приставка, суолтатынан даҕааһын аат уонна сыһыат үрүт итиэннэ (дэҥҥэ) тэҥнии степеннэрин үөскэтиигэ туттуллар, хол. наилучший саамай орду к; наиболее орду к.

1) хребет; 2) шкура вдоль хребта (считается наиболее ценной); саһыл тириитин уорҕата хребтовая часть лисьей шкуры # уорҕатынан уур = (или бырах =) положить, бросить кого-л. на обе лопатки.

туохт., кэпс. Сүөһү, кыыл тириититтэн уорҕа өттүн араар, арааран ыл. ☉ Вырезать из шкуры животного наиболее ценную спинную часть. Уйбаан өлөрбүт саһылын тириитин уорҕалаата

дьүһ. туохт. Этиҥ-сииниҥ эттээх сымнаҕас чаастарын харахха быраҕыллар гына дьигиһитэн хамсан, хаамп (этиргэн, суон киһини этэргэ). ☉ Двигаться, передвигаться, сотрясая наиболее полными, упитанными частями тела
Көр, биирдэ күнүс дьууппата суох сүүрэн билтэрэҥнээтэ ээ. П. Аввакумов

аат., эргэр. Дьиэ-уот малын бөдөҥ уонна сыаналаах өттө (хол., дьиэ тэрилэ, сундуук, уһаат, уурууга сытар таҥас), мал-сал. ☉ Домашняя утварь и наиболее крупные ценные вещи (напр., дорогая одежда, хранимая впрок), имущество
[Ньукулай оҕонньор:] Быыбарынай тойон, дьааһыгы тахсан көрүөҕүҥ эрэ… Баҕар ити ааттаммыт саабаһа суох буолуо, кураанах буолан хаалыа. Н. Түгүнүүрэп

аат.
1. филос. Айылҕа, олох уонна билии көстүүлэрин уопсай сибээстэрин уонна сыһыаннарын көрдөрөр научнай өйдөбүл. ☉ Общее понятие, отражающее наиболее существенные связи и отношения реальной действительноси и познания, категория. Хаачыстыба уонна ахсаан хочугуоруйата
2. Тустаах биир бэлиэлэринэн түмэр, холбуур дьон, биридимиэт, көстүү бөлөҕө. ☉ Группа лиц, предметов, явлений, объединённых общностью каких-л. признаков. Аат тылга түһүктэнии хочугуоруйата

аат. Өрүс, үрэх хочотугар сайын үксүгэр быстан аанньа сүүрдүбэт буолар өрүстэн (үрэхтэн) тахсар уонна онно (үрэххэ) төттөрү түһэр уу, кыра ойоҕос үөс. ☉ Наиболее удаленное и мелкое ответвление русла реки, речки, обычно летом сильно убывающее и имеющее слабое течение, проток
Өлүөнэ өрүс биир киэҥ боротуокатыттан ырааҕа суох, Дьокуускай куорат саамай хабыллар киинин чугаһыгар …… кып-кырачаан былыргы дьиэ билиҥҥээҥҥэ диэри турар. ДьДьДь
Куорат оскуолаларыгар үөрэнэр сылларбытыгар, боротуока мууһун ыраастаан, хатыыскалыыр сир оҥостубуппут. КПИ СМ
Дириҥ үрэхтэри, аппалары, боротуокалары туорааһыҥҥа тыраахтар маҥнайгы аартыгынан туораныллыахтаах. ОҮМ

сыһ.
1. Биир сиргэ түмэн, биир төрүккэ олоҕуран. ☉ Централизованно, по единому принципу
Бөһүөлэктээһин эрэ оскуолаҕа оҕолору кииннээн үөрэтэри киэҥ далааһыннаахтык хааччыйыан сөптөөҕө. И. Аргунов
Лексикография быраактыкатыгар икки сүрүн ньыма туттуллар: алпаабыт ньымата уонна тыллары үөскээбит төрүттэринэн кииннээн биэрии ньымата. АПС СЛ
2. Анаан, ордук күүскэ. ☉ Специально, наиболее активно
Партийнай-хаһаайыстыбаннай тутул атын кэккэ боппуруостара кииннээн турбуттара. У. Нуолур. Суорун Омоллоон дырааматыгар, «Лоокуукка уонна Ньургуһуҥҥа» курдук, таптал тиэмэтэ кииннээн көрдөрүллүбэт. КНЗ ТС

I
аат. Киһи тас мөссүөнэ, сирэйин-хараҕын быһыыта (үксүн үчүгэй дэгэттээх тут-лар). ☉ Лик, лицо (обычно употр. с положительным оттенком)
Сөдүөччүйэ, оҕонньор бүдүгүрбүт сэбэрэтин көрө-көрө, былыргытын саныыр. А. Фёдоров
[Уулаах Уйбаан] уруккутунааҕар таҥаһа-саба арыый көммүт, сэбэрэтэ даҕаны быдан сэргэхсийбит этэ. Эрилик Эристиин
Эн уҥуоххунан, сэбэрэҕинэн уот орто, саар тэгил киһигин, уонна эйигин бухатыыр курдук саныыллар, өй хаата дииллэр, толлоллор. «ХС»
ср. бур. шэг ‘лицо’
II
аат. Сүөһү, кыыл бэрбээкэйин (туйаҕын саҕатынан) уһун түүтэ. ☉ Наиболее длинный волосяной покров над копытами у парнокопытных животных. Атаҕын сэбэрэтэ уонна сиэлэ, кутуруга кытаран көстөр түүлээх, онтон атына дэҥ кыһыллаах, күөх аалыктаах түүлээх буоллаҕына, күөх буулур диэн өҥнөнөр. Сылгыһыт с.

I
түүр диэнтэн дьаһ
туһ. Икки Ваня, үс Коля субуулаан, түүрдэрэн, оту харса суох аҕалан испиттэрэ. Далан
II
аат. Түүрдүү тыллаах уруулуу норуоттар бөлөхтөрө (орто үйэлэргэ Азия биир бөдөҥ судаарыстыбатын — түүр каганатын үөскэппит биистэр сойуустара). ☉ Группа родственных народов, говорящих на тюркских языках (в средневековье — союз племён, создавший один из наиболее крупных государств Азии — тюркский каганат), тюрки
Саха омук аан дойду кырдьаҕас омуктарыттан биирдэстэрэ, кини түҥ былыргы үйэлэр түгэхтэриттэн аатырбыт-суолурбут түүрдэртэн төрүттээх. Софр. Данилов
Мин баар этим түҥ былыр Күөх түүрдэр саҕана. С. Гольдерова. Былыргы түүрдэр үөһэ ыйыллыбыт VI үйэҕэ дылы ханна, хаһан, хайдах норуот быһыытынан үөскээбиттэрэ үчүгэйдик биллибэт. «Саха с.»