан, сирэйэ эрдийэн, туох эрэ суостаах суолга соруммут быһыылааҕа. Дьүөгэ Ааныстыырап

I
туохт.
1. Уруккугунааҕар үчүгэй буол, үчүгэй өттүгэр уларый. ☉ Становиться лучше, улучшаться
[Уйбааныс:] Мин дьон олоҕо тупсарын, сайдарын иннигэр күүспүн харыстыыр санаам суох этэ да, күүс кыайбат. А. Софронов
Доруобуйа тупса турдун, Дьолбут ордук туругурдун! Күннүк Уурастыырап
Сөдүөччүйэ …… санаата арыый тупсан, аргыый аҕай дайбаан бара турда. М. Доҕордуурап
2. Кэрэ, тупсаҕай буол, киэркэй, кэрэтий. ☉ Становиться краше (о чём-л.)
Бу күнтэн ыла мин тулабар туох барыта тубуста, киэркэйдэ. Амма Аччыгыйа
Айылҕа көҕөрөрүн саҕана хаһааҥҥытааҕар даҕаны тупсар. Н. Лугинов
Дьокуускай куорат кэҥээбит, улааппыт, тупсубут даҕаны. У. Ойуур
3. Сааскын ситэн, эт тутан, төлөһүйэн, кэрэ буолан көһүн, кэрэтий (үксүгэр кыыс оҕо туһунан). ☉ Становиться красивее, хорошеть, цвести (обычно о девушке)
Ийэм …… сиэркилэҕэ көрүнэр, чахчы тупсубутун көрөн, үөрэн сыһыгырыы күлэн ылаат, миигин кууспахтыыр. И. Гоголев. Венера сыл аҥаарын кэриҥэ Москваҕа кууруска үөрэнэн, тупсан ахан кэлбит. Н. Лугинов
[Кеша] ол турдаҕына кыыһа чугаһаан кэллэ, тупсубута, туртайбыта айыы үлүгэр. Н. Заболоцкай
△ Ситэн-хотон, уойан төлөһүй (кыыл, сүөһү туһунан). ☉ Становиться крупнее, набирать вес (о животных, скоте)
Кини [Күндэли алаас] собото …… дьэ үчүгэйдик тупсан, сыаланан, искэхтэнэн үөскээбит. Л. Попов
Төлөһүйэн, тупсан, түүлүүн-өҥнүүн эрдэ харалаан хаалбыт ньирэйдэргэ Витя кэллэ. Н. Заболоцкай
Ынах күөх аһылыкка үчүгэйдик тубустаҕына, сорох ардыгар от уонна атырдьах ыйыгар ордук үүттэнэр. ГМФ ССССС
4. көсп. Кими эмэ кытта кыыһырсан, өстөһөн бүт, эйэлэс. ☉ Прекращать вражду, восстанавливать, налаживать добрые, мирные отношения, мириться с кем-л.
Омоҕой оҕонньор күтүөтүн кытта тупсан, көһөн кэлэн бииргэ олоруох буолбут. Н. Неустроев
Ол аата бу дьон …… аныаха диэри тупса иликтэр эбит. Н. Лугинов
II
Даҕааһын, сыһыат күүһүрдэр эбиискэтэ, ту-, туо- диэн саҕаланар сорох олохторго сыстар: тубус-туруору, тубус-туора. ☉ Препозитивная усилительная частица прилагательного и наречия, присоединяемая к основам, начинающимся на ту-, туо-: тубус-туруору ‘отвесный; отвесно’, тубус-туора ‘совершенно противоположно’
Туос акаары дьайбыта Тубус-туора барыта: Ортотуттан саҕалыыр, Саҕалаан иһэн: «Бүттэ!» — диир. С. Данилов
Үрдүк, тубус-туруору, сыгынньах таас дьааҥылар көрө иһиэххэ дьикти кэрэлэр. Н. Заболоцкай
Дохсун ардах тубус-туруору суккулунна. И. Тургенев (тылб.)