1) напевать жалобные песни, петь жалобно; 2) причитать, оплакивать кого-л., плакать по ком-л.

несов. 1. (о кошке) курдьугунаа, кырдьыгынаа; 2. что и без доп., перен. разг. (тихо напевать) ыллаан киҥинэй.

1) петь, напевать по-шамански; петь, голосить истерически; ойуун кутурар шаман напевает по-шамански; 2) токовать (о тетеревах); куртуйах кутурар тетерев токует.

сыһ. Муннугунан, тохтуу-тохтуу (ыллаа). ☉ Под нос, с паузами (напевать)
Наахара көхсүн түгэҕэр киҥир-киҥир ыллыы истэ. Т. Сметанин
[Дарыбыан] Киҥир-киҥир ырыалаах. Н. Туобулаахап
Оҕуспун …… миинэн киҥир-киҥир ыллыы-ыллыы хаамтаран иһэбин. И. Эртюков

туохт. Үрдүк айыылартан, иччилэртэн көрдөһөн, тыл алыптаах күүһүгэр эрэнэн былыргы тылларынан алгыс эт (ыллаа). ☉ Произносить (напевать) старинные слова-благопожелания, обращения с мольбой к высшим божествам, духам-иччи (верование, основанное на признании магической силы слова)
Алтан чуораан айахпынан Айыыһыты алҕаан, Ахтан туойан Айаарар күнүм Арыллыбыт эбит, оҕолоор! Саха фольк. Аал уоту бочуоттаан, Ким хайа сүһүөҕүн бокуппат, Аал уоту уруйдаан, Ким хайа ааттаһа алҕаабат? А. Абаҕыыныскай
Эбэм сөҕүрүйбүт уоту мас сыыһынан күөдьүтэн баран ас куппута, киһи дэбигис өйдөөбөт тылынан алҕаан субуруппута. П. Аввакумов
△ Үтүөнү баҕаран иэйиилээх тыллары эт, алгыс тылы эт (үксүгэр ыраах атаарарга, чугас истиҥ дьоҥҥо). ☉ Произносить (напевать) проникновенные слова с пожеланием добра, счастья; благословлять (провожая в дальнюю дорогу близких)
Оҕолорбутун алгыс үтүөтүн алҕаан, тыл үтүөтүн этэн, Орто аан ийэ дойдуга түһэрдэхпит. Саха фольк. «Үчүгэйдик, дьол-соргу үрдүгэр сылдьыҥ!»— диэн оҕонньор алгыыр. Эрилик Эристиин
«Дьэ этэҥҥэ сырыт», диэн Дьэбдьиэй кыыһын алҕаабыта. Күннүк Уурастыырап
тюрк. алҕа

1. сыһ. Кыыһырбыттыы бүтэҥитик, быһыта-орута (саҥар, кэпсэт, тыллас). ☉ Раздраженно, глухо, прерывисто (говорить, переговариваться)
   Киҥир-хаҥыр саҥарсар буоллулар. И. Гоголев
   Хара бэкир киһи …… тугу эрэ киҥир-хаҥыр тыллаһар. Н. Заболоцкай
   Кыра-хара дьон киҥир-хаҥыр кэпсэтэллэр. П. Филиппов
   △ Чуолкайа суохтук, бүтэҥитик быһыта-орута иһиллэрдик (кутур, ыллаа). ☉ Невнятно, под нос, глухим голосом, прерывисто (напевать)
   [Абааһы] Кэскилэ суохтук киҥирхаҥыр ыллыы иһэр. ПЭК ОНЛЯ I
   Кини киҥир-хаҥыр кутура-кутура, …… ымдааннаах ыаҕаһы биэ диэки дьалкыппахтыыр. Н. Якутскай
2. даҕ. суолт. Сөбүлэспэт, тыҥааһыннаах, тыл-тылга киирсибэт. ☉ Временами неровный, напряженный (о взаимоотношениях между людьми)
   Кэргэнниилэр …… киҥир-хаҥыр сыһыаннарын туора дьоҥҥо тарҕатыы сиэргэ табыллыбат. ПБН КСКТ

сыһ.
1. Санньылыйан, субуруйан, намылыйа түһэн. ☉ Так, чтобы висело, струилось сверху вниз (напр., усы, волосы)
Үөһээ бытыга намылыччы үүммүтүттэн кини сирэйин быһыыта хайдах эрэ сыалыһар хоҥо руутугар маарынныыр. Амма Аччыгыйа
Уһун суһуоҕун кууруор диэри намылыччы тараан баран мөлбөөрүччү өрөн кэбистэ. Н. Якутскай
2. Холкутук, унаарыччы (саҥар, эт). ☉ Тихо, нежно, мягко (говорить, напевать)
«Б у о л у м у н а , хайа мин көрө испитим дии», — аргыый аҕай намылыччы саҥарда. А. Софронов. Удаҕан куолаһын уларытан, намылыччы сыыйа ыллыырын ууратан, нүһэрдик туойан барда. Бо лот Боотур

туохт.
1. Уһун субурҕа тугу эмэ үөһэттэн аллара түһэр, ыйаан субурут. ☉ Свесить, опустить что-л. вниз, распустить (напр., косы)
Саһара эргэрбит убаҕас кыллаах дэйбиирин таҥнары намылыппыт. Амма Аччыгыйа
Хойуу чыпчааллаах, сыгынньах умнастаах бэстэр, баай лабааларын сэниэтэ суохтук намылытан турар тиит тэр …… күн уотун көрсө үөрүүлээхтик долгустулар. Л. Попов
Олоппоско ууруллубут, күүгэннээх төгүрүк таас үрдүгэр төҥкөйөн, үп-үрүҥ сарыннаах дьахтар хара, хойуу баттаҕын намылытан, сууна турар. Н. Габышев
2. Тохтообокко бытааннык түс (сө ҥүү туһунан). ☉ Идти, падать тихо, медленно, спокойно (о снеге, дожде)
Бүтэй, бо лоорхой сырдык халлаантан холку баҕайытык аны хаар түһэн намылытта. Н. Габышев
Халлаан намылҕа сэһэнньит курдук, Аргыый ардаан намылытар. И. Эртюков
3. Уһуннук унаарытан саҥар, оргууйдук наҕыллык дьиэрэһит (ырыа, муус. дорҕ. туһунан). ☉ Говорить, напевать тихо, нежно, мягко
Онтон уруккуттан ырыаһыт быһыытынан күүстээх, нарын куолаһынан ыллаан намылытта. Далан
Киһи быар куустан туран наҕылыччы саҥаран намылытта. Болот Боотур
Үскэл улахан киһи нарын лирическэй ырыалары толорон намылыта турар. «ХС»

туохт.
1. Үөһэттэн таҥ нары санньылый, санньылыччы ыйанан түс. ☉ Свешиваться, спадать, нависать
Солко кур таҥнары намылыйан турар үһү (тааб.: кустук). От-мас мутукчата ситэн, сэлиик ат сиэлин курдук, намылыйан турар кэмэ кэлбит. Н. Якутскай
И.А. Степанов оҕонньор хаар маҥан баттахтаах, аллараа сэҥийэтиттэн таҥнары намылыйбыт муус маҥан бытыктаах. Н. Заболоцкай
△ Үөһэттэн аллара оргууй бытааннык түс. ☉ Падать тихо, плавно (о снеге), медленно опускаться вниз (напр., о стае птиц)
Маҥнайгы хаар намылыйар, Наҕыллык, уу-чуумпутук. И. Гоголев
Хаас үөрэ намылыйар, кус үөрэ субуллар. «ХС»
Суолу быһа сүр кэрэ, ыраас хаар биир-мээр түһэн намылыйбыта. Ч. Айтматов (тылб.)
2. Оргууй аҕай, бытааннык хамсан, хаамп (хол., уһун таҥастаах киһи туһунан). ☉ Двигаться плавно, медленно, вышагивать лениво (напр., о человеке в длинной одежде)
Аартыгы намылыйан аллара түстэ. ПЭК СЯЯ
Үс-түөрт төгүл көхсүн этитэн баран, тугу да ылбакка, кини намылыйан тахсан барбыт үһү. А. Софронов
3. Намыыннык дьиэрэтэн, унаарыччы саҥар; оргууйдук дьиэрэһий (ырыа, муус. дорҕ. туһунан). ☉ Говорить, напевать спокойно, тихо, нежно; разноситься плавно вдаль (о звуках песни, музыки)
«Чэ, түс даа», — ааттаһардыы намылыйда. Амма Аччыгыйа. Ырыа оргууй намылыйар, арыт үрдээн күөрэйэн ылар уонна уу чуумпу балаҕан түөрт эркинигэр охсуллан, ханна эрэ ыраах унаарыйа устар. А. Бэрияк